This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the pubHc domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover.
Marks, notations and other marginaha present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
pubHsher to a Hbrary and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize pubHc domain materials and make them widely accessible. PubHc domain books belong to the
pubHc and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at http : //books . google . com/|
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
f ;
Digitized by
Google
REGESTA
PONTIFICVM ROMANORVM
IVBENTE REGIA SOCIETATE GOTTINGENSI
CONGESSIT
PAVLVS FRIDOLINVS KEHR
ITALIA PONTIFICIA
VOL. I
R O M A
BEROLINI
APVD WEIDMANNOS
MDCCCCVI
Digitized by
Google
ITALIA PONTIFICIA
SIVE
REPERTORIVM PRIVILEGIORVM ET LITTERARVM
A ROMANIS PONTIFICIBVS ANTE ANNVM MCLXXXXVIII
ITALIAE
ECCLESnS, MONASTERnS, CIYITATIBVS SINGVLISQVE PERSONIS
CONCESSORVM
IVBENTE REGIA SOCIETATE GOTTINGENSI
CONGESSIT
PAVLVS FRIDOLINVS KEHR
VOL. I
R M A
BEROLINI
APVD WEIDMANNOS
MDCCCCVI
Digitized by
Google
zirr: ,3 6 /t ro
/^
V
n'U^oL>-:"<-^^^^<^'.
Digitized by
Google
PRAEFATIO.
Regia Societas OoUifigensis, cutn sibi persuasum hdbuissei, privilegia et
litteras pontificum Ramanorum usque ad InnocerUium III secundum crUicae
artis canones iterum coUigenda cUque edenda esse, ita ut eorum textus ex omni
parte perfectus inde haberetur, mihi honorificum hoc munus iam ab a. 1896
commisU, Cui condendo operi ubi naviter et magna animi voluptate manus
admovi, facile intellexi, documentorum regesia quasi ad viam stemendam prius
necesse esse in lucem proferri.
Ingens enim PhUippi Jaffe qpus iUud „Ilegesta Pontificum Romanorum ab
condita ecdesia ad annum post Christum natum MCXCVIir* (BeroUni 1851),
quod per dimidium fere saeculi omnibus historiam pontificum Bomanorum in
medio aevo tractantibus unicus et optimus dux et comes erat, quamquam nova
edUione sub auspiciis GuUiehni Wattenbach, curantibus F. KaUenbrunner,
P. Euxdd et S. Loeu^enfeld (a. 1885 — 88), et auctum et emendatum fuU,
doctrinae necessitatUms haudquaquam hodie respondet. Etenim post annos tot,
novis archivis patefactis, novis inventis fontibus, novis editis operibus, innumera,
ut ita dicam, huiusmodi documenta prodierunt, ita ut denchus regestorum
Jaffeanus lacunarum plenus recenseri iam debeat. Praeterea viri docti, qui
arti diplomaiicae student, gravissimum in indicandis fontibus eximii operis
defectum accusabant. Jaffe enim, qui solus et unus sibi crat, non ex ipsis
documentis originalibus regesta haurire potuU, sed ad libros typis impressos
accedere coactus est; Ua ut securum crUices fundamentum et accuratior
fontium notitia^ imprimis autographorum documentorum, in eius qpere desidere-
tur. Moleste denique ferimus^ in nova quoque regestorum edUione elenchum
iUorum^ ad quos lUterae apostolicae missae fueritU, non inveniri, licet „index
inUiorum" additus sU, qui^ quamvis ad requirenda documenta utUis sit, non
tamen id affert beneficium, quod repetere ab cUtero licuerU.
In hac igUur regestorum pontificum Bomanorum edUione id nobis
fnaxime proposuimus, quod PhUippus Jaffe perficere non valuU. Quod ut
Digitized by
Google
VI PRAEFATIO.
tfielitis absolveremus, in editione nostra, ordine chronologico , quem Jaffe unice
adhibuit, neglecto, iuxta ordinem eorum, ad quos documenta missa sutU, regesta
disposuimus, Erunt igitur in hoc Italiae pontificiae prim^ volumine sub
suo cuiusque titulo privilegia, litterae aiiaque acta, qtuie Romani potUifices
urhis Romae ecclesiis, monasteriis singtdisque personis concesserunt, Invenies
autem, benigne lector, in singulis titulis primum librorum indicem, quibus in
hoc opere instruendo usi sumus, exclusis tamen non paucis, qui rem archaso-
logicam, a nobis alienam, respidunU Sequentur de unaquaque re historicae
quaedam notitiae, brevissimo quidem cursu coUeckie, sed ad argumentum obiter
cognoscefidum opportunae, Denique fontes indicahimus a nobis adhibiios et
quae de archivis documentorumque fortuna exploravimus ; in quum rem im-
menso per decem fere annos perducto indesinerUer lahore eo animo intendimus,
ut novum idque salutiferum fundamentum huiuscemodi studiis poneremus.
Antequam vero dicetidi finem faciam, gratiarum actiones mihi solvendae
sunt humanissimis iUis viris, qui mihi ad opus condendum praesto fuere,
imprimis sodalibus dilectis Societatis Gottingensis, sub cuius au^iciis
incepta res est, crevit et, quemadmodum speramus, ad optatum exitum per-
veniet, deinde magnifico principi De Buelow, Germanici imperii Magno
canceUario, excellentissimo viro Conrado Studt, puhlicis in Borussia litteris
aique artibus praeposito et eminentissimo purpurato patri Georgio Kopp,
Wratislaviensi episcopo, qui sumptus praecipue su^ypeditarunt; praeterea ex-
ceUentissimo viro Friderico Althoff, de doctritha fovenda ajiud nos perquam
benemerenti, qui una cum clarissimo viro Friderico Schmidt, tanto homine
digno quidem adiutore, inceptui nostro summa animi liberalitate favit. Neque
eos praeteream, quos socios quovism^do habui laboris, tum in documentis col-
ligcfhdis tum in ipso opere redigcndo; neque archivorum aut hibliothecarum
Italos praefedos et custodes, Vaticanos praesertim, qui amplissimam per-
quirendi facultatem mihi concesserunt, SitU cuique pro meritis laudes, si quid
ificrementi scientiae atttderimus,
Scr. Rofnae Jcal. iun. MDCCCCVL
KEHR.
Digitized by
Google
RERVM INDEX.
S. ROMANA ECCLE8IA.
S. R. E. cardinales 1
Clerns orbis Bomae (Fratemitas Roniana) 8
PATRIARCHIVM LATERANENSE.
Primicerins ei notarii S. R. E 14
Defensores 16
Schola cantonim 17
Yestararii 18
Praepositus coquinae dominicae 19
Ostiarins s. Lateranensis palatii 20
VRBIS ROMAE ECCLESIAE ET MONASTERIA.
[REOIO I: MONTIVM,]
Ecclesia s. lohannis in Laterano 22
Oratorium s. lohannis ad Fontes 31
Oratorium s. Venantii ad Fontes 31
Ecclesia s. Laurentii de Palatio 31
Monasterium s. Pancratii 32
Monasterium Honorii papae 33
Monasterium s. Stephani 33
Monasterium ss. Sergii et Bachi 34
Xenodochium iuxta palatium Lateranense 34
Ecclesia s. Crucis in Hierusalem 35
Ecclesia s. Bibianae 38
Monasterium s. Eusebii in monte Esquilino 38
Monasterium s. Viti in monte Esquilino 39
Ecclesia s. Matthaei in Merulana 39
Ecclesia s. Severini in Merulana 40
Ecclesia ss. Quatuor Coronatomm 40
Ecclesia s. Stephani rotundi in Coelio monte 42
Monasterium s. Erasmi in Coelio moute 43
Xenodochium Valerii 43
Ecclesia s. Clementis 44
Ecclesia ss. Silvestri et Martini tit. Equitii 45
Ecclesia s. Luciae in Silice sive in Orphea 46
Ecclesia 8.Petri ad Vincula tit. Eudoxiae 47
Monasterium s. Mariae in Monasterio 48
Ecclesia s. Praxedis 49
Digitized by
Google
VIII RERVM INDEX.
Monasterium s. Agnetis ad Dao furna 53
Ecclesia s. Mariae Maioris 53
Monasterium s. Andreae 56
Monasterium ss. Cosmae et Damiani 57
Monasterium ss. Hadriani atque Laurentii 58
Monasterium s. Andreae in Exaiulo 58
Ecclesia s. Pudentianae tit. Pastoris 58
Monasterium s. Laurentii in Panispema 59
Ecclesia s. Cyriaci in thermis Diocletiani 60
Ecclesia s. Susannae 61
Ecclesia s. Salvatoris de Comutis sive de Thermis 62
Monasterium iuxta Gallinas albas 62
Ecclesia ss. Gervasii et Protasii tit. Vestiuae 63
Ecclesia s. Agathae in Subura 64
Ecclesia s. Mariae Novae 65
Ecclesia ss. Cosmae et Damiani in Tribus fatis 68
Ecclesia s. Hadriani in Tribus fatis 69
Monasterium s. Basilii 70
[REOIO II: TRIVIAE.]
Ecclesia XII Apostolorum 70
Ecclesia s. Abbacyri 73
Ecclesia s. Marcelli in Via lata 73
Ecclesia s. Mariae in Via lata 77
Monasterium ss. Cyriaci et Nicolai in Via lata 78
[REOIO III: COLVMNAE.]
Monasterium ss. Stephani, Diouysii et Silvestri 81
Ecclesia s. Laurentii in Lucina 83
Ecclesia s. Blasii de Monte acceptabili 85
Ecclesia s. Mariae in Aquiro ^ . . . 85
[REOIO IV: CAMPI MARTI8.]
Ecclesia s. Mariae de Populo 86
Monasterium s. Mariae et s. Gregorii in Campo Martis 86
Ecclesia s. Nicolai de Praefecto 89
[REOIO V: FONTIS.]
Monasterium ss. Andreae et Luciae q. app. Renati . . . . ' 89
Ecclesia s. Triphonis 90
Ecclesia s. Celsi 92
[REOIO VI: FARIONIS.J
Ecclesia s. Laurentii in Damaso 93
Ecclesia s. Thomae in Parione ^ 94
Ecclesia s. Agnetis in Agone 95
Ecclesia s. Salvatoris de Serra 96
[REOIO VII: REOVLAE]
Ecclesia s. Mariae in Monticellis 96
[REOIO VIII: S. EVSTACHIIJ
Ecclesia s. Eustachii iuxta templum Agrippae 96
Xenodochium in Platana 98
Monasterium iuxta thermas Agrippianas 98
Ecclesia s. Salvatoris de Cupellis 98
Ecclesia s. Mariae ad Martyres 99
Digitized by
Google
RERVM INDEX. IX
[REQIO IX: PINEAE.] ^^^'
Ecclesia s. Marci ^ 100
Monasterium s. Laurentii q. app. Palatinis 101
[REGIO X: CAMPITELLI.]
Monasterium s. Mariae et s. lohannis bapt. in Capitolio 101
Ecclesia ss. Sergii et Bachi 102
Monasterium s. Caesarii de Palatio 103
Monasterium ss. Andreae et Gregorii in Clivo Scauri 103
Ecclesia ss. Johannis et Pauli tit. Pammachii 107
Ecclesia s. lohannis ante portam Latinam 108
[REOIO XI: S. ANOELIJ
Ecclesiae s. Mariae dominae Rosae et b. Laurentii in Castello aureo .... 108
[REOIO XII: RIPAE.]
Ecclesia s. Mariae in Porticu 110
Ecclesia ss. Adalberti et Paulini in insula Lycaonia 112
Ecclesia s. Stephani rotundi 113
Ecclesia s. Mariae in Cosmedin 113
Monasterium Euprepiae 114
Monasterium ss. Bonifatii et Alexii in monte Aventino 115
Monasterium s. Mariae in monte Aveutino 116
Ecclesia s. Priscae in monte Aventino 117
Monasterium s. Sabae in monte Aventino 118
Ecclesia ss. Nerei et Acbillei tit. Fascio}ae 119
Monasterium s. Mariae Corsarum sive Mon. s. Symmetrii et s. Caesarii
(Ecclesia s. Xysti) 120
Monasterium s. Mariae in Tempulo 121
[REOIO XIII: TRANSTIBERIMJ
Ecclesia s. Caeciliae 123
Ecclesia s. Chrysogoni 124
Ecclesia s. Salvatoris de Curte 127
Ecclesia s. Mariae Transtiberim tit. Calixti 127
Monasterium ss. Cosmae et Damiani in Mica aurea 129
[REOIO XIV: BVROIJ
Ecclesia s. Petri in Yaticano . 132
Monasterium ss. lohannis et Pauli 144
Monasterium s. Martini 145
Monasterium s. Stephani maioris 146
Monasterium s. Stephani minoris 148
Diaconia ss. Sergii et Bachi apud b. Petrum 149
Xenodochium s. Gregorii iuxta gradus b. Petri 149
Diaconia s. Silvestri iuxta hospitale s. Gregorii 150
Diaconia s. Mariae in »Caput portici" 150
Ecclesia s. Mariae q. v. Schola Saxonum 151
Ecclesia s. Salvatoris q. v. Schola Fraucorum ' .... 151
Ecclesia s. Michaelis iuxta Palatiolum q. v. Schola Frisonum 152
Hospitale s. Peregrini in Naumachia 153
Ecclesia s. Aegidii iuxta portam Auream 153
Diaconia s. Mariae in Hadriano (Transpoutina) 154
Ecclesia s. Michaelis in Hadriano 154
Digitized by
Google
X RERVM INDEX.
[MONASTERIA ET XENODOCHIA INCEBTI SITVSJ
MoDasierium ad Luna 155
MoDasterinm Bonifatii 155
Monasterium Boetianum 155
Xenodochia 155
Xenodochiom Aniciorum 156
[ECCLESIAE ET MONASTERIA EXTRA MVROS.J
Ecclesia s. Valentini ioxta pontem Milvium in Via Flaminia 157
Ecclesia s. Leucii in Via Flaminia 157
Coemeterium s. Nicomedis in Via Nomentana 158
Monasterium ss. Agnetis et Constantiae in Via Nomentana 158
Ecclesia 8. Laurentii in Via Tiburtina 160
Monasterium ss. Stephani et Cassiani iu Via Tiburtina 161
Monasterinm s. Engeniae in Via Latina 161
Ecclesia s. Sebastiani ad Catacumbas in Via Appia 162
Ecclesia Apostolorum in Via Ostiensi 161
Ecclesia s. Pauli eztra muros in Via Ostiensi 164
Monasterium s. Caesarii et s. Stephani apud b. Paulum 170
Monasterium ss. ViDcentii et Anastasii ad Aquas Salvias 170
Ecclesia s. Petri in Campo Meruli in Via Portuensi 176
Ecclesia s. Pancratii et mon. s. Victoris in Via Anrelia 176
Ecclesia s. Felicis in Via Aurelia 178
VRB8 ROMA.
Senatus populusque Romanus 178
Civitas Leonina ... * 183
lohannopolis 184
Schola piscatorum stagni 184
[PATRICIAE OENTES VRBANAEJ
Gens Crescentia (Stephania senatrix) 185
Nobilis quidam Romanus ignotus 186
Comites de Tusculano (Colonna) 186
Gens Tebaldia 188
Gens Petri Leonis (Pierleoni) 189
Gens Petri Latronis 190
Gens Fraiapana (Frangipani) 191
Gens Petri praefecti Urbis 194
Nobiles de s. Eustachio 195
Gens Malabranca 195
ROMANI CIVES SINGVLI 196
Digitized by
Google
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM
QVORVM ACTA IN HOC VOLVMINE CONTINENTVR.
(JK. = Jaffe-Kaltenbruniier; JE. = Jaffi^-Ewald; JL. = Jaffe-Loewenfeld , Kegesta pontificum
Romauoniin ab condita eccleaia ad annum post Christum natum MCXCVIII ed. Ph. Jaff^.
Lipsiae 1885 — 88. — * = acta deperdita sive quorum simplex notitia habetur. — f = acta
spuria. — Numeri documentorum , quorum autographa adhuc conservantur, typis craasioribus
excussi sunt)
Fius I.
P*g-
t*l
(140-55)
JK. -
Eccl. s. Padentianae n. 1
Marcellus.
59
♦2
(308-09)
JK. -
Eccl. 8. Marcelli n. 1
SUyester I.
74
t*3
(314-35) nov. 9
JK. -
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 1
24
t*4
(314-35) nov. 18
JK. -
Eccl. s. Petri in Vaticano n. 1
136
t*5
(314-35) nov. 18
JK. -
Eccl. 8. Pauli in Via Ostienai n. 1
165
t*6
(314-35)
JK. -
Eccl. 8. Crucis iu Hierusalem n. 1
36
*7
(314-35)
JK. -
EccL 88. Silvestri et Martini n. 1
45
t*8
(314-35)
JK. -
Eccl. 8. Laurentii in Via Tiburtina n. 1
Marcus.
160
*9
(336)
JK. -
Eccl. 8. Marci n. 1
lulius I.
100
*10
(337-52)
JK. -
Primicerius et notarii S. R. E. n. 1
Liberius.
15
*11
(352-66)
JK. —
Eccl. 8. Mariae Maioris n. 1
Feliz n.
54
*12
(355-58)
JK. -
Eccl. 8. Felicia in Via Aurelia n. 1
178
♦13
(366-84)
JK. -
Eccl. s. Laurentii in Damaso n. 1
93
*14
(366-84)
JK. -
Eccl. 8. Sebastiani ad Catacumbas n. 1
Innoeentius L
163
*16
(401-17)
JK. -
Eccl. 88. Gervasii et Protasii n. 1
63
Digitized by
Google
XII
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
*16
♦17
t*18
*19
♦20
♦21
*22
♦23
♦24
♦26
♦26
♦27
♦28
♦29
♦30
t*31
32
•33
*U
*36
*36
♦37
t*38
39
♦40
♦41
t42
*43
(422-32)
(432-40)
(432-40)
(432-40)
(432-40)
(440-61)
(440-61)
(461—68)
(461—68)
(461-68)
(468—83)
(468-83)
(468-83)
(468-83)
(468-83)
(492-96)
(492-96)
502 nov. 6
(498-514)
(498-514)
523
(525)
(523-26)
(530 sept.)
(555—60)
563
(560—73) mai 3.
(561-74)
JK. -
JK.
JK.
JK.
JK.
JK.
JK.
JK.
JK.
JK.
JK. —
JK. -
JK. -
JK. —
JK. —
JK. —
JK. 672
JK. 198
JK. -
JK. —
JK. —
JK. 871a
JK. —
JK. 879a
JK. —
JK. -
JK. 1043
JK. -
CelestinuB I.
Eccl. 8. Mariae Transtiberim n. 1
Xystus nL
Eccl. 8. Mariae Maioriii n. 2
Eccl. s. Mariae Maioris n. 3
Eccl. 8. Petri ad Vincola n. 1
Eccl. 8. Sebastiani ad Catacombas n. 2
Leo I.
Clenis urbis Romae n. 1
Mon. 88. lohannis et Pauli n. 1
HilartLS.
Cieru8 urbis Romac n. 2
Mon. ad Luna n. 1
Mon. 88. Stephani et Cassiani n. 1
SimplioiuB.
Clerus urbis Romae n. 3
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 2
Eccl. 8. Laurentii in Via Tiburtina n. 2
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 2
Eccl. 8. Bibianae n. 1
Eccl. 8. Stephani in Coelio monte n. 1
Mon. 8. Audreae n. 1
Mon. 88. Stephani et Cassiani n. 2
Ghelasius I.
EccL 8. Clementis n. 1
Senatus populusque Romanus n. 1
SymmaohuB.
Cardinales n. 1
Clerus urbis Romae n. 4
Eccl. 88. Silvestri et Martini n. 2
Hormisdas.
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 3
lohamieB I.
Primicerius et notarii S. R. E. n. 2 (Bonifatius)
Eccl. 8. Mariae in Porticu n. 1
Pelix IV.
rCardinales n. 2 <V
Clerus urbis Romae n. 5
[Senatus populusque Romanus n. 2
Felagius I.
Eccl. 8. Petri ad Vincula n. 2
lohannes HL
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 4
EccL XII Apostolorum n. 1
Clerus urbis Romae n. G
W.
55
55
47
163
10
145
10
155
161
10
136
160
166
38
42
57
161
44
179
5
10
45
136
15
110
5
10
179
47
136
71
11
Digitized by
Google
ELENCffVS PONTIFICVM ROMANORVM.
xin
f44
45
46
47
♦48
t49
50
51
52
53
t54
55
56
57
58
59
60
61
62
♦63
64
65
66
67
70
71
72
73
74
75
t^76
^♦77
♦78
^♦79
♦80
♦81
♦82
♦83
f»84
♦85
♦86
♦87
(579-90?)
(590)
(591 sept.)
(591 oct.)
(591-92)
(592)
(593 ian.)
(593 ian.)
(594 ian. — mart.)
(594 ian. — mart.)
(594-95)
(595 feb.)
595 iul. 5
(595 sept)
(596 iul.)
(597 iul.)
(598 feb.)
(598 mart.)
(598 sept.— oct.)
(590-98)
(598 nov.--dec.)
(598 dec.)
(599 ian.)
(599 feb.— april.)
(599 april.)
(599 april.)
(599 iul.)
600 oct 5
(600 dec.)
(602 sept.)
(603 aug. 29)
604 ian. 25
(590-604)
(590-604)
(590-604)
(590-604)
(590-604)
(590-604)
(590-604)
(590-604)
(590-604?)
(609) mai. 13
(608—15)
(615—18)
JK. -
JE. 1082
JR 1153
JE. 1160
JE. —
JE. —
JE. 1221
JE. 1223
JE. 1290
JE. 1291
JE. —
JE. 1341
JE. I 167
JE. 1391
JE. —
JE. 1480
JE. 1499
JE. 1503
JK 1532
JE. —
JE. 1588
JE. 1607
JE. 1622
JE. 1644
JE. 1425
JE. 1657
JE. 1718
JE. I 202
JE. 1806
JE. 1867
JE. —
JE. 1991
JE. —
JE. -
JE. -
JE. —
JE. —
JE. -
JE. —
JE. —
JE. —
JE. 1220
JR —
JE. —
PelagiuB n.
Eccl. 8. Laurentii in Via Tiburtina n. 3
GregoriuB L
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 1
{Clems urbis Romae n. 7 ^
Eccl. 8. Mariae Maioris n. 4
Mon. Euprepiae n. 1
Eccl. 8. Agathae in Subura n. 1
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 2
Mon. iuzta Gallinas albas n. 1 (Gratiosus)
Eccl. 8. Severini in Merulana n. 1
Eccl. 8. Pancratii in Via Aurelia n. 1
Eccl. 8. Agathae in Subura n. 2
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 3
Defensores n. 1 (Vincomalus) -J-
{Cardinales n. 3
Clerus urbis Romae n. 8
{Primicerius et notarii S. R. E. n. 3 (Thomas)
Romani cives singuli n. 1
Mon. iuxta thermas Agrippianas n. 1
Romani cives sbguli n. 2 (Dominica)
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 4
Defensores n. 2 (Bonifatius)
Xenodochium Aniciorum n. 1
Xenodochium s. Gregorii n. 1
Xenodochium s. Gregorii n. 2
Xenodochium Yalerii n. 1
Defensores n. 3 (Vitus)
Defensores n. 4 (Vitus)
Mon. iuxta thermas Agrippianas n. 2
Xenodochium s. Gregorii n. 3
Mon. 8. Mariae Corsarum (s. Symmetrii) n. 1
Mon. Renati n. 1
Cardinales n. 4
Senatus populusque Romanus n. 3
Eccl. 8. Mariae Maioris n. 5
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 3
Clerus urbis Romae n. 9
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 2
Eccl. 88. Cosmae et Damiani in Tribus fatis n. 1
Eccl. 8. Mariae in Porticu n. 2
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 5
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 6 ^
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 7
Ecci. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 4
Eccl. 8. Laurentii in Via Tiburtina n. 4
BoniftttiuB IV.
Eccl. 8. Mariae ad Martyres n. 1
Mon. Bonifatii n. 1
Deusdedit.
C!Ierus urbis Romae n. 10
160
105
11
55
114
64
105
63
40
177
64
106
16
6
11
15
197
98
197
106
16
156
149
149
44
16
16
98
149
121
90
6
179
55
166
11
25
68
111
136
136
136
166
161
99
155
11
Digitized by
Google
XIV
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
*88
*89
*90
91
92
*93
*94
♦95
*96
♦97
*98
*99
*100
♦101
♦102
♦103
♦104
♦105
♦106
•107
108
*109
♦110
111
♦112
♦113
♦114
♦115
♦116
♦117
♦118
♦119
120
121
122
♦123
♦124
♦125
(619-25)
(619-25)
(619-25)
625 dec. 13
626 mai. 12
(625-38)
(625-38)
(625—38)
(625—38)
(625-38)
(625—38)
(625-38)
(640-42)
(642-49)
(642-49)
(672-76)
(672—76)
(676-78)
(676-78)
(683) feb. 22
(687—701)
(687-701)
(715-25?)
(716—30) nov. 13
(715-31)
(715-31)
(715-31)
(715-31)
(715-31)
(715-31)
(715-31)
(715-31)
(715-31)
732 april. 12
(731—41)
(731—41)
(731-41)
(731-41)
JE. -
JE. —
JE. -
JE. 2011
JE. 2013
JE. —
JE. -
JE. —
JE. —
JE. —
JE. -
JE. 2032
JE. —
JE. —
JE. -
JE. —
JE. —
JE. -
JE. —
JE. I 241
JE. 2135
JE. —
JE. -
JE. 2184
JE. —
JE. 2202
JE. 2215
JE. —
JE. -
JE. —
JE. 2213
JE. 2220
JE. —
JE. I 742
JE. 2254
JE. -
JE. —
JE. —
Bonifatius V.
Clerus nrbis Romae n. 11
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 3
Coemeterium s. Nicomedis n. 1
HonoriuB L
Mon. iuxta Gallinas albas n. 2 (Gratiosus)
Primicerius et notarii S. R. E. n. 4 (Servusdei)
Clerus urbis Romae n. 12
Mon. Honorii papae n. 1
Eccl. ss. IV Coronatorum n. 1
Eccl. s. Luciae in Silice n. 1
Eccl. s. Hadriani in Tribus fatis n. 1
Eccl. s. Pancratii in Via Aurelia n. 2
Romani cives singuli n. 3 (Dominicus)
lohannes IV.
Oratorium s. Venantii ad Fontes n. 1
TheodoruB.
Eccl. s. Stephani in Coelio monte n. 2
Eccl. s. Valentini in Via Flaminia n. 1
AdeodatiiB.
Mon. 8. Erasmi n. 1
Eccl. s. Petri in Campo Meruli n. 1
DODUS.
Mon. Boetiannm n. 1
Eccl. Apostolorum in Via Ostiensi n. 1
Leo n.
Eccl. s. Bibianae n. 2
SergiuB I.
Eccl. 8. Susannae n. 1
Clerus urbis Romae n. 13
Qregorius n.
Vestararii S. R. E. n. 1 (Sergius)
Eccl. s. Petri in Vaticano n. 8
Clerus urbis Romae n. 14
Praepositus coquinae dominicae n. 1
Mon. s. Agnetis ad Duo fuma n. 1
Mon. s. Andreae n. 2
Mon. ss. Cosmae et Damiani n. 1
Eccl. s. Agathae in Subura n. 3
Eccl. 8. Eustachii n. 1
Eccl. 8. Eustachii n. 2
Mon. 88. Caesarii et Stephani n. 1
Gregorius m.
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 9
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 5
Clerus urbis Romae n. 15
Mon. s. Pancratii n. 1
Eccl. 8. Chrysogoni n. 1
pag-
11
25
158
63
15
12
33
41
47
69
177
197
31
42
157
43
176
155
164
38
62
12
19
136
12
19
53
57
57
65
97
97
170
137
166
12
33
125
Digitized by
Google
'ELENCHVS PONTIPICVM ROMANORVM.
XV
•126
(731-41)
JE. -
Diac. 88. Sergii et Bachi n. 1
127
(731-41?)
JE. -
Mon. 8. Sabae n. 1 (Cella Muroniana)
Zacharias.
♦128
(741-52)
JE. 2302a
Eccl. 8. Petri in Vaticjino n. 10
♦129
(741—52)
JE. -
1 Xenodochium 8. Gregorii n. 4
ISenatus populusque Romanus n. 4
StephanuB n.
*130
(752-57)
JE. -
Cleru8 urbi8 Romae n. 16
♦131
(752-57)
JE. -
Xenodochium in Platana n. 1
♦132
(752-57)
JE. -
Mon. 8. Stephani minoris n. 1
♦133
(752-57)
JE. -
Diac. 8. Silvestri n. 1
♦134
(752-57)
JE. -
Diac. 8. Mariae in Caput portici n. 1
♦135
(752—57)
JE. —
Xenodochia n. 1
PauliiB L
♦136
761 iun. 9
JE. -
Mon. 88. Dionysii et Silvestri n. 1
137
761 iul.4
JE. 2346
Mon. 88. Dionysii et Silvestri n. 2
♦138
761 aug. 17
JE. -
Mon. 88. Dionysii et Silvestri n. 3
♦139
(758-62)
JE. -
Eccl. 8. Chrysogoui n. 2
StephanuB m.
♦140
(769)
JE. -
fCardinales n. 5
lEccl. 8. lohannis in Laterano n. 4
HadrianuB L
141
772 feb. 20
JE. 2395
Vestararii S. R. E. n. 2
♦142
(772-95)
JE. -
Mon. Honorii papae n. 2
♦143
(772-95)
JE. -
Mon. 88. Hadriani et Laurentii n. 1
♦144
(772-95)
JE. -
EccLs8.Co8mae et Damiani in Tribus fatis n. 2
♦145
(772-95)
JE. —
EccL 88. Hadriani in Tribus fatis n. 2
♦146
(772—95)
JE. -
Mon. 8. Laurentii in Palatinis n. 1
♦147
(772-95)
JE. -
EccL 8. Petri in Vaticano n. 11
♦148
(772-95)
JE. -
EccL 8. Petri in Vaticano n. 12
♦149
(772-95)
JE. -
Mon. 8. Stephani maioris n. 1
♦150
(772-95)
JE. -
Diac. 8. Silvestri n. 2
♦151
(772-95)
JE. -
Diac. 8. Mariae in Caput portici n. 2
♦152
(772—95)
JE. -
Diac. 8. Mariae in Hadriano n. 1
♦153
(772-95)
JE. —
EccL 8. Leucii in Via Flaminia n. 1
♦154
(772-95)
JE. -
Mon. 8. Eugeniae in Via Latina n. 1
Leo IIL
tl55
(805)
JE. 2513
Mon. 88. Vincentii et Anastasii n. 1
♦156
(795-816)
JE. -
Clerus urbis Romae n. 17
♦157
(795-816)
JE. -
EccL 8. Mariae Maioris n. 6
♦158
(795-816)
JE. -
EccL 8. Susannae n. 2
♦159
(795—816)
JE. -
Hospitale s. Peregrini n. 1
Fasohalifl L
♦160
817 iul. 20
JE. I 318
Eccl. 8. Praxedis n. 1
♦161
822
JE. -
EccL 8. Caeciliae n. 1
tl62
(822)
JE. 2555
EccL 8. Caeciliae n. 2
♦163
(817-24)
JE. -
Mon. 88. Sergii et Bachi n. 1
♦164
(817-24)
JE. -
EccL 8. Praxedis n. 2
♦165
(817-24)
JE. —
EccL 8. Caeciliae n. 3
149
118
137
150
179
12
98
148
150
150
156
82
125
6
25
19
33
58
101
138
138
147
150
150
154
157
162
173
12
55
62
153
50
123
123
34
51
124
Digitized by
Google
XVI
ELENCeVS PONTIFICVM llOMANORVll.
W-
♦166
(817-24)
JE. -
Mon. 8. Stephani nmioris n. 2
147
•167
(817—24)
JE. -
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 6
GregoriuB IV.
167
♦168
(827-44)
JE. -
Eccl. 8. Mariae Tranatiberim n. 2
128
♦169
(827-44)
JE.-
EccL 8. Petri in Vaticano n. 13
138
170
(827-44?)
JL. 5292
EccL 88. lohannis et Pauli n. 1
Sergios IL
107
171
844?
JE. 2587
Mon. 88. Diony8ii et Silvestri n. 4
82
♦172
(844—47)
JE. -
Eccl. 88. Silvestri et Martini n. 3
45
♦173
(844-47)
JE. -
EccL 88. Silvestri et Martini n. 4
46
♦174
(844-47)
JE. -
EccL 88. Silve8tri et Martini n. 5
46
♦175
(844-47)
JE. -
EccL 8. Petri in Vaticano n. 14
Leo rv.
138
♦176
(848)
JE. 2598
Civita8 Leonina n. 1
183
•177
(847-50)
JE. -
Mon. 8. Era8mi n. 2
43
♦178
(847-50)
JE. -
EccL 8. Marcelli n. 2
74
179
850 dec. 16
JE. I 332
EccL s. Marcelli n. 3
74
•180
(852 iun. 27)
JE. -
Civitas Leonina n. 2
183
♦181
853 mai. 29
JE. I 335
EccL 8. Marcelli n. 4.
74
182
(853)
JE. 2633
f Cardinales n. 6
lClerus urbis Romae n. 18
6
12
183
853 iin. 19
JE. 2635
EccL 8. Marcelli n. 5
74
184
(853iun.— augr.)
JR 2636
EccL s. Marcelli n. 6
74
185
853 dec. 8
JE. I 336
Eccl. 8. Marcelli n. 7
75
186
854 aug. 10
JE. 2653
Mon. 8. Martini n. 1
145
187
(847-55)
JE. 2535
EccL 8. Pauli in Via Ostiensi n. 7
167
•188
(847 55)
JE. -
Clerus urbis Romae n. 19
13
t*189
(847-55)
JE. -
EccL 8. Laurentii de Palatio n. 1
32
♦190
(847-55)
JE. -
Eccl. 88. IV Coronatorum n. 2
41
♦191
(847-55)
JE. -
EccL 88. Silvestri et Martini n. 6
46
♦192
(847-55)
JE. -
Mon. 8. Mariae Corsarum n. 2
121
♦193
(847-55)
JE. -
EccL 8. Petri in Vaticano n. 15
138
♦194
(847-55)
JE. -
Mon. 8. Stephani maioris n. 3
147
♦195
(847-55)
JE. -
Eccl. 8. Salvatoris q. v. Schola Francorum n. 1
152
♦196
(847-55)
JE. -
EccL 8. Laurentii in Via Tiburtina n. 5
161
•197
(847-55)
JE. -
Mon. 88. Stephani et Cassiani n. 3
161
♦198
(847-55)
JE. -
EccL 8. Pauli in Via Ostiensi n. 8
167
♦199
(847-55?)
JE. -
Vestararii S. R. E. n. 3 (Pipinus)
BenediotuB m.
19
♦200
(855)
JE. I 340
EccL 8. Marcelli n. 8
HioolauB L
75
201
(865 ian.)
JE. 2782
rCardinales n. 7
lClem8 urbis Romae n. 20
6
13
♦202
(858-67)
JE. -
Eccl. 8. Sebastiani ad Catacumbas n. 3
HadrianuB n.
163
203
868 oct. 12
JE. 2912
Eccl. 8. Marcelli n. 9
lohannes Vlll.
75
204
(872-82)
JE. 3366
Cardinales n. 8
6
Digitized by
Google
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
XVlt
*205
♦206
♦207
*208
209
♦210
♦211
♦212
♦213
*214
♦215
216
*217
218
219
*220
*221
*222
*223
*224
*225
*226
*227
*228
*229
*230
(884)
(885-91)
(885-91)
(898)
905 iul. 17
(919 april. 25?)
(914-28)
(914—28)
(931—36?)
(937 oct. 6)
(942-46)
955 mart. 25
(946—55)
962 mart 8
970 dec. 17
(965-72)
(965-72)
(977)
(981)
(974-83)
(985-96)
(996)
998 april. 9
(996-99)
999 dec. 2
(1002 mart. 8)
Eehr, Italia pontificia I.
JL. 3396
JL. —
JL. —
JL. I 442
JL. 3536
JL. —
JL. 3575
JL. 3576
JL. —
JL. —
JL. —
JL. 3669
JL. —
JL. 3692
JL. 3742
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. —
JL. 3859
JL. 3865
JL. I 492
JL. -
JL. —
JL. -
MarinuB I.
EccL s. Mariae q. v. Schola Saxonum n. 1
Stephanus V.
EccL s. Petri in Vaticano n. 16
EccL s. Petri in Vaticano n. 17
lohannes IX.
Eccl. s. lohannis in Laterano n. 5
Sergius m.
Mon. s. Mariae Corsarura n. 3
lohannes X.
Schola cantorum n. 2
Mon. s. Martini n. 1
Mon. s. Stephani maioris n. 4
lohannes XI.
Mon. 88. Dionysii et Silvestri n. 5
Leo vn.
fMon. 8. Viti n. 1
iMon. 8. Mariae in Campo Martis n. 1
Marinus n.
EccL s. Pauli in Via Ostiensi n. 9
Agapitus n.
Mon. 88. Dionysii et Silvestri n. 6
EccL s. Pauli in Via Ostiensi n. 10
lohannes Xn.
Mon. 88. Dionysii et Silvestri n. 7
lohannes xm.
Gens Crescentia n. 1 (Stephania)
Eccl. 8. Mariae Novae n. 1
Gens Crescentia n. 2 (Benedictus)
Benediotus vn.
{Mon. s. Mariae in Tempulo n. 1
EccL s. Laurentii in Via Tiburtina n. 6
Mon. ss. Cyriaci et Nicolai n. 1
{EccL 8. Crucis in Hierusalem n. 2
Mon. ss. Bonifatii et Alexii n. 1
lohannes XV.
EccL s. Chrysogoni n. 3
Qregorius V.
Mon. ss. Bonifatii et Alexii n. 2
Eccl. s. Eustachii n.-S
Mon. sa. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 1
Silyester n.
Mon. 88. Cosmae et Daradani in Mica aurea n. 2
Mon. ss. Bouifatii et AJexii n. 3
II
151
138
139
25
121
18
145
147
82
39
87
167
83
168
83
185
66
186
122
161
79
36
116
125
116
97
130
130
116
Digitized by
Google
XVIII
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM
231
♦232
233
234
*235
♦236
2S7
238
♦239
♦240
♦241
*242
♦243
•244
245
♦246
247
*248
♦249
250
*251
252
253
254
255
*256
*257
*258
259
♦260
*261
*262
263
264
*265
t*266
*267
(999-1002) iun. l
(999-1003)
1005 mart. 29
1006nov.28(aug.2:^.j
1014 mart. 5
1015 dec. 4
1017 iun.
1026dec.l7(31)
(1026)
1030 ian. 6
(1031 mai. 13)
(1024—33)
(1024—33)
(1024—33)
1037 nov.
(1033—48?)
(1033-48?)
(1049)
(1050 mai.)
(1050)
(1051 april. 29)
1053 mart. 21 (20)
1053 mart. 24
1053 april. 1
(1049—54)
(1049—54)
(1049-54)
(1049—54)
1057 mai. 8
(1054—57)
(1057-58)
(1057-58)
1058 mai. 8
1058 iun. 1
(1059—61)
(1061)
1069 nov. 15
JL. 3922
JL. 3936
JL. 3944
JL. 3683
= 4104
JL. I 508
JL. 1508
JL. -
JL. 4076
JL. 4077
JL. -
cf.JL.4092
JL. 4105
JL. 4106
JL. —
JL. 4110
JL. -
JL. —
JL. —
JL. -
JL. 4320
JL. —
JL. 4292
JL. 4293
JL. 4294
JL. 4309
JL. -
JL. -
JL. 4327
JL. 4366
JL. -
JL. -
JL. 4380
JL. —
JL. —
JL. —
JL. —
JL. —
Eccl. 8. Michaelifl in Hadriano n. 1
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 11
lohannes XVm.
Mon. 88. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 3
EccL 8. Triphoni8 n. 1
Benedlotus vm.
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 5
Comite8 de Tu8Culano n. 1
Ostiarius 8. Lat pal. n. 1 (lohannea)
lohannes XIX.
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 18
EccL 8. Mariae q. v. Schola Saxonum n. 2
Mon. 88. Co8mae et Damiani in Mica aurea n.4
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 19
Mon. 8. Martini n. 3
Mon. 8. Stephani maioris n. 5
Eccl. 8. Mariae dominae Rosae n. 1
Benediotus IX.
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 20
Mon. 8. Mariae in Monasterio n. 1
Mon. 8. Agnetis in Via Nomentana n. 1
Leo IX.
EccL 8. Mariae in Via lata n. 1
Mon. 8. Mariae in Aventino n. 1
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 6
Mon. 88. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 5
Mon. 8. Martini n. 4
Mon. 8. Stephani maioris n. 6
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 21
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 22
Mon. 8. Martini n. 5
Eccl. 8. Marcelli n. 10
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 12
Viotor n.
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 23
Eccl. 8. Marcelli n. 11
Stephanus IX.
Eccl. 8. Marcelli n. 12
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 13
Benediotus X.
Mon. 8. Stephani minoris n. 2
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 24
NicolauB n.
Eccl. 8. Marcelli n. 13
Alexander n.
Eccl. 8. Mariae in Porticu n. 3
Mon. ss. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 6
155
168
130
91
106
186
20
139
151
131
139
146
147
109
139
48
159
78
117
25
131
146
147
139
140
146
75
168
140
75
76
168
148
140
76
111
131
Digitized by
Google
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
XIX
pag.
268
1072 mai. 18
JL. 4706
Romani civee uinguli n. 4 (Albericus Cece)
197
♦269
(1072 oct. 8)
JL. -
Mon. 88. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 7
131
270
(1061—73)
JL. 4736
Cardinales n. 9
7
♦271
(1061-73)
JL. 4733
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 7
25
^♦272
(1061-73)
JL. -
Eccl. 8. lohannis iu Laterano n. 8
26
♦273
(1061—73)
JL. -
Eccl. 8. Marcelli n. 14
76
♦274
(1061-73)
JL. -
Mon. 88. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 8
131
♦275
(1061-73)
JL. 4740
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 14
Qregorius ViL
168
♦276
1073 iuL 8
JL. -
Eccl. 8. Mariae in Porticu n. 4
111
♦277
(1073 dec. 10)
JL. ~
Mon. S8. Cosmae et Damiani in Mica aurea n. 9
131
278
(1074-75)
JL. 4916
fEccl. 8. Petri in Vaticano n. 25
lEccl. s. Pauli in Via Ostiensi n. 15
140
= 5273
168
♦279
1080 iun. 3
JL. I 636
Eccl. s. Cacciliae n. 4
124
280
(1073—85) mart. 14
JL. 5200
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 16^
168
♦281
(1073-85)
JL. -
Cardinales n. 10
UrbanuB n.
7
282
(1088-99)
JL. -
Cardinales n. 11
7
♦283
(1091-99)
JL. -
Eccl. 8. Cyriaci in Thermis n. 1
61
♦284
(1088-99)
JL. -
Eccl. 8. Chrysogoni n. 4
Clemens m (Wibertus).
125
♦286
(1080-84)
JL. -
Eccl. 8. Marcelli n. 15
76
286
1084 iiov. 4
JL. -
Eccl. 8. Marcelli n. 16
76
287
1089 iul. 9
JL. -
Eccl. s. Marcelli n. 17
76
288
1099 oct. 18
JL. -
Eccl. 8. Cyriaci in Thermis n. 2
Faschalis n.
61
t289
1100 aug. 5
JL. -
Eccl. s. lohannis in Laterano n. 9
26
t290
1100 aug. 5
JL. -
Eccl. 8. Laurentii de Palatio n. 2
82
♦291
(1100-1101 aug.)
JL. -
Eccl. 8. Hadriani in Tribus fatis n. 3
69
•292
(1104)
JL. -
Eccl. 8. Mariae Novae n. 2
66
♦293
1105 nov. 17
JL. I 722
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 26
140
t294
1105 dec. 27
JL. 6055
Eccl. 8. lohannis in Laterano u. 10
26
t295
(1108)
JL. -
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 6
106
♦296
(1109)
JL. -
Eccl. 8. Praxedis n. 3
51
^♦297
1110 mart. 25
JL. -
Eccl. 8. Matthaei in Merulana n. 1
40
♦298
1111 iun. 9
JL. I 744
EccL 88. IV Coronatorum n. 3
41
299
1111 iuL 5
JL. 6301
Cardinales n. 12
7
♦30O
1112 ian. 27
JL. 1 745
Eccl. 8. Lanrentii in Lucina n. 1
84
301
1112 mai. 11
JL. -
Mon. 8. Agnetis in Via Nomentana n. 2
159
♦302
(1114 mai. 10)
JL. -
Eccl. 8. Mariae Transtiberim n. 3
128
303
(1115 nov. 24)
JL. 6479
fMon. ss. Andreae et Gregorii n. 7
ISchola piscatorum stagni n. 1
106
185
♦304
1116 ian. 20
JL. 1 745
Eccl. 88. IV Coronatorum n. 4
41
305
1116 maL24
JL. -
Eccl. 88. IV Coronatorum n. 5
41
♦306
(1116)
JL. -
Comites de Tusculano n. 2 (Ptolomaeus)
186
♦307
(1099-1118)
JL. -
Xenodochium Lateranense n. 1
35
♦308
(1099-1118)
JL. -
fEccl. XII Apostolorum n. 2
lEccl. 8. Marci n. 2
72
100
♦309
(1099-1118)
JL. -
Eccl. s. Marcelli n. 18
76
Digitized by
Google
XX
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
W.
310
(1099-1118 V)
JL. -
Mon. 88. Cyriaci et Nicolai n. 2
80
*aii
(1099—1118)
JL. -
Mou. 88. Cyriaci et Nicolai n. 3
80
t312
(1099-1118)
JL. —
Eccl. 8. Mariae de Populo n. 1
86
♦313
(1099—1118)
JL. -
Eccl. 8. Mariac in Monticellis n. 1
96
*314
(1099-1118)
JL. -
f Eccl. 8. Pauli in Via O^tiensi n. 17
iGens Tebaldia n. 1
169
189
*315
(1099-1118)
JL. -
rEccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 18
iGens Tebaldia n. 2
QelasiuB n.
169
189
316
(1118 nmrt.)
JL. 6632
fClerus urbis Romae n. 21
ISenatus populusque Romanus n. 5
Gregorius VUl (Burdinufl).
13
180
817
1118 mart. 19
JL. -
Eccl. 8. Marcelli n. 19
Calixtus n.
76
318
1121 april. 17
JL. 6901
Eccl. 8. Chrysogoni n. 5
125
t319
1121 mai. 25
JL. 6907
Eccl. 8. lohanuis in Laterano n. 11
26
*320
1123 ian. 28
JL. I 808
Eccl. 8. Agnetis in Agone n. 1
95
♦321
1123 feb. 24
JL. -
Eccl. 8. Mariae q. v. Schola Saxonum n. 3
151
♦322
(1123) mart. 25
JL. -
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 27
141
♦323
(1123 mart. 27)
JL. 1 810
Civitas Leonina n. 3
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 12
184
26
♦324
(1123 raart. 27)
JL. 1 810
Eccl. 8. Mariae ad Martyres n. 2
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 28
99
141
♦325
1123 mai. 6
JL. I 813
Eccl. 8. Mariae in Cosmedin n. 1
114
326
1123 iun. 7
JL. 7075
Eccl. 8. Mariae Transtiberim n. 4
129
327
1123 iul. 10
JL. 7075a
Civitas Leonina n. 4
184
328
1124 iun. 4
JL. 7158
Mon. ss. Cyriaci et Nieolai n. 4
80
♦329
(1124)
JL. -
Eccl. 8. Mariae Novae n. 3
66
*330
(1124)
JL. -
Eccl. 8. Mariae Novae n. 4
Honorius 11.
66
331
(1125 april. 6)
JL. -
Mon. 88. Cyriaci et Nicolai n. 5
80
*332
(1124—26)
JL. -
Eccl. 8. Mariae Novae n. 5
66
*333
(1124 26)
JL. -
EccL s. Mariae Novao n. 6
66
*334
1126 mai.
JL. —
fEccl. 8. Mariae Novae n. 7
iMon. 8. Sabae n. 2
67
119
rClerus urbis Romae n. 22
13
335
(1127)
JL. -
Eccl. XII Apostolorum n. 3
^Eccl. s. Marci n. 3
72
100
SU
1128 mai. 7
JL. 7312
Xenodochium Latcranense u. 2
35
♦337
(1124-30)
JL. -
Eccl. 8. Mariae in Via lata n. 2
78
♦338
(1124 30)
JL. —
Eccl. 8. Chrysogoni n. 6
Anaeletus n.
126
339
1130 mart. 27
JL. 8373
Eccl. s. Pauli in Via Ostiensi n. 19
169
340
1130 apriL24
JL. 8375
Eccl. XII Apostolorum n. 4
72
*341
1130 mai. 25
JL. I 915
Eccl. s. Laurentii in Luciua n. 2
84
342
(1130 mai.— sept.)
JL. 8405
Eccl. 8. Laurentii in Lucina n. 3
84
343
(1133)
JL. -
Eccl. 8. Adalberti n. 1
112
344
(1130-37)
JL. 8425
Mon. 8. Mariae in Capitolio n. 1
101
Digitized by
Google
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
XXI
p««.
*345
(1130—37)
JL.
—
Eccl. 8. Mariae in Cosmedin n. 2
114
*m
(1130-37)
JL.
Eccl. 8. Mariae Transtiberim n. 5
Iiinooentius n.
129
347
1130(april.— mai.)
JL.
7412
Eccl. 8. Chrysogoni n. 7
126
S48
1138 mai.23
JL.
7899
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 29
141
S49
1138 iuii.21
JL.
7903
Xenodochium Lateranense n. 3
35
350
1138 iun. 27
JL.
—
Mon. 8. Pancratii in Via Aurelia n. 3
177
♦351
1138 dec. 21
JL.
I 882
Eccl. 8. Thomae in Parione n. 1
rEccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 20
IGens Tebaldia n. 3
95
169
♦352
(1139 april. 3)
JL.
—
189
353
1139 iun. 15
JL.
8039
Eccl. 8. Iohanni8 in Laterano u. 13
27
♦354
(1139 iul. 18)
JL.
—
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 14
27
♦355
(1140 mart. 14)
JL.
—
TMon. 88. Bonifatii et Alexii n. 4
\Comite8 de Tusculano n. 3
116
187
356
1140 oct 27
JL.
Eccl. 8. Stephani rotundi n. 1
113
♦357
(1140)
JL.
—
Mon. 88. Vinceutii et Anastasii n. 2
173
♦358
(1140)
JL.
Comite8 de Tusculano n. 4
187
♦359
1141 ian. 30
JL.
—
Eccl. 8. Michaelis iuxta Palatiolum n. 1
152
♦360
1143 mai. 6
JL.
Eccl. 8. Mariae in Monticellis n. 2
96
361
(1139 april.- 1143)
JL.
—
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 8
106
♦362
(1138-43)
JL.
—
Gens Petri Leonis n. 1
190
♦363
(1138-43)
JL.
—
Senatus populusque Romanus n. 6
180
♦364
(1133-43)
JL.
Gens Petri Latronis n. 1
190
♦365
(1130-43)
JL.
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 15
27
♦366
(1130-43)
JL.
—
Eccl. s. lohannis iu Laterano n. 16
27
♦367
(1130-43)
JL.
Mon. 8. Mariae in Campo Martis n. 1
CelestinuB n.
87
♦368
(1143-44)
JL.
—
Eccl. 8. Praxedis n. 4
51
♦369
(1143-44)
JL.
—
Eccl. 8. Marci n. 4
100
♦370
(1143-44)
JL.
Mon. 88. Andreae et Gregorii n. 9
Luoius n.
107
♦371
(1144 aug. 12)
JL.
—
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 30
141
372
1145 ian. 19
JL.
8707
Mon. 8. Sabae n. 3
119
373
(1145) ian.20
JL.
8708
Mon. 8. Sabae n. 4
119
374
(1145) ian. 31
JL.
8710
Gens Fraiapana n. 1
191
875
1145 ian. 31
JL.
8711
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 17
27
♦376
(1144-45)
JL.
—
Eccl. 8. Crucis in Hierusalem n. 3
37
♦377
(1144-45)
JL.
—
Eccl. 8. Praxedis n. 5
51
♦378
(1144-45)
JL.
—
Eccl. 8. Chrysogoni n. 8
126
♦379
(1144-45)
JL.
Senatus populusque Romanus n. 7
Eugeniup m.
180
880
1145 iun. 4
JL.
—
EccL 8. Marcelli n. 20
77
♦381
(1145 dec.)
JL.
—
Senatus populusque Romanus n. 8
180
♦382
(1147 mai. 24)
JL.
—
Mon. 88. Cyriaci et Nicolai n. 6
80
383
(1148) iul. 15
JL.
9281
Clerus urbis Uomae n. 23
13
♦384
(1148 aug. 30)
JL.
—
rEccl. s. Praxedis n. 6
\EccL 8. lohannia ante portam Latinam n. 1
51
lOS
385
(1151) iul. 13
JL.
—
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 31
141
Digitized by
Google
XXII
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
♦386
*387
♦388
♦389
*390
♦391
392
*393
394
395
*396
*397
♦398
*399
♦400
401
*402
403
404
♦405
t*406
*407
♦408
♦409
*410
*411
*412
413
414
415
♦416
417
t418
♦419
*420
421
*422
423
*424
*425
426
*427
(1151 sept. 5)
1151 oct. 1
(1151 dec. 10)
(1151)
(1152 ian. 31)
(1152 dec. 29)
1153 april. 10
(1153)
(1153)
(1145-53)
(1145-53)
(1145—53)
(1145—53)
(1145—53)
(1153 aag. 29)
115:3 dec. 30
(1153)
1154 mai. 19
1154 mai. 31
(1153—54)
(1153—54)
(1153-54)
(1153—54)
(1153-54)
(1153-54)
(1154—55)
(1154—55)
1155 ian. 20
1155 mart. 14
1155 mart. 17
(1155 mart.)
(1155april.l0.11)
1155 april. 18
(1155 iul.9)
(1155 iul. 9)
1155 aug. 21
(1155)
(1156) mart. 18
(1156 iun.)
(1157 mai. 30)
1157 iuu. 28
(1157)
JL. -
JL. -
JL. -
JL. —
JL. —
JL. -
JL. 9714
JL. —
JL. 9604
JL. 9649
JL. -
JL. —
JL. —
JL. -
JL. II 759
JL. 9793
JL. 9798
JL. 9906
JL. —
JL. —
JL. -
JL. -
JL. -
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. 9984
JL. -
JL. 10020
JL. —
JL. —
JL. 10032
JL. —
JL. II 112
JL. -
JL. —
JL. 10158
JL. —
JL. -
JL. 10299
JL. -
Romani cives singuli n. 5 (Sofia)
{Eccl. s. Crucis in Hierusalem u. 4
Eccl. 8. Praxedis n. 7
Comites de Tusculano n. 5
Senatus populusque Romanus n. 9
Eccl. 8. lohannis in Laterano u. 18
Gens Fraiapana n. 2
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 32
Eccl. 8. Mariae Maioris n. 7
Mon. ss. Vincentii et Auastasii n. 3
Eccl. 8. Marci n. 5
Eccl. s. Praxedis n. 8
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 33
Mon. 88. Viucentii et Anastasii u. 4
Gens Fraiapana n. 3
Anastasius IV.
Eccl. 8. Praxedis n. 9
Eccl. s. lohaunis in Laterano n. 19
Mon. 88. Viucentii et Anastasii n. 5
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 20
Eccl. 8. Marcelli n. 21
Oratorium s. lohannis ad Fontes n. 1
Eccl. 8. lohanuis in Laterano n. 21
Eccl. 8. Praxedis n. 10
Eccl. 8. Praxedis n. 11
Mon. 88. Vincentii ct Anastasii n. 6
{Mon, 8. Mariae in Tempulo n. 2
Mon. 88. Vincentii ct Anastasii n. 7
HadrianuB IV.
{Mon. s. Mariae in Monasterio u. 2
Mon. s. Agnetis in Via Nomentaua n. 3
{Mon. 8. Mariae in Tcmpulo u. 3
Mon. ss. Vinceutii et Anastasii n. 8
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 34
{Mon. 8. Mariae in Tcmpulo n. 4
Mon. 88. Viucentii et Anastasii n. 9
Eccl. 8. Pudentianae n. 2
Senatus populusque Romanus n. 10
{Mon. 8. Mariae in Monasterio n. 3
Mou. 8. Agnctis in Via Nomentana n. 4
Eccl. 8. lohannia in Laterano n.* 22
Comitcs de Tusculano n. 6
Comites de Tusculano n. 7
Eccl. 8. Marcelli n. 22
Eccl. 8. Chrysogoni n. 9
{Clerus urbis Romae n. 24
Eccl. s. Petri ad Vincula n. 3
Mon. 88. Cyriaci et Nicolai n. 7
Romani civea n. 6 (Petrus de Beneincasa)
Mon. ss. Cosmac ctDamiani in Mica aurea n.
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 23
10
198
37
51
187
180
28
192
141
55
173
100
51
142
174
192
51
28
174
28
77
31
28
52
52
174
122
174
49
159
122
174
142
122
174
59
180
49
159
28
187
187
77
126
14
48
81
198
131
29
Digitized by
Google
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
XXIIl
428
•429
430
*431
432
♦433
♦434
♦435
♦436
♦437
♦438
♦439
♦440
♦441
♦442
♦443
♦444
445
446
♦447
♦448
♦449
♦450
♦451
452
453
♦454
•455
♦456
♦457
458
♦459
♦460
461
•462
463
♦464
465
466
♦467
468
469
470
1158 feb. 10
(1158)
(1158) iul. 12
(1158 iul. 17)
(1158) aug. 29
(1158 dec. 7)
(1158 dec. 7)
(1158 dec. 7)
(1158 dec. 7)
(1158 dec. 7)
(1159)
(1159)
(1155—59)
(1154-59)
(1154—59)
(1154—59)
1161 iun. 6
1161 iul. 10
1161 sept. 30
(1161)
(1162 mai. 4)
(1165 april. 30)
(1165)
(1165)
1166 april. 16
1166 april. 16
(1166-67 sept.)
(1168 mart. 26?)
(1170 aug.8)
(1170 oct.)
(1171—72 aug. 18)
(1172)
(1174 ian. 6)
1175 iun. 10
(1174—75)
(1174—75) oct. 9
(1175 nov.26)
(1175) dec. 1
1176 ian. 18
(1176 mai. 29)
(1173—76) iul. 19
(1160-76) iul. 16
(1160—76) iul. 16
JL. 10387
JL. -
JL. 10423
JL. 10423a
JL. lO^Ua
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. —
JL. -
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. —
JL. —
JL. 10670
JL. 10679
JL. —
JL. —
JL. —
JL. —
JL. — •
JL. 11269
JL. -
JL. -
JL. —
JL. II 238
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. —
JL. -
JL. 12431
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. -
JL. 12608
JL. 12609
Eccl. s. Petri in Vaticano n. 35
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 36
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 37
Gen8 Petri praefecti n. 1
Gens Petri praefecti n. 2
Romani cives singnli n. 7
Romani civea singuli n. 8
Romani cives singuli n. 9
Romani cives singuH n. 10
Romani cives singuli n. 11
EccL s. Chrysogoni n. 10
Eccl. 8. Chrysogoni n. 11
EccL 88. Cosmae et Damiani in Tribus fatis n.
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 38
Mon. ss. Vincentii et Ana.stasii n. 10
Gens Fraiapana n. 4
Alexander m.
Eccl. s. Mariae Novae n. 8
Mon. 88. Vincentii et Anastasii n. 11
{Eccl. 8. Mariae Novae n. 9
Eccl. 8. Sebastiani ad Catacumbas n. 4
Eccl. 8. Mariae Novae n. 10
Gens Fraiapana n. 5
{EccL 8. Crucis in Hierusalem n. 5
Mon. ss. Bonifatii et Alexii n. 5
Senatus populusque Romanus n. 11
Senatus populusque Romanus n. 12
EccL 8. Crucis in Hierusalem n. 6
/Eccl. 8. Marcelli n. 23
^Mon. 8. Caesarii de Palatio n. 1
Gens Fraiapana n. 6
Gens Fraiapana n. 7
Comites de Tusculano n. 8
Senatus populusque Romanus n. 13
Gens Malabranca n. 1
Senatus populusque Romanus n. 14
Comites de Tusculano n. 9
Eccl. 8. Pauli in Via Ostiensi n. 21
fEccL 8. Mariae Novae n. 11
lEccl. 8. Sebastiani ad Catacumbas n. 5
{EccL 8. Mariae Novae n. 12
EccL 8. Sebastiani ad Catacumbas n. 6
Gens Malabranca n. 2
{Eccl. 8. Mariae Novae n. 13
Eccl. 8. Sebastiani ad Catacumbas n. 7
Mon. 8. Pancratii in Via Aurelia n. 4
Romani cives singuli n. 12
{EccL s. Laurentii in Damaso n. 2
EccL 8. Eustachii n. 4
EccL XII Apostolorum n. 5
gchola cantorum n. 3
ccL XII Apostolorum n. 6
142
142
143
194
195
198
198
198
198
198
126
126
69
143
174
192
67
175
67
163
67
192
37
116
181
181
37
77
103
192
192
187
181
196
181
188
169
67
163
67
164
196
68
164
177
199
94
97
72
18
72
Digitized by
Google
XXIV
ELENCHVS PONTIPICVM ROMANORVM.
♦471
♦472
♦473
♦474
475
*476
*477
478
479
480
481
482
*483
*484
*485
*486
*487
488
*489
*490
*491
*492
*498
*494
*495
496
t*497
t*498
t*499
*500
*501
*502
503
*504
t*505
*506
*507
*508
*509
510
511
*512
*513
*514
*515
(1159-76)
(1173-76)
(1176 oct 17)
(1178)
1178 april. 30
(1178)
(1178 iun. 12)
(1178)
(1178)
(1178-79) mai. 18
(1178—79) iun. 8
(1166-79) mai. 27
1179 april. 29
(1179 iun. 19)
(1179 iun. 22)
(1179 iul. 26)
(1179 iul. 26)
1179 aug. 10
(1179 oct 11)
(1179-81)
(1179—81)
(1177-81)
(1177-81)
(1168-81)
(1166-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159—81)
(1159-81)
(1159-81)
(1159-81)
(1182 nov. 11)
1183 april. 2
1183 (april.—
(1183)
(1184-85)
(1181-85)
(1181- 85)
mai.)
JL. -
JL. -
JL. 12736a
JL. —
JL. 13060
JL. —
JL. —
JL. 13104
JL. 13093
JL. -
JL. 13268
JL. —
JL. II 346
JL. -
JL. —
JL. —
JL. -
JL. 13461
JL. 13474
JL. -
JL. -
JL. —
JL. —
JL. —
JL. —
JL. 13977
JL. —
JL. —
JL. —
JL. —
JL. -
JL. —
JL. -
JL. -
JL. —
JL. -
JL. -
JL. —
JL. -
JL. 14867
JL. —
JL. -
JL. —
JL. —
JL. -
Gens Fraiapana n. 8
Gens Fraiapana n. 9
Gens Fraiapana n. 10
Senatus populnsque Romanus n. 15
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 39
Gens Fraiapana n. 11
Gens Fraiapana n. 12
Nobiles de s. Euatachio n. 1
Senatus populusque Romanus n. 16
Gens Malabranca n. 8
Gens Malabranca n. 4
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 40
EccL 8. Mariae in Aquiro n. 1
Gens Fraiapana n. 13
Gen8 Fraiapana n. 14
Romani cives singuli n. 13
Romani cives singuli n. 14
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 24
Comites de Tusculano n. 10
{Eccl. s. Mariae in Aquiro n. 2
Mon. ss. Vincentii et Anastasii n. 12
Sccl. s. Mariae in Aquiro n. 3
[on. 88. Vincentii et Anastasii n. 13
Gens Petri Latronis n. 2
Gens Petri Latronis n. 3
Mon. 88. Vincentii et Anastasii n. 14
{Eccl. 8. Laurentii in Damaso n. 3
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 41
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 25
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 26
Eccl. 8. Laurentii de Palatio n. 3
Eccl. 8. Clementis n. 2
Eccl. 8. Praxedis n. 12
Eccl. s. Praxedis n. 13
Eccl. 8. Mariae dominae Rosae n. 2
Eccl. 8. Adalberti n. 2
Eccl. s. Chrysogoni n. 12
Eccl. 8. Salvatoris de Curte n. 1
Coniites de Tusculano n. 11
Gens Fraiapana n. 15
Gens Fraiapana n. 16
Luoius m.
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 27
Mon. 88. Vincentii et Anastasii n. 15
Eccl. XII Apostolorum n. 7
Senatus populusque Romanus n. 17
Gens Fraiapana n. 17
{Clerus urbis Romae n. 25
Mon. s. Mariae in Campo Martis n. 3
Eccl. s. Triphonis n. 2
fMon. s. Mariae in Campo Martis n. 4
lEccl. s. Triphonis n. 3
192
193
193
181
143
193
193
195
181
196
196
143
85
193
193
199
199
29
188
85
175
86
175
190
191
175
94
143
29
29
32
44
52
52
109
112
126
127
188
193
194
30
175
73
182
194
14
88
91
88
91
Digitized by
Google
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
XXV
♦516
♦517
♦518
519
520
521
522
523
♦524
525
526
527
528
♦529
580
*531
•532
533
•534
•535
•536
•537
♦588
•539
•540
•541
•542
54S
•544
•545
•546
547
•548
•549
•550
•551
♦552
•553
•554
•555
(1181-85)
(1181-85)
(1181—85)
(1185) dec. 5
1186 ian. 27
' 1186 feb. 14-
1186 april. 12
1186 iun. 13
(1185-86)
(1186—87) mart 12
(1186-87) oct 8
1188 mart 12
1188 april. 26
(1188 mai. 31)
1188 iun. 2
(1188 mart. — iun.)
(1188 iun. 6)
1188
(1188
(1188
(1188
(1188
(1188
(1188
(1188
(1188
(1188
iun. 6
aug. 7)
aug. 7)
oct. 5)
oct. 13)
oct. 14)
oct. 15)
oct. 16)
oct. 18)
oct. 27)
1188 nov. 4
(1188 nov. 7)
(1188 nov.9)
(1189 feb. 18)
1189 iun. 6
(1189 sept. 8)
(1187-91)
(1187-91)
(1187-91)
(1187—91)
(1187-91)
(1191 april. 19)
1191 mai. 10
JL. -
JL. —
JL. —
JL. 15476
JL. -
JL. 15631
JL. 15588
JL. 15632
JL. —
JL. 15799
JL. -
JL. —
JL. -
JL. -
JL. 16267
JL. -
JL. -
JL. 16271
JL. ~
JL. —
JL. -
JL. —
JL. -
JL. -
JL. -
JL. —
JL. -
JL. 16344
JL. -
JL. -
JL. —
JL. 16419
JL. -
JL. -
JL. -
JL. —
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
Kehr, Italia pontificia T.
Eccl. 8. Mariae dominae Rosae n. 3
Eccl. 8. Chry80goni n. 13
Comites de Tusculano n. 12
Urbanus m.
fEccL 8. Celsi n. 1
lEccl. 8. Laurentii in Damaso n. 4
Eccl. 8. Praxedis n. 14
Eccl. 8. Laurentii in Damaso n. 5
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 28
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 42
Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 29
g[on. 8. Mariae in Campo Martis n. 5
ccl. 8. Triphonis n. 4
Eccl. 8. Laurentii in Damaso n. 6
Clemens III.
{Mon. 8. Mariae in Campo Martis n. 6
Eccl. 8. Triphonis n. 5
Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 48
Senatus populusque Romanus n. 18
EccL s. Petri in Vaticano n. 44
pdon. s. Mariae in Campo Martis n. 7
lEccL 8. Triphonis n. 6
pfon. 8. Mariae in Campo Martis n. 8
lEccl. 8. Triphonis n. 7
Romani cives singuli n. 15
Romani cives singuli n. 16
Romani cives singuli n. 17
Romani cives singuli n. 18
Romani cives singuli n. 19
Romani cives singuli n. 20
Romani cives singuli n. 21
Romani cives singuli n. 22
Romani cives singuli n. 23
Romani cives singuli n. 24
rMon. 8. Mariae in Campo Martis n. 9
lEccL 8. Triphonis n. 8
Romani cives singuli n. 25
Romani cives singuli n. 26
Romani cives singuli n. 27
Eccl. 8. Triphonis n. 9
fEccl. 8. lohannis in Laterano n. 80
lEccL s. Mariae' Maioris n. 8
Eccl. s. Mariae Maioris n. 9
Eccl. 8. Mariae Maioris n. 10
Eccl. 8. Mariae dominae Rosae u. 4
Comites de Tusculano n. 13
Gens Fraiapana n. 18
Celestiniis m.
Senatus populusqne Romanus n. 19
Eccl. 8. lohannis ante portam Latinam n. 2
m
pag.
109
126
188
92
94
52
94
30
143
30
88
91
94
88
91
144
182
144
88
91
88
92
199
199
199
200
200
200
200
200
200
200
88
92
201
201
201
92
80
56
56
56
109
188
194
182
108
Digitized by
Google
XXVI
ELENCHVS PONTIFICVM ROMANORVM.
*556
557
*558
559
560
561
♦562
♦563
564
*565
566
♦567
*568
*569
570
*571
*572
*573
t574
575
t576
577
*578
*579
*580
*581
*582
*583
*584
*585
*586
(1191 mai. 28)
1191 iul. 6
(1191)
1192 ian. 4
1192 sept. 17
1192 oct. 4
(1193 april. 14)
(1193 iul. 3)
1194 mai. 7
1194 maL 15
1195 iul. 31
1195 nov. 26
(1195)
(1195 dec. 1)
1195 dec. 15
(1195—96)
1196 mai. 12
1196 mai. 26
1196 dec. 15
(1196)
(1196)
1197 feb. 28
(1197-98)
(1193—98)
(1191-98)
(1191—98)
(1191—98)
(1191-98)
(1191-98)
(1191-98)
(1191—98)
JL. -
JL. 16730
JL. 16791
JL. 16797
JL. -
JL. 16923
JL. —
JL. —
JL. 17095
JL. —
JL. -
JL. II 618
JL. -
JL. -
JL. —
JL. —
JL. —
JL. II 624
JL. -
JL. -
JL. 17472
JL. 17194
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
JL. -
Senatus populusque Romanus n. 20 182
Mon. 88. Vincentii et Anastasii n. 16 176
EccL 8. Michaelis iuxta Palatiolum n. 2 153
EccL 8. Mariae Maioris n. 11 56
Schola cantornm n. 4 ' 18
EccL 8. Mariiae dominae Rosae n. 5 109
Gens Fraiapana n. 19 194
Oens Petri Latronis n. 4 191
Mon. s. Mariae in Campo Martia n. 10 89
s. Mariae in Hadriano n. 2 154
8. Stephani in Coelio monte n. 3 42
8. Salvatorifl de Cupellis n. 1 99
8. Laurentii in Panispema n. 1 60
Mon. s. Laurentii in Panispema n. 2 60
Mon. 8. Laurentii in Panisperna n. 3 60
Praxedis n. 15 52
Eustachii n. 5 97
Laurentii in Lucina n. 4 84
lohannis in Laterano n. 31 30
fEccL 8. Adalberti n. 3 113
ISenatus populusque Romanus n. 21 183
Senatus populusque Romanus n. 22 183
EccL 8. Praxedis n. 16 52
gccL 8. Mariae in Via lata n. 3 78
[on. 88. Dionjsii et Silyestri n. 8 83
{Mon. 8. Mariae in Capitolio n. 2 102
Eccl. 88. Sergii et Bachi n. 2 102
Eccl. 8. Crucis in Hierusalem n. 7 38
8. SaWatoris de Comutifl n. 1 62
8. Agathae in Subura n. 4 65
8. Mariae Noyae n. 14 68
8. Mariae in Porticu n. 5 111
s. Mariae in Porticu n. 6 111
fEccL 88. Sergrii et Bachi n. 1 102
lEccl. 8. Mariae in Porticu n. 7 111
{EccL 88. Nerei et Achillei n. 1 119
Mon. 8. Mariae in Tempulo n. 5 122
Diac.
Eccl.
EccL
Mon.
EccL
EccL
Eccl.
EccL
fEccL
lEccL
EccL
EccL
EccL
Digitized by
Google
ROMA
S. ROMANA ECCLESIA.
8. B. E. Cardtnales.
QondisalTi Yilladiego Tractatas de cardinalitim ezcellentia et dignitate ac de
officio Tieecaneellarii (s. a. et 1.). — Qond. Villadiego Opnscnlnm de origbe ac dignitate
et potestate 8. R. E. cardinalium ad Rodericnm Borgia 8. B. E. card. (s. a. et^L). — Andr.
Barbatia De praestantia cardinalinm (Mediolani 1508. Hunc aliosque tractatus de re
inyenies in: Tractatus illustrium in utraque iuris fiftcultate iurisconBultorum de potestate
ecclesiastica XIII p. II Venetiis 1584). — Paulus Cortesius De cardinalatu libri tres ad
lulinm II (In eastro dortesii 1510). — loh. Hier. Albani De cardinalatu ^Romae 1541);
'(Yenetiis 1584). — Qnuphrii PanviniiDe episcopatibus, titulia et diaconiis cardinalium
liber '(Yenetiis 1557); «(Yenetiis 1567); >(Pari8ii8 1609). — 0. PanviniiDe cardinalium
origine liber nnicus (ed. A. Mai in Spicil. Rom. IX 469 sq.). — 0. Panvinii Bomani
pontifioes et cardinales 8. R. £. ab eisdem a Leone IX ad Paulum pp. IIII . . creati 8i?e
Epitome pontificum Romanorum etc. (Yenetii8 1557; 1567; 1573; Lovani 1572; Coloniae
1574; 1624 etc.; ct eiu8dem auctoris 8cheda8 in Arch. Yat. Misc. Arm. XI t. 31— 37; cf.
GOtt.Nachr. 1900 p. 386). — Angeli MasBarelli CoUectanea de pontificibu8 et cardina-
libu8 voL I— III, 8. XYI, Roma Arch. Yat. Mi8C. Arm.XI t. 40-42 et De pontificibus et
cardinaUbus yoI. L U, ib. Mi8c. Arm. XI t. 43-44 (cf. QOtt. Nachr. 1900 p. 387). — Hier.
Manfredi De cardinalibus S. R. E. liber (Bononiae 1564). — H. Manfredi De perfecto
cardinali 8. R. K liber (Bononiae 1584). — H. Manfredi De cardinalibu8 S. R. E. tractatus
(Bononiae 1592). — Franc. Mucantius De tituli^ et diaconiis S. R. E. cardinalium
(Romae 1586). — Hier. Plati Liber de dignitate et officio cardinalis *(Romae 1592; aliae
edd. Romae 1602; 1622; 1713; 1746 (a lo. And. et Nic. Tria); 1886 (a Spada); Moguntiae
1622; Lugduni 1623). — Al. Ciaconii Yitae et re8 gestae pontificum Romanomm et
S. R. E. cardmalium > voL L II (Romae 1598—1601); *(Romae 1613); '(Romae 1680); «(cum
notis ab Aug. Oldoino recognitae) vol. I— lY (Romae 1677). — (Henr. Lud. Chastegnier
de la Rpchepoaay) Nomenclator S. R. E. cardinalium *(ToIoBae 1614); •(Parisiis 1616). —
[Tractatu8 varios de suburbicariis regionibu8 et eccle8ii8 etc., auctoribu8 lac. Qothofredo,
lac. Sirmondo, Claud. Salmasio aliisque, a. 16188q., praeterimu8]. — FeL Contelori Dc
pontificibus et cardinalibus vol. I—IY, s. XYII, Roma Arch. Yat. Misc. Arm. XI t. 46—49
(ef. (}5tt. Nachr. 1900 p. 388). — (Aubery) Histoire generale des cardinaux voL I— Y
(A Pari8 1642—49). — lac. Cobellius Notitia cardinalatus. Opus C. Cartharii opera
lud expositum (Romae 1653). — Lud. Don. D*Attichy Flores historiae sacri coUegii
8. R. E. cardinalium vol. I~III (Lutetiae Paris. 1660). — (Quill. Du Peyrat) Traitt^ de
rorigine des cardinaux du Saint-Si^ge etc. ^{\ Cologne 1665); *(1670). — Fr. Albizzi
De iurisdictione quam habent S. R. E. cardinales in ecclesiis suorum titulomm disceptatio
>(Romae 1666); «(1668). — (Q. Leti) II cardinalismo di santa chiesa vol. I-IH (s. 1.
Kehr, Italift pontifida I. 1
Digitized by
Google
2 Roma.
1668). — Matthiae a Corona Tractatus posthumus de potestate et dignitate S. R. £.
cardinalium etc. (Leodii 1677). — lo. Franc. Buddeus De origine cardinalitiae dignitatis
schediasma historicum (leoae 1693). — Hunold Plettemberg De ecclesiis et titulis car-
dinalium (Hyldesii 1693). — lo. Palatius Fasti cardinalinm onmium S. R. E. vol. I— V
(Venetiis 1701—3). — C. B. Piazza La gerarchia cardinalizia (In Roma 1708). — Abra-
ham Bang Dissertatio acadeniica de cardinalitia dignitate etc. (Upsalae 1719). — Dom
Mabillon Musei italici IF: Commentarius praevius in ordinem Romanum (Luteciae
Paris. 1724). — (N. Antonclli) De titulis quos s. Evaristus Romanis presbyteris distribuit
dissertatio (Romae 1725). — Dionys. Pieragostinus Disceptatio de provincia Romana
eiusque episcopis snflfraganeis (Romae et Ravennac 1727). — Dom. Giorgi De litni^a
Romani pontificis 11 (Romae 1743) p. 1 sq. •— Berti De* titoli distribuiti da S. Evaristo
papa ai preti di Roma (Fircnze 1759). — And. OiroL Andreucci Hierarchia ecclesiastica
in varias suas partes distributa et canonico-theologice exposita voL I. II (Romae 1766). —
los. Kleiner Dissertatio de origine et antiquitate em. S. R. E. cardinalinra (Heidelbergae
1767 et in A. Schmidt Thesaur. iuris eccl. voL II Heidelbergae 1778 n. IX p. 443 sq.). —
los. Kleiner Dissertatio altera de muniis et praerogativis em.S. R. E. cardinalium (HeideL
bergae 1768 et in A. Schmidt Thes. n. X p. 467sq.). — Gius. Tamagna Origini e pre-
rogative de* cardinali della S. R. C. voL I. II (In Roma 1790). — Lor. Cardella Memorie
storiche de^cardinali della S. R. C. voL I— IX (In Roma 1792—97). — P. L. Galletti
Cardinali antichi, s. XVIII, cod. Vat. lat. 8057. — Franc. Cancellieri Biblioteca cardi-
nalizia, s. XVIII, cod. Vat. lat. 9171. — L. Duchesne Les titres presbyt^raux et les dia-
conies in M61anges d*arch4ologie et dhistoire VII (1887) 219 sq. — Fr. Cristofori StorLa
dei cardinali di S. R. C. dal sec. V all' a. 1888 (Roma 1888). — P. Crostarosa Dei titoli
della ehiesa Romana (Roma 1898). — I. B. SagmQller Die Th&tigkeit und Stellung der
Cardinale bis Papst Bonifaz VIII (Freiburg i. B. 1896). — G. Phillips Kirchenrccht
VI 65 sq. — P. Hinschius Kirchenrecht I ^09 sq. — A. Galante Fontes iiuds canonici
selecti (Oeniponte 1906) p. 457 sq.
De origine S. R. E. eardinaliuni, qui iam antiquitus in tres ordines,
episcoporum, presbyterorum et diaconoinim, dividuntur, non heic quidem disse-
rendi locus; adnotare sati» sit, tum Urbis presbyteros tum titulos saeculis
primis inveniri commemoratos (cf. Mommsenii Prolegomena ad Libr. pontif.
p. XXVI). Legimus cnim in Libro pontificali, Cletum ex praecepto b. Petri
XXY presbyteros in urbc Roma ordinasse (Duchesne I 52. 53. 122:
Mommsen p. 6); Evaristum titulos in urbe Roma divisisse presbyteris
(Duchesne I 54. 55. 126; Mommsen p. 9); Dionysium ^presbyteris ecclesias
dedisse et cymiteria et parrocias diocesis constituisse'' (Duchesne I 70.
71. 157; Mommsen p. 36; cf. etiam eiusdem Dionysii epistolam spuriam ad
Severum ep. Cordubensem JK. f 139); Marcellum XXV titulos in urbe Roma
constituisse ^quasi diocesis, propter baptismum et paenitentiam multorum,
qui convertebantur ex paganis et propter sepulturas martyrum'' (Duchesne I
72. 73. 164; Mommsen p. 43). Quamquam vero notitiae haec, uti luculenter
patet, valde inter se differunt. diversis pontificibus idem factum attribuentes,
id tamen nulla est umquam in dubitatione versatum, primo XXV titulos
exstitisse, eorumque numerum sensim ad XXVIII crevisse, quibus singulis
cardinalis presbyter titularis addictus est.
Antiquissimae quoque originis sunt diaconi, quorum curae unaquaeque
Urbis regio concredita fuit. lam Evaristum septem diaconos ordinasse,
^qui custodirent episcopum praedicantem propter stilum veritatis^, affirmat
Liber pontificalis (Duchesne I 54. 55. 126; Mommsen p. 9; cf. Evaristi episto-
Digitized by
Google
S. Romftnae ficclesiae Cardfnalas. 3
lam apuriam JK. f 20). Et eodem Inco legimus, Fabianum itemque Oaium
regionea divisisse diaconibus (DuehoHne 1 64. 65. 148 et 72. 73. 161; Mommsen
p. 27 et p. 39: cf. Pabiani et Gaii epistolaH HpuriaB JK. f 92 et f 157). Postea,
nescimufi quo tempore, diaconorum regionarioriun loco, ad curam paupenuu
et ad geata martyrum doBcribenda et nd re8 eccleftiaBticaH administrandas
insticutonmi, occiurrunt diaeooiae^ ac ^primum quidem monasteria diaconiae
(in Vitis Benedicti IL lohanniH V, Cononis, Oregorii II et in Diumi fonnula
LXXI ed. Sickel p, 68), poatea ecclesiae diaconaleH, numero XVI, deinde
ab Hadriani I temporibuft XVIII, quibuH diaconi cardinale» praefiienint (cf.
Duchegne Lib. pontif. I 364 not. 7 ot in M^laugen VIT 236 sq.). Plura in-
venies apud Giorgi 1. c. p. XXXIII «q.
CardinaleH epincopi ex nedibuH HuburlucariiH ner^itio papae eiusque
ofiiciis addicti, ut iu epincopali eius eccIeHia Lat^raneuHi velut hebdomadarii
munere fungerentur, primimi in Vitii Stephani IH (Lib. pontif. ed. Duchesne
I 478) memorantur. Sod de eonmi numero atque item quinam ex epiBCopis
Romanae provinciae huic cardinalium epincopomm coetui adRcribendi fuerint,
viri docti inter bo disHentiunt.
Getemm non de cardinalium origine tantum magnae difficuItatiH plena
diac^ptatio agitatur, verum etiam de eomm iuribuH et praerogativis, imprimiH
de praecipuo eomm munere, Romanum pontificem eligendi. Quae quum ita
aint, decreta de electione Romani pontificiH, tum antiquiora, tiun quoque
Nicolai 11 a. 1059 et Alexandri IIT a. 1179, quibuH iun illud cardinalium
peculiariter edicitur, una cum aliin doeumentin ad rem HpectantibuH in calcem
huiuB operin delegamun, ubi pontifieum Romanomm decretalia nuum loeum
invenient.
Bi vero quaentioueH huiusmodi uon facili argumeuto tractandaH vel a
nostra re alienan heic praet«rimuH, non tnmen inserere omitt^muH tabulam
titulomm et diaconiamm llrbin, quam legimun in Dencriptione Hanctimrii
8. LateranensiH ecclesiae ab auctore auonymo examta (ap. Cliorgi III 553),
in lohannis diac. Libro de HanefiH Hanctonuu nive Libello de basilica Latera-
nensi c. XVI (ap. Mabillon Muh. ital. IF 574 = Migne CXCIV 1557) et in
Petri Mallii Historia Imsilicae Vaticanac (ap* Aeta SS. VII iim. App. p, 34 sq.
et I. B. de RoHfd luBcr. christ. II* 193 nq.). CatalogUH autem titulomm UrbiH
quinque patriarchatibus adHcriptomm exntnt apud Albinum e. 29 (ed. Duchesne
Le liber censuum II 92).
Qui quidem anonymi textun (in cod. Vat. Reg. 712 saec. XIT ex. f. 88')
^t prouti sequitur:
Septem cardinales episcopi hii 9unt prime sedis:
EpiscopuB Hostiensin
EpiscopuB Portuensis
EpiscopuB AlbaneuHiH
EpiscopuB B. Rufine
Episcopus Sabinensis [Sauimemrit cod.]
Episcopus Tusculanensis
Episcopus Prenestinensis.
Digitized by
Google
Boma.
Cardinales sancti Petri:
8. Marie Transtyberim
S. Ghrisogoni
S. Cecilie
S. Anastasye
S. Laurentii in DamaBO [Damasco cod,]
S. Marci
SS. Martini et SilveBtri.
Cardinales sancti Pauli:
S. Sabine
S. Prisce
S. Balbine
S8. Nereii et Achyllei
8. Syxti
S. Marcelli
8. Susanne, ubi 8unt capita bs. Coame et Damiani.
Cardinales sancte Marie Maioris:
SS. Apostolorum
S. Cyriaci in ThermiB [termas cod.]
S. Eusebii
S. Potentiane
S. Vitalis
88. Marcellini et Petri
8. Clementis.
Cardinales sancti Laurentii:
8. Praxedis
S. Petri ad Vincula
8. Laurentii in Lucina
S. Crucis in Hierusalem
8. Stephani in Celio monte [Cilio monte cchL]
88. lohannis et Pauli
88. Iin^'^ Coronatorum.
Diacones sunt X et YIII:
8. Marie in Domnica, ubi est archidiaconatus
8. Lucie palatii in cyrco iuxta Septa solis
8. Marie Nove
88. Cosme et Damiani palatii
8. Adriani palatii
88. Sergii et Bachi
8. Theodori palatii [Theoderici cod.]
S. Georgii palatii
8. Marie in Scola Greca palatii
Digitized by
Google
S. Romanae Ecclesiae Cardinales. 5
S. Marie in Porticu
S. Nicholai in Carcere
S. Angeli
S. EuBtachii
S. Marie in Aquiro [adquii-o cod,]
S. Marie in Via lata [latina cod.]
S. Agathe in Equo marmoreo
S. Lucie in capite Subure [caput Subure cod.]
S. Quirici.
Ceterum documenta, quae spectant ad singulos cardinales, si episeopi,
8ub eorum epiBCopatu, si preBbyteri aut diaconi, sub eorum titulo aut diaconia
invenies. Pari modo pontificum rescripta, quae ad cardinalen alicuius lega-
tioniB munere extra Urbem fungentes directa fuerunt, suo loco referenda
esse statuimus.
At vero de re perpauca habemus. Notitias enim antiquioris aevi, quas
praebet Liber pontificalis, iam supra attigimus. Documenta nonnulla inveniun-
tur in codice quodam Yallicellano, in quem, teste Baronio, ex alio codice
Yaticano, frustra a nobis quaesito, transcripta sunt.
D s=3 Collectio synodonim et epistolarum summorum pontificum, episcoponim et
aliorum, s. XVI, Roma Bibl. Vallicell. C 24; cf. PHugkH. Iter p. 105.
1 Botna 502 nov. 6
Symmachus in synodo constituit, ut per omnes Romanae civitatis titulos
qui sunt presbyteri, vel quicumque fuerint, astricti sint lege custodis; qui quic-
quam de iure titulorum vel ecclesiae Romanae quolibet modo praeter aurum,
argentum vel gemmas, vestes quoque, aliaque mobilia ad ornamenta divina
minime pertinentia perpetuo iure, exceptis dumtaxat sub praefata condicione
domibus, alienare temptaverit, donator, alienator ac venditor honoris sui
amissione multetur.
AOa gynodi huius edd, Man9i VIII 265, Migne LXII 72. Thkl Epp. 1682. Mon.
GertH. Auct. aniiq. XII 438 sq. — Begg. J. p. 63. JK. I p. 98.
2 (530 sepL)
Felix lY episcopis, presbyteris, diaconis vel cuncto clero, senatui etpopulo:
declarat, hoc sibi aspirante Deo esse conpunctum, ut post suum discessum
Bonifatius archidiaconus, episcopatus honore suscepto, Romanam gubemet
ccclesiam. — De quiete vestra.
ExsUU m codice XXX 66 8. X Nocara J9i6/. capitolare. — Edd. AtneUi in Scuola
caliolica di Milano XXI (1883) faec. 122 ^ Dudicme m MHanges III 246 et Lib. ponHf. I
282, = Eivald in N. An^v X 413. Mommsen in N. Archiv XI 367 = Holder Die Deeignation
der Naehfoiger durdh die F&pde (FreUmrg i. 8chw. 1892) p. 29 not. 4. — Reg. JK. 879 a.
De cod. cf. Maassen Bibliotheca iuris canonici in Wiener Sitzungsberichte LUI
(1866) S89 et Amelli 8. Leone e rOriente (Roma 1882). De^ re cf^^ Mommsen in
N. Archiv X 581 aq. Holder 1. c. p. 29 et in Archiv fflr kathTKirchenrecht LXXII
Digitized by
Google
6 Roma<
(1894) 409 8q., LXXVI (1896) 352 sci. Lib. poniif. ed. Dachesne I 281 et M^langes
111 239 sq. Hollweck in Archiv fHr kaih. Kirchenrechi LXXIV (1895) 3298q. S&g-
mfiller in Ttlbinger iheol. Qoartalschrift 1903 p. 254 sq.
♦5 595 hd. 5
GregoriuB I censet nedxH Komauae preHbyteroH ae diaconos euram gerere
decreti sui de sepeliendo pontifice.
V. deoretnm Ghiegorii I ad clerum (cf. Clerus urbis Romae n. 8).
4 (600 dec.)
Oregorius I lohanni religioHo: eum eligit meuHis pauperum et exhibendae
diaconiae praeponendum , constituens, ut de hoc, quod ad monsas pauperum
Tel diaconiae exhibitionem perceperit Hive subinde perceperit erogandum,
nulli umquam homini quolibet modo neu iugenio cogatur ponere rationem
Tel aliquam debeat molestiam sustinere. — Licet eos qui.
Beg. Grty. I lih. XI ep. 17. — Edd. 8. Grtyarii M. Opp. ed. Maur. II Ub. XI n. J7.
Matm X m n. 24. Miyne LXXVII 1137 n. 27. Man. Germ. Epp. II i7S. — lUffg.J. ms.
JE. 1806.
Tam de lohanne religioso tum de diaconia, cui prueponiiur, nullam noiitiam
babemus. — Hoc loco in meniem revocarons narraiionem de depoaiiione Lanreniii,
qui primus fuerat in ordine diaconii sedis aposiolicae, ei de promoiione Honoraii
(Reg. Greg. I Hb. II ep. 1 ad a. 591 sepi., quam edd. S. Gregorii M. Opp. ed. Manr.II
App. n. 2. Mansi IX 1084. Migne LXXVII 1329 n. 2. Mon. Germ. Epp. I 101).
♦5 (769)
Stephanu» III statuit, \\t omni dominieo die a neptem episcopin cardinalibus
hebdomadariis, qui in ecclesia Salvatoris observant, missarum sollemnia super
altare b. Petri celebrentur et ^Gloria in excelsis Deo' edicatur.
Lattd. in Vila Stepliani III (Lih. pontif. ed. Dndiesfie I 47S). — Bey. JE. — .
De boc decreio cf. Baronius Ann. ad a. 769 c 12. Cobeliius p. 7. Mabillon
Mu8. iial. II p. XXIX.sq. Gioigi II p. IV sq. Phillips VI 171. 204.' Hinschias 1 828.
. Langen Gescb. der r5m# Kircbe II 702. Sftgmfiller p. 12.
6 (853)
Leo lY epibcopi», pret^byteriH et univerno clero: praecipit, ut in sua absentia
nec eccle8iasticu8 nec palatinun ordo deiiciat, ned constitutis diebus omnes
nobiles ad Lateranense palatium recurrant et quaerentibus ac peteniibus legem
ac iusticiam faciant. — Praecipimus ut.
CoU. BriU. Leonis IV ep, rd. — Ed. Mon. Germ. Epp. V .VJ'J «. JS. — Beyf/. Etrald
wi N. ArcMr V 387. JE. Wi3.
cf. n. 8.
7 (865 ian.)
Nicolaus I s. cHtholicae eccl. Romanae episcopis, presbytens et diaconis et
cunctae in Christo generalitati Romanae plebis: Rothadi ep. Suessionen.
restitntionem exponit.
cf. Reg. J. 2097. JE. 2782.
^ (872-^^82)
TohanneH VIII mandat, [cardiualesj iu mense vel eo amplius vel apud illum
vel illum titulum sive apud illam vel illam diaconiam sive apud alias quas-
libet ecclesias convenire; bis in hebdomada ad sacrosanctum palatium ad
clerieorum sive laicorum querimonias definiendas iuxta decreta Leonis lY
Digitized by
Google
S. Romanae Ecclesiae Cardinales. 7
(n, 6) convenire. Sancit de parochiis, ipsos pontificali beneficio in perpetuum
poBBidere et in principalibus ecclesiis iuxta primatum eonim consecrationis
vicissim officia divina peragere et earum oblationibus , salva semper cardi-
nalium diaconorum prisca consuetudine, aequaliter participare tam propter
U8um eorum quam in ecclesiarum eorum concinnationes luminarium. — Item-
que ex nostra.
D f. 198*. — Edd. Baronim Ann, ad a. 882 c. 8 ex cod. Vat. = Cofidlius p, 168, =
Mansi XVII 247 = Migne CXXVI942 n, 346, = Hifischins 1320 not. 2 = Qalante p. 469.
— Regg. J. 2693. JE. 3366.
De re cf . Phillips VI 92. Langen Gesch. der rom. Kirche III 268. Sagmaller
p. 5. a 154. 155.
.9 (1061—73)
Alexander II septem cardinalibus s. Petri atque cunctis aliis: revocat ad
memoriam ius ecclesiarum a sanctis patribus canonice constitutum, qualiter
XXVlil titulis eorumque sacerdotibus tota Urbs distributa sit: ut capellae,
quae iuris proprii titulorum a sanctis patribus adscribuntur, omni ratione suo
subiugandae sint capiti, adeo ut quisque cardinalis haud secus aliquid in eis
disponat et iudicet, quam episcopi in suo episcopio facere cognoscuntur.
Laudat Dionysii pp. epistolam ad Severum Cordubensem ep. (Jl^. f 139). —
lus ecclesiarum.
D f. 198. — Edd. Baronius Ann, ad a. 1148 c. 39 ex cod, Vat. PflugkH, Acta II 120
n, 166 ex D, — Regg. Fflw^H, Iter p. 196 n. 164. JL. 4736.
De re cf. Langen III 579 not. 8. Sagmttller p. 155. — cf. n. 11.
*iO (1073S5)
Gregorius VII statuit, ut clerus cuiusquc diaconiae, his exceptis, quibus
cardinales diaconi praefuere, ad peragenda scrutinia et baptismata irrefraga-
biliter cum capellanis onmibus debeant convenire.
Laud. in n. 11. — Reg. JL. — .
11 (1088—99)
Urbanus II presbyteris cardinalibus: dccernit, ut clerus cuiusque diaconiae,
his exceptis, quibus cardinales diaconi praefuei*e, ad peragenda scrutinia et
baptismata iuxta Alexandrum II (n. 9) et Gregorium VII (n. 10) irrefraga-
biliter cum capellanis omnibus debeant convenire.
D f. 198*. — Reg. JL. — .
12 Terracina 1111 itd. 5
Paschalis II lohanni Tusculano, Leoni Velletren. et cardinalibus in unum
congregatis consortium scribit: „id quod in personam nostram vos egistis,
etsi vobis ex Dei zelo fecisse visum sit, non tamen canonico tramite inces-
sistis. Nos quidem commissum, quod pro fratribus et filiis et pro excidio
Urbis et universae provinciae fecimus, cmendare curabimus''. — Id quod in.
Dat. Terracinae 3 non. iul.
Vita Pasdhciis II auct. Bosone. — Edd. Baronius Ann. ad a. 1111 c. 28 = Mansi
XX 1008 n. 23 = Migne CLXIII 290 n. 327, Muratari Scr. III<* 363. Contatore De kist,
Terracinen. p, 46. Borgia Storia di Velletri p. 214, Mon. Gei^n. Scr. VII 664 in praef. ad
Leonis et Petri ckron. Oasinen. Watterich Vitae pontificum II 69, Duchesne lAb, pontif,
II 369. — Regg. J. 4673. JL. 6301.
Digitized by
Google
Roma.
Clerns nrbid Romae.
Fraternitas Romana.
loh. Morini ComnieDtariuB de sacris ecclesiae ordiuationibus p. III (Antverpiae 1695)
102 sq. — P. Moretti Ritus dandi presbyterium papae, cardinalibus et clericis non-
nuUarum ecclesiarum Urbis . . investigatus et ezplanatus (Romae 1741) App. I 805 sq. —
Dom. Giorgi De liturgia Rom. pontificis II p. XLIIIsq. — loh. Bapt. Gattico De oratoriis
dometticis etc. (Romae 1746). — Armellini Le chiese di Roma ^p. 248q.; 'p. SOsq. —
G. Ferri La Romana fratemitas iu Arch. della Soc. Rom. XXVI (1903) 453 sq. — Galante
1. c. p. 485 sq.
Ardua quidem res est, tum quaerere locos, ubi de Romano elero noti-
tiae reperiantur, tum de eius historia, in tenebris involuta, disserere. Et-
enim urbis Romae clerum saepius recordatur Liber pontificalis ; at eius noti-
tiae, ut satis constat, sive argumentum criticae praebent, sive ita obscuras
sese offerunt, ut non facile intellectu sint, sive in dubitationem inducunt,
utrum de documentis reapse tractetur, quae decrcta aut constitutiones ponti-
ficmn Romanorum exhibeant, au simplices revocent memorias. Recte igitur
animadvertit Mommsenius in Prolegomenis ad Librum pontificalem p. XXY,
ea quae ad quaestiones circa clerum urbis Romae in Pontificali spectent,
non solum fabulosa esse et passim inter se contraria, sed etiam exilia et
iusto arg^umento fere destituta.
Ceterum, quidquid fuerit, in eodem Libro pontificali legimus, Hygi-
num clerum composuisse et distribuisse gradus (Duchesne I 56. 57. 131;
Mommsen p. 13); Anicetum constituisse , „ut clerus comam non nutriret^
(Duchesne I 58. 59. 134; Mommsen p. 15); Zephyrinum inter alia statuisse,
ut in praesentia onmium clericorum et laicorum fidelium sive clericus sive
levita sive sacerdos ordinaretur (Duchesne I 60. 61. 139; Mommsen p. 20).
Ex Cornelii autem notissima epistola ad Fabium ep. Antiochenum missa
(JE. 106) comperimus, iam saec. UI in ecclesia Romana fuisse presby-
teros 46, diaconos 7, subdiaconos 7, acolythos 42, exorcistas, lectores, ostia-
rios 52. Lucio I insuper constitutum adscribitur „ut II presbyteri vel
m diaconi in omni loco episcopum non deserant propter testimonium
ecclesiasticum^ (JK. f 123). Praeterea in memoriam reducere iuvat ex
Libro pontificali, Stephanum I vetuisse, ne „sacerdotes et levitae vestes
sacratas in usu quotidiano uterentur nisi in ecclesia^ (Duchesne I 68. 69.
154; Mommsen p. 33); Felicem I constituisse, „8uper sepulcra [memorias]
martyrum missas celebrare" (Duchesne I 70. 71. 158; Monmisen p. 37);
Gaium decrevisse, „ut ordines omnes in ecclesia sic ascenderetur: si
quis episcopus esse mereretur, ut esset ostiarius, lector, exorcista, sequens,
subdiaconus, diaconus, presbyter et exinde episcopus ordinaretur" (Duchesne
I 72. 73. 161: Mommsen p. 39); Miltiadem fecisse, |,obIationes con-
secratas per ecclesias ex consecratum episcopi dirigeretur, quod declara-
tur fermentum" (Duchesne I 74. 75. 168; Mommsen p. 46); Silvestrum I
Digitized by
Google
Clerus urbis Romae. 9
denique ordinasBe, ^ut nullus clericus propter causam quamlibet in curia in>
troiret nec ante iudioem cinctum causam dicere, nisi in eccloBia^ (Duchesne
I 76. 77. 171; Mommsen p. 50). Idemque Silvester constituit, „ut, si quis
desideraret in ecolesia militare aut proficere, ut esset lector annos XXX,
exorcista dies XXX, accolitus annos Y, subdiaconus annos Y, custos martyrum
annos V, diaconus annos VII, presbyter annos III" (Duchesne I 76. 77. 171
et p. 190 not. 25; Mommsen p. 51). Eiusdem de re constituta in synodo
a. 324, quae omnino falsa sunt, practerimus (Decr. Pseudo-Isidor. ed. Hinschius
p. 449). Damasus I autem decrevit, „ut psalmos die noctuque canerentm*
per omnes ecclesias ; qui hoc praecepit presbyteris vel episcopis aut monasteiiis^
(Duchesne I 213; cf. p. 214 not. 17 et Bianchini Not. ad Anastasium III 3S sq.;
Mommsen p. 84); Siricius, „ut nullus presbyter missas colebraret per omnem
hebdomadam, nisi consecratum episcopi loci designati susciperet declaratnm,
quod nominatur fermentum^ (Duchesne I 216; Mommsen p. 85; cf. supra
decretum Miltiadis et Bianchini 1. c. III 52); Anastasius I, ^ut quotiens-
cumque evangelia sancta recitantur, sacerdotes non sederent, sed curvi starent^
(Duchesne I 86. 87. 218; Mommsen p. 87: cf. Bianchini 1. c. III 59). Zosi-
mus praecepit, „ut nullus clericus in poculum publicum propinaretur, nisi
tantum cellae fidelium, maxime clericorum'' (Duchesne I 86. 87. 225; Mommsen
p. 91; cf. Bianehini 1. c. III 79). Celestinus I constituit, „ut psalmi David
CL ante sacrificium psalli antephanatim cx omuibus, quod ante non fiebat, nisi
tantum epistola b. Pauli recitabatur et sanctum evangelium" (Duchesne I 88.
89. 230; Mommsen p. 94; cf. Bianchini 1. c. III 92); Leo I denique, „ut
intra actionem saerificii dicerctur ^sanctum sacrificium^ et cetera^ (Duchesne I
90. 91. 239; Mommsen p. 105). Alia omittimus. Conf. etiam decreta sive
constituta quaedam liturgica ex vetustiH codicibus descripta, quae Giorgi De
liturgia Romani pontificis III 434 sq. ex cod. Keg. 73 saec. XII et alia, quae
I. c. m 438 sq. ex cod. Reg. 1964 saec. X enumerat.
Decreta et rescripta quoque pontificum Romanorum inde a Leone I,
quae clerum Romanum attingunt, maxima ex parte pariter collegi ex Libro
pontificali, quum ante saec. XII desint omnino documenta ad XJrbis clerum
collegialiter constitutum directa. Saeculo enim XI videtur tantum clerus
Romanus compositus velut collegium, quod appellabatur FrcUef^nitas Bomana^
sub propriis rectoribus. Item omnes Urbis ecclesiae apparent iuxta hanc
fratemitatem in tres partes divisae, quarum prima fuit ecclesia XII Aposto-
lorum, secunda ss. Cosmae et Damiani, tertia s. Thomae in capite molarum.
Primae partis, scilicet basilicae XII Apostolorum, antiquissimum testi-
monium habemus in Honorii II iudicato (n. 22), ubi legimus, eam fuisse
compositam ex septem ecclesiis de valle, videlicet s. Marcelli, s. Marci,
s. Mariae in Aquiro, s. ApoIIinaris, s. Mariae in Yia lata, s. Laurentii in Lucina,
s. Triphonis, earumque caput, dignitatc crucis decoratum, iam temporibus
Benedicti IX fuisse basilicam XII Apostolorum. Ex eodem placito comperi-
mus facultates, quas rectores huius fratemitatis haberent. Sub eorum enim
cm-a fuerunt processiones, distributiones presbyterii aliaque ecclesiastica
munera, ac potestas controversias inter XJrbis eeclesias earumque clericos
Digitized by
Google
1 Roma.
iudicandi, quod pariter constat ex Hadriani lY (n. 24) et Lucii III (n. 25)
reBcriptiB. Rectores cleri Romani etiam memorantur in actis de Alexandri III
electione. Denique in notissimo catalogo ecclesiarum UrbiB, qui exstat in
codice Taurinensi, omnes ecclesiae enumerantur secundum rectores et fratemi-
tatem Romanam.
Quam quidem Romani cleri fratemitatem proprium archivum posse-
disse, ex re ipsa colligitur. Sed ne vestigium quidem de eo relictum est.
Documenta, quae habemus, dispersa et dissipata sunt, ita ut undique ea coUi-
gere oporteat. Quaedam vero inveniuntur Romae in bibliotheca Yallicellana.
l>i = Colleciio Byuodonim et epistolaniin decretaliuni sive dogmaticarum 8ummorum
ponti6cum, s. XVII, Roma Bibl. Vallicell. C 28; cf. PflugkH. Iter p. 102 ei
G5tt. Nachr. 1908 p. 126 sq.
JD^ r= Collectio synodorum et epistolarum summorum pontificum, episcoporum ct
aliorum, s. XVI, Roma Bibl. Valliceli. C 24; cf. PflugkH. Iter p. 105.
*1 (440—61)
Leo I constituit 8uper sepulcra apostolorum cutttodes, qui dicuntur cubi-
cularii, ex clero Romano.
Laud, in Vita Leonis 1 (Lih. poniif\ ed. Ducheane IVO, 93, 239; Mommsen p. 105), —
Ueg, JK. -.
cf. Bianchini Not. ad Anastasium III 156.
*2 (461—68)
Hilarus couBtituit in urbe Roma ^ministeria, qui circuirent constitutas stationes''.
Laud. in Vita Hilan (Lib. pantif. ed. IhMihesnt 1 244; Momtnscn p. 110). — Reg, JK, — .
cf. Bianchini 1. c. III 168.
*3 (468—83)
Simplicius constituit ,,ad s. Petrum apost. et ad s. Paulum apost et ad
8. Laurentium raart. hebdomadas, ut presbyteri manerent propter poenitentes
ct baptismum: regio III ad s. Laurentium, regio I ad s. Paulum, regio VI
vel VII ad s. Petrum".
iMud. in Vita Simplicii (Lib.ponUf. ed. Badtttine I 92. 93, 249; Mommsett p, 112), —
Eeg. JK. -.
cf. Bianchiui 1. e. III 170.
*4 (498-514)
Symmachus constituit, ^ut omne die dominicum vel natalicia martyrum
'Gloria in excelsis' hymnus diceretiu*''.
Laud, in Vita Sgmnuxchi (Lib, pontif, ed, Ducheme I 263; Momtnsen p. 126). —
Beg. JK, ~.
cf. notitiam in Vita Telesphori (Duchesue I 129 ; Mommsen p. 12) et Bianchini
1. c. III 222.
5 (530 sept.)
Felix IV episcopis, presbyteris, diaconis vel cuncto clero, senatui et populo:
edit praeceptum, per quod sibi Bonifatium archidiaconum successorem suum
derignat.
V. Cardinales n. 2.
Digitized by
Google
CUnii urbis R<5mae. t1
*6 (561—74)
lohannefi III ^instihiit, ut oblationem et amula vel luminaria in [sanctorum
mariymm] cimiteria per omnes dominioas de Lateranis roinistraretur^.
Laud, in Vita lohannis III (Lib» ponlif. ed. DttcheBnr I SOd; Mommsen p, J67), —
Seg. JK. -.
cf. Biauchiui 1. c. III 298.
7 (591 s^L)
GregoriuB I [clero Romano]: laetaniam maiorem propter varias continuasque
calamitates celebrare monet. ^S^xta igitur feria veniente a titulo b. Laurentii
q. app. Lucinae egredientes ad b. Petrum apost. cimi hymni» et canticis spiri-
talibus properemus^. — Sollemnitas annuac.
Reg. €h€g. I lib. II ep. 2. — Edd. S, Gregorii M. Opp. td. Mattr. II App. n. 3. Mansi
IX 1084. Migne LXXVII JSSV n. 3. Mon. Gertn. Epp. I JOJ. — Reg. JE. JJ53.
8 Itoma, S. Fietro 595 itd. 5
Oregorius I in synodo constituit, ut in sede Romana sacri altaris ministri
cantare non debeant, solumque evangelioae lectionis ofiicium inter missamm
sollemnia exsolvant. Psalmos vero ac reliquas lectiones censet per subdia-
conos vel, si necessiias exigit, per minores ordines exbiberi. Consiituit, ut
quidam ex clericis vel etiam ex monachis electi ministerio cubiculi ponti-
ficalis obsequantur, ut is, qui in loco est regiminis, testes tales habeat, tales-
que viri eius in secreto conversationem videant, qui ex visione sedula exemplum
profeettts sumant.
Deeretum ad derttm in hamUca b. Petri apost. (edd. S. Gregorii M. Opj). ed. Maur. II
App. n. o. Man9i IX jm n. 44; X 434. Borgia Confesiio Vat. p. CLXXIX. Migne
LXXVn J3S4 n.a. MoH. Genn. Epp. im (legitur etiam in Cod. Cann. 439). — Begg. J.
p. 114. JE.Ip. 167.
cf. etiam notitiam, quam tradit Liber pontif. (ed. Ducbesne 1812; Mommsen
p. 161): Hic augmentavit in praedicationem canonis 'Diesque nostroa
in tna pace dispone' et cetera.
t*P (590—604)
Oregorius I ^doctor optimus, ecclesiae sanctae Imnen^ patriarchalibus et
quampluribus aliis Urbis ecclesiis (primo, prout tradit antiquitas, et alii post"
modum Romani pontifices) ad salutem animarum fidelium, quorum ad Urbem
de universis fere orbis provinciis innumera confluit multitudo, stationarias
indulgentias concedit
Laud. in BonifatU VIII bfdia a. JW7 aprit. 6. Pottkast :i4m. — Beg. JE. <-.
Sed decreto huic minimam fidem attribuendam esse pnto.
♦iO (615—18)
Deusdedit „constituit secunda missa m clero^.
LoMd. tn Vita Beasdedit (Lib. pontif, ed. DadttBM I 319; Momtnsen p. J66). —
Beg.JK — .
♦il (619—25)
Bonifatius Y coustituit, „ut acholitus non praesumat reliquias sanctorum
martymm levare, nisi presbyter".
JjBMd. m VUa BonifaHi V (Lib. pontif. ed. Dudieene I 321; Mommsen p. 16S). —
Beg. JE. — .
Digitized by
Google
12 Roma.
*12 (625—38)
Honorius I ^fecit constitutum in ecclesia et decrevit, tit omnem heMoma-
dam, sabbato die, exeat laetania a b. Apollenare ad b. Petrum apost., cnm*
hymnis et canticis populns omnis occurri debeat^.
Laud. in Vita Honorii (Lib.pontif, ed. Dudicsne 1323; Momm$m p. 172). — B/eg, JE. — .
*13 (687—701)
Sergius I statuit, ut temporc confractionis dominici corporis ^Agnus Dei,
qui tollis peccata mundi, miscrere nobis^ a clero et populo decantetur. Con>
stituit autem. ut diebus Adnuntiationis Domini, Dormitionis et Nativitatis
s. Dei genetricis semperquc virginis Mariae ac s. Symeonis, quod Ypapanti
Gracci appellant, laetania exeat a s. Hadriano et ad s. Hariam populus occurrat.
Lwtd. in Vita Serffii I (Lib. ponlif. ed. Diichesne 1376; Mommsen p, 215), — Beg, JE, — .
De hac re cf. Puchesue 1. c. 1 381 not. 43.
*14 (715—31)
Gregorius II instituit „quadragesimali tempore ut quintas ferias [ieiunium
atque] missarum celebritas fieret in ecclosias, quod non agebatur^.
Laud. in Vita Gregorii II (Lib. ponlif cd, Diichesne 1 402). — B^g, JE, —.
*15 (731—41)
Gregorius III disponit, „ut in cimiteriis circumquaquc positis Romae in die
nataliciorum [apostolorum vel omnium martyrum] luminaria ad vigilias faciendum
et oblationes dc patriarchio per oblationarium deportentur, ad celebrandas
missas per quem praeviderit pontifex, qui pro tempore fuerit, sacerdotem^.
Laud. in Vita Gregorii III (Lib. pontif. ed, Ducheme 1421). — Beg. JE. — .
cf. Vitam Sergii I (1. c. 1371), ubi ie^imus, eum tempore presbyteratus sui
iopigre per cimiteria diversa missarum soilemnia celebrasse. De re cf. etiam De
Rossi La Roma sotterranea I 219. II I 527.
*16 (752—57)
Stcphanus If ^omni sabbatorum dic laetaniam. omui postposito neglectu,
fieri statuit, unum quidcm sabbatum ad s. Dei genetricem ad Praesepcm,
alium vero ad b. Petrum apost., ct alium ad b. Paulum apost.'*
Laud. in Vita f^epfiani II (Lib. pontif. ed. Dudkesne 1443). — Beg. JE, — .
*17 (795—816)
Lco III ^constituit, ut ante tres dics Ascensionis dominicae laetanias celebraren-
tur, scilicct feria II, cgrediente pontifice cum omni clero et cuncto populo, cum
hymnis et canticis spiritalibus , ab ecclesia b. Dei genetricis ad Praesepem,
pergant ad ecclcsiam Salvatoris q. app. Constantiniana; feria III exeuntes ab
ecclesia b. Sabinae mart., pergentes ad b. Paulum apost. ; feria IIII exeuntes ab
ecclesia Hierusalem, pergentes ad ecclesiam b. Laurentii mart. foris muros^.
Jjaud. in Vita Leonis III (Lib, pontif. ed. Dudtesne II 12). — Beg, JE, — .
De hac re cf. Duchesnc 1. c. II 35 not. 17 et p. 40 not. 58.
18 (853)
Leo IV episcopis, presbyteris et univcrso clero: praecipit, ut in sua absentia
nec eccle^iasticus nec palatinus ordo deficiat etc.
V. Cardinales n. 6. — Jnter Leonis IV epistolas P. Ewald inseruit epistolam/
qua papa Romano clero Carolum regem Romam ventumm esse nuntiat, JE. 2634
ex cod. Vat. 1348 f. 63. Sed est potius Leonis III iuramentum a. 800 dec. 23 in
Digitized by
Google
Clerns urbis Romae. 13
synodo Romaoa praestitum, qnod ex cod. Vat denuo edidii PflugkH. Acta II 26 n. 54
(cfl Mon. Germ. Epp. V 63 n. 6 et Conc II* 226 aq.).
^19 (847—55)
Leo lY psecundum antiqnam consuetudinem canonica auctoritate decrevit
•atque constituit, ut dum sacra missarum 8ollemnia in ecclesia celebraiitur,
nullus ex laicis in presbyterio stare vel sedere aut ingredere praesumatur, nisi
tantum sacra plebs. quae in amministratione Hacri officii constituta videtur^.
Laud. in Vita Lfonis IV (Lib. paniif, ed. Duchesne 11108). — Beg. JE, — .
Alind constitntum Leoni lY tribuitur in Benedicti ordine Romano (XI, ed.
Mabillon Mns. it. II 151; cf. Rasponi De bas. Lat p.376): In vigilia s. Mariae, mane
dominus papa cum cardinalibus , discalceatis pedibus, facit VII genna et aperit
imaginem et osculatur pedes Domini et deponit deorsum, cantando 'Te deum lauda-
mus*: quod constitnit Leo IV pp.
30 (865 ian.)
Nicolaus I S. R. E. episcopis, presbyteris et diaconis et cunctae in Christo
generalitati Romanae plebiB: Rothadi ep. Suessionen. restitutionem exponit.
V. Cardinales n. 7.
:^1 Gaeta (1118 mart.)
Qelasius II clero et populo Romano: mandat, ut a Mauritio Bracharen.
archiepiscopo tamquam ab cxcommunicato, periuro, invasore et s. matris
ecclesiae ac fidei catholicae constupratore sc abatineant. — Dilectionis vestrae
Domino. Dat. Caietae etc.
D» /*. 84' ex regesto Qelam II lib, I. — Edd. Baronius Anii. ad o. IJIS c. 10 =
Baluze Misc, 1 145, = Mansi XXI 168 n. H = Migne CLXIII 487 n. 2, = Idverani
Opp. IV 465. Const. Caietani Gelam pp. II Vita (limmtv 10.38) p. «.5 = Muratori Scr.III»'
.J90, = C. Gaetani VUa det potUefice Gelasio II (Botna 1802) p. m. — Bcgg. J. 4883. JL. 6632.
22 (1127)
Honorius II rectoribus fratemitatis, Rainerio s. Mariae maioris archipresb.,
Leoni archipresb. s^Iohannis in Insula, lohanni diac. s. Mariae in Porticu,
Leonardo archipresb. s. Triphonis, Romano de Maiurentc, presb. Martiano
8. Petri ad Vincula, presb. Bemardo s. Celsi, presb. Gregorio s. Mariae in Via
lata, presb. Crescentio Salvatoris in Unda, Nicolao lohannis Boni s. Mariae in
Transtyberim , presb. Petro de Farolfo eccl. s. Eustachii, Landulpho de
ss. Cosma et Damiano, presb. lohanni Silentium: causam inter ecclesias XII
Apostolorum et s. Marci de dignitatc crueis fratemitatis committit.
V. Eccl. XII Apostolorum n. 3.
23 Brescia (1148) itd. 15
Eugenius III universo Romano clero: mandat, quatenus Amaldum (de
Brixia) tamquam schismaticum modis omnibus devitent. Clericos, qui eius
errorem sequi praesumpserint, tam officio quam beneficio ecclesiastico se red-
dere penitus alienos nuntiat. — Fallax et invidus. Dat. Brixiae id. iul.
D* f. 199. — Edd. Baronius Atm. ad a. 1148 c. 38 ex cod. Vat. = Manrique Ann.
Cigterc. n 110, = Mansi XXI 628 = Migne CLXXX 1358 H. 311, « V. Gavd Amauld de
Bresda (Paris 1868) p. 371 (ef, p. 249), = G. De Castro Amdldo da Brescia e la rirolu'
eione Bomana (In lAvomo 1875) p. 547 (cf. p. 420). — Begg. J. 6445. JL. 9281.
Digitized by
Google
14 Boma.
24 Benevento (1156) mati. 18
Hadrianus IV rectoribu» Ronianae fratemitati^: mandat, quatenuB populum
eccleaiae s. Mariae in Candiatore, qui eecleBiae «. Petri ad Yincula manum oboe-
dientiae exhiberi contradicit, commoneant, ut a contradictione illa penitus de
cetero cesBet et quod ecclesia s. Petri habet in ceteris suis capellis, in ista
ei subtrahere non praeiumat.
V. Eccl. 8. Petri ad Vincula n. B.
♦^r> (1181—85)
Lucius TII rectoribuB Romanae fratemitatiB, P. Christiano bas. s. Petri, Oni-
doni de Papa tit. h. Mariae in Transtiberim, lohanni archipresb. s. lohannis
de Insula, Oregorio Lateranen. bas., lordano priori s. Mariae Novae, presb.
Oirardo s. Nicolai de Marmorata, Boboni tit. s. Marcelli, presb. lonathae
s. Pantaleonis, presb. Ingoni s. Mariae in Transpadina : committit causam, quae
inter ecclesias s. Triphonis, s. Salvatoris de Sere, s. Nicolai de Praefecto et
s. Blasii de Monte acceptabili ex una et monasterium h. Mariae in Oampo
Martis ex parte altera de statu parochiamm vertitur.
T. Eccl. s. Triphonis n. 2 et Mon. s. Mariae in Campo Martio n. 8. — Sententiam
ipsam a rectoribus Romanae fratemitatis prolatam eodem loco inveniet.
PATRIARCHIUM LATERAXEXSE-
Sub hoe titulo documenta ut colligam mihi proposui, quae ad diversoa
officiales S. R. E. spectant , qui recentioribus temporibus sub nomine ^curia
Romana^ comprehendimtur. Et primum quidem ea quae ad notarios S«A. E.
attinent, deinde ea quae defensores respiciunt. Sequentur documenta pro
schola cantorum. Postremo ea quae ad sacrum Lateranense palatium per-
tinent, ubi pri^ilegia vestarariis, praeposito coquinae et ostiario
palatii concessa referam.
Primtearins et notaril S. R. E.
C. Rasponi De bosilica et patriarchio Lateranensi libri 4 (Romae 1656) p. SOOaq.
— Doin. Giorgi De liturgia Rom. pont I SOsq. — P. L. Galletti Del primicero della
santa sede apostolica e di altri uffiziali inaggiori del sacro palogio Lateranese (Roma
1776). — Gaetano Cenni Dell* origine, ineombenze e dignitk del primicerio e secondi-
cerio in Dissertazioni sopra vari punti interessanti d^istoria ecclesiastica , pontificia e
canonica I (1n Pistoja 1778) 85 sq. — (M. Renazzi) Notizie storiche degli antichi vice-
domini del patriarchio Lateranense (Roma 1784). — 1. B. De Rossi De origine hisioria
indicibus scrinii et bibliothecoe sedis apostolicae in Codices Palatini latini bibL Vaticanae I
(Romae 1886). — H. Bresslau Handbuch der Urkundenlehre ftlr Deutschland und Italien l
(Leipzig 1889) 157 sq. — Sig. Keller Die sieben rOmischen Pfalzrichter im byzantinischen
Zeitalter in Kirchenrechtlichen Abhandlungen herausgegel)en von U. Stntz XII (Stuttgart
1904). - - cf. etiam Phillips Kirchenrecht VI 38« sq.
In Libro pontificali legimiiB, Clementem I septem regiones feciaae et
divisisse notariis fidelibus ecclesiae. qui gesta martyrum sollicite et curioae,
Digitized by
Google
Primicerius efc notarii S. R. E. 1 5
unusquisque per regionem suam, diligenter perquireret (ed. Duchesne I 52.
53. 123; Mommsen p. 7);Anterum gesta martyrum diligenter a notariis exqui-
aiyisse et in ecclesia recondidisse (Duchesne 1 62. 64. 65. 147; Mommsen p. 26);
Fabianum regiones divisisse diaconibus et fecisse YII subdiaconoB, qui YII
notariis imminerent, ut gesta martyrum fideliter eoUigerent (Duehesne I 64.
65. 148; Mommsen p. 27). Quod si hanc traditionem, quae Fabiano institu-
tionem notariorum regionariorum adscribit, omnes viri docti reiciendam esse
putant, notariorum regionarionim scholam tamen sub primicerio et secundi-
cerio iam antiquis temporibus exstitisse omnes pro certo sumunt. Notariis
inter alia curam quoque patrimoniorum sedis apostolicae delegatam fuisse, ex
variis comperimus pontificum rescriptis, quae suo loco offeremus.
*1 (337^52)
lulius I „constitutum fecit, ut nullus elericus causam quamlibet in publico
ageret, nisi in ecclesia, et notitia, quae omnibus pro fide ecclesiastica est,
per notarios colligeretur, et omnia monumenta in ecclesia per primicerium
notariorum confectio celebraretur, sive cautiones vel instrumenta aut dona-
tiones vel commutationes vel traditiones aut testamenta vel allegationes aut
manumissiones clerici in ecclesia per scrinium sanctum celebrarentur^.
Ijotid. ffi Viia luUi (Lib, ponHf. ed, Ducheane 1 20r»; Mommmip. 75), — Reg, JK. — .
cf. De Rossi 1. c. p. XXIX.
*2 (625)
lohannes I Bonifatio primicerio notariorum praecipit, ut quota luna sit diei
festi paschalis (a. 526) inquirat et rationem rei huius breviter intimet.
iMud, in Bonifaiii suggestione (edd. Pitra Anal nor. ScHesmen. (1885) p. 466 et
Kru$d^ in N. Arthiv IX 109). — Hegg, JK, 871a et JE. 2046a (tihi false lohanni IV attri-
irtiitur).
cf. De Rosai 1. c. p. XXXf.
3 RGina (59^ sepi.)
Oregorius I Montanae et Thomae: eos, famulos S. R. E., liberos civesque
Romanos efficit. Montanam in monasterio s. Laurentii converti, Thomam inter
notarios iubet militare. — Cum redemptor noster. Scr. p. m. Paterii not.
Actum in urbe Roma.
Reg. Qreg. I Ub. VI ep. 12. fDeusdedit lib. II c. 80 (62)]. — FM. S. Gregorii
M. Opp. ed. Maiur. II lib. VI n. 12. Mansi X 10 n. 12. Migne LXXVW^OH n, 12. Deus-
dedU ed. Martinuoci p. 198; ed. Wolf r. OhnveU p. 221, Mon. Qerm. Kpp. IS90. — Regg.
J.10S2. JE.1391.
Mon. 8. Lanrentii quodnam et ubi fuerit ignoramus.
4 626 nmi. 12
Honorius I Servodei notario: concedit casale q. app. Aurelianum pos. via
Portuen. iuxta ss. Abdon et Sennen diebus vitae eius, ita sane ut ab eo
annis singulis pensionis nomine rationibus ecclesiasticis 2 auri sol. et tremissis
unus persolvantur. — Quotiens a nobis. Dat. 4 id. maii, ind. 14.
BemdtdU lib, III c, 139 (118), — Edd. Leonis M, Opp. edd. Safferim III p. CCCVl
Zacearia Diuert, de reibus eccl. II 133. Mansi X 684 = Migne LXXX 480 n. 12. Deiw-
dedit ed, Martimtcci p. 294; ed. Wolf v. GlanveU p. 327. — Regg. J. 106O, JE. 2013.
Digitized by
Google
16 Roma.
Defensores.
C. Rasponi 1. c. p. 269 sq. — loh. Morini Commentarios de sacris eccleaiae ordi-
nationibus ITI 231 sq. -- Qalletti 1. c. — Bresslan 1. c. 1 166 sq. — Keller 1. c.
Septem fuisse ^iudices de clero^ sive iudices palatinos satis constat,
primicerium et secundicerium notariorum, arcarium, sacellarium, protum sire
protoscriniarium, primum defensorem sive primicerium defensorum, ammini-
culatorem sive nomenculatorem.
Rescripta pontificum ad varios defensores circa patrimoniorum administra^
tionem directa nonnulla habemus ; quae loco suo inyenies. Documenta, quae
sequuntur, ex Gregorii I regesto sumpsimus.
1 (595 feb.)
Gregorius I Yincomalo defensori: concedit, ut officium ecclesiae defensoris
accipiat. — Ecclesiasticae utilitatis. Scr. p. m. Paterii notarii.
Rtg. Oreg. I lib. V ep. 26. — Edd. S. Gregarii M. Opp. ed. Mattr. II lib. V n. 29.
Mami IX 1201 n. 2u. Gailetti p. m. Migne LXXVIl 755 n. 29. Mon. Germ. Epp. 1 907. —
Begg. J. 9S0. JE. 1341.
2 (598 mart.)
Gregorius I Bonifatio primo defensori: constituit, ut, sicut in schola nota-
riorum atque subdiaconorum per indultam longe retro pontificum largitatem
sunt regionarii constituti, ita quoque in defensoribus septem, qui ostensa suae
experientiae utilitate placuerint, honore regionario decorentur. Statuit, ut quoli-
bet per absentiam pontificis et sedendi in conventu clericorum habeant licen-
tiam et honoris sui privilegia in omnibus obtineant. -— Ecclesiasticis utilitatibus.
lUg. Greg. I lib. VIII ep. 16. [DeusdedU lib. II c St (63)]. — Edd. S. GregorU Opp.
ed. Maur. II lib. VIII n. 14. Ba9poni p. 277. Manm X 96 n. 17. Migne LXXVII 917
H. 14. Deusdedit ed. Martinttcci p. 198; ed. Wolf v. GlanreU p, 221. Mon. Germ. Epp. I1 18.
— Regg. J. 1137. JE. 1603.
3 (599 ian.)
Gregorius I Yito defensori: statuit, ut officium ecclesiae defensoris accipiat.
— Eeclesiasticae utilitatis. Scr. p. m. Paterii secundicerii.
Reg. Greg. I lib. IX ep. 97. — Edd. S. Gregoiii M. Opp. ed. Maur. II lib. XJ
n. 38. Mansi X 271 n. 33. Migne LXXVIl 1150 n. 38. Mon. Germ. Epp. I1 107. —
Regg. J. 1389. JE. 1622.
4 (599 feh.-^april.)
Gregorius I Romano defensori (rectori pati'imonii Syracusani) : Vitum prae-
sentium portitorem, quem in defensorum schola, data ei sollemniter epistola
(n. S), militandum esse praeviderit, commendat. — Vitum praesentium.
Jieg. Greg. I lib. IX ep. 118. — Edd. S. Gregorn M. Opp. ed. Maur. II Ub. XI
n. 39. Mansi X 271 n. 34. Migne LXXVII 1150 n. 39. Mon. Germ. Efip. II 122. —
Hegg. J. 1390. JE. 1644.
Digitized by
Google
Scbola cantonim. 17
Sehola cantonini.
And. Adami OsserTazioni per ben regolare il coro de i cantori delbi cappella
poniificia (In Roma 1711). — P. Moretti Ritus dandi presbyterinm p. 58 sq. — Dom.
Giorgi De litnrgia Rom. pontificis II p. CVI sq. — Gins. Santarelli Informazione snl-
Torigine de* cantori pontificii, numero e variazioni (Roma 1761). — Fr. Cancellieri De
secretariis veteris basilicae Vaticanae II 727 sq. — E.Schelle Die p&pstlicbe S&nger-
scbule in Rom (Wien 1872). — F. X. Haberl Bausteine ftlr Musikgescbicbte III: Die
rOmiscbe Scbola cantorum etc. in Vierte)jabrscbrift ftb* Mnsikwissenscbaft III (1887).
— - P. M. Baumgarten Primicerius et Scbola cantorum Urbis in Compte rendu du
qnatri^me congr^s scientifique intemational des catboliques tenu a Fribourg 1897 (Frei-
burg i. Scbw. 1898).
Schola cantorum, teste lohanne diac. in Yita Gh*egorii M. (lib. II c. 6),
a Oregorio I conBtituta est, qui ei ^cum nonnullis praediis duo habitacula,
scilicet alterum sub gradibus basilicae b. Petri apostoli. alterum vero sub
Lateranensis patriarchii domibus fabricavit^. Sed ubinam domus haec Late-
ranensis exstaret, disputant viri eruditi. Armellini (Le chiese di Roma ^ p. 619;
^p. 105) putat, cam sitam fuisse in monasterio s. Stephani iuxta Lateranum,
Duchesne (Lib. pontif. II 102 not. 18) in via Merulana. Ceterum schola haec
cantorum occurrit etiam in Yita Sergii II (1. c. II 92), qui eam prae nimia
vetustate paene in ruina positam ac confractam restauravit, et oratorium
b. Stephani in ipsa schola ditavit. Hic, pariterque in duobus primis docu-
mentis, quae sequuntur, scholae eidem nomen indicitur Orphanotrophei.
„Schola cantorum , quae pridem orphanotrophium^, denique occurrit in Vita
Stephani Y (1. c. II 195). De eadem schola cf. etiam Pauli I epistolam ad
Pipinum regem Francorum (Cod. Carolin. ep. 41 in Mon. Oerm. Epp. III 553:
JE. 2371). Post saec. X huius orphanotrophei memoriam nullam reperire
potui. Sed primicerium eiusque scholam cantorum saepius invenimus et in
Ordine Romano et in Libro pontificali. Leo primicerius scbolae cantorum
memoratur in concilio Romano a. 963 (Liutprandi Hist. Ottonis I c. 9); a. 1118
in electione Oelasii II adfuit Nicolaus primicerius scholae cantorum, idemque
Calixti U electionem subscriptione sua approbavit; a. 1123 ian. 1 Calixtum II
cum cardinalibus et clero Romano omnibusque Lateranensibus scholis soUem-
niter stationem in ecclesia s. Mariae trans Tiberim celebrasse, legimus in
Necrologio huius ecdesiae (ed. Mon. Oerm. Scr. XIX 273). A. 1159 Nymphis,
ubi Alexandri III consecratio celebrata fuit, interfuit quoque primicerius cum
schola cantorum. Sequitur Alexandri III rescriptum ad primicerium et
dericoB scholae cantorum (n. 3). Eisdem Celestinus III privilegium con-
cessit (n. 4), quod Honorius III a. 1219 april. 20 (Potthast 6045; edd.
Adami p. XXII et Moretti p. 60) et Innocentius FV a. 1250 nov. 5 (cf.
etiam Potthast 14076) confirmarunt. Addere denique iuvat conventionem,
quae a. 1232 inter Lateranensem ecclesiam et primicerium scholamque can-
torum inita fuit (edd. Rasponi De basilica et patriarchio Lateranensi p. 119;
Mabillon Mus. it. 11 220 ; Moretti p. 40).
Kehr, Italia pontiacU I. ^
Digitized by
Google
t g Roma.
Quin olim archivum orphanotrophei exstiterit, licet notitiam nullam
habemus, dubium non est. Privilegia quaedam ad scholam cantorum per-
tinentia adservantur in archivo castri s. Angeli Arm. C (cf. Gott. Nachr.
1900 p. 119). — De hodiemo cantorum archivo cf. H. Pogatscher ap. E. Stein-
mann Die Sixtinische Kapelle I (Miinchen 1901) 666 sq.
A = Orig. Roma Arch. Vat. Arm. C fasc. XII n. 10.
[ ] restituit orfanotrophio quendam fundum. — Summam gerentes.
Lib. diurn. f, XCVII (ed. Sickd p. 127). — Reg. JE. — .
Cui pontifici formula haec ex ipso privilegio sumpta attribuenda sit, prorsus
ignoramus.
2 919 (?) aprU. 25
lubente lohanne X(?) lohannes subdiac. S. R. E. et primicerius scholae can-
torum q. app. orphanotropio concedit Merco archipresb. etc. terram quan-
dam conductionis titulo.
V. charUxm m Reg. Subiacen. s. XII f. 137 (edd. MwraUifn Antiq. III237 ad a. 934.
OaUeUi p. 192 n. 7. lAverani Opp. IV 47 n. lU AUodi e Levi II reg. 8Ul>lacen. p. 169 n. 112.
— Begg. Oiorgi II p. CXV. Federici Doc. Suhlacen. n. 41 ad 934 april. 23). — JL. — .
3 Anagni (1160—76) itd. 16
Alexander III primicerio et clericis scholae cantorum: mandat, quatenus
de cetero in festo b. lacobi stationem in ecclesia XII Apostolonmi faciant.
V. Eccl. XII Apostolorum n. 6.
4 iMterano 1192 sept. 17
Celestinus III lohanni primicerio et clericis scholae cantorum Urbis eic.:
concedit, ut in divinonim officiorum celebrationibus sub honesto habitu Domino
possint famulari et tam superpelitiis quam cappis indui, 12 libras bonae com-
munis monetae Urbis de oblationibus altaris b. Petri, medietatem in Ascen-
sione Domini et medietatem in festo dedicationis eiusdem basilicae. — Cum
iuxta antiquam. Ego Celestinus etc. Subscr. 17 card. Dat. Lat. p. m.
Egidii s. Nicholai in carcere Tulliano diac. card., 15 kal. oct., ind. 11, inc.
d. a. 1192, pont. v. d. Celestini pp. III a. 2.
A (inter Cekstini V privHegia). — Ed. Baumgarten p. 4 n. 1. ^ Reg. JL. — .
Testararli.
Dom. Giorgi De liturgia Rom. pont. I 35 sq. — P. L. Galletti Del vestarario della
santa Romana chiesa discorso (In Roma 1758). — Fr. Cancellieri De secretariis bas.
Vaticanae I 333 sq. — L. Duchesne Le liber pontificalis I p. CCXLIII aq. — Conf. Me-
moriale familiarium et ofBcialium Rom. pontifici deservientium a. 1409 (edd. Muratori
Scr. III ^ 810 sq.; loh. Bapt. Gattico Acta selecta caeremonialia S. R. E. (Romae 1753)
I 263 sq. et H. Pogatscher L c. I 649 sq.; cf. etiam I. Haller in Quellen und Forschungen
I (1898) Isq.
Yestiarium in palatio Lateranensi, et primo quidem „intu8 oratorium
s. Caesarii** (Lib. pontif. ed. Duchesne I 470. 481 not. 16), postea in capella
8. Nicolai, institutum fuit. Sed primam eius notitiam, quam Galletti et Can-
cellieri ex lohannis III bulla pro basilica XII Apostolorum hauserunt, quia
Digitized by
Google
Vestararii. — Praepositas coqninae dominicae. 19
falsum est hoc priyilegium, omnino reiciendam esse puto. Yestiarium ecclesiae,
ubi cimelia Romanorum pontificum custodiebantur, a Mauricio chartulario
imperiali a. 638 spoliatum legimus in Yita SeTerini (Duchesne 1 328; Mommsen
p. 175). Temporibus Gregorii II et Hadriani I occurrunt vestararii Sergius
(n. l), Miccio (n. 2), lanuarius (Duchesne I 505. 506. 519 not. 77), Leo, qui
postea Leo III papa (Duchesne II 1). Calixtus II in palatio Lateranensi
capellam s. Nicolai, fortasse in eo loco, ubi prius s. Caesarii oratorium fuit,
construxit „ad assiduum Romanorum pontificum usum ; iuxta quam aedificavit
duas cameras contiguas cum tuto vestiario, quod sub eis fieri fecit, unam
videlicet cubicularem et pro secretis consiliis alteram'' (Duchesne II 378;
cf. p. 325 not. 22).
*1 (715'-'25?)
[Gregorius II?] Sergio presbytero et vestarario: per emunitionem concedit
fundum Capanianum cum domo sua et vinea pos. via Flaminea XIIII plus
minuB miliario ab hac urbe Roma ex corpore patrimonii Tusciae.
Lattd, in Oregorii II privilegio locationis Stephano prefbytero a. 725 april, IB factae
(J. 1666. JE, 2173), — Beg, JE. — .
Qnaestionem ntnun Gregorio II an cniquam Qregorii II praedecessomm attri-
buenda sit haec emunitio, praetereo.
2 772 feb. 20
Hadrianus I Probato abb. (Farfensi) etc: constituit ex sua persona Miccio-
nem notarium regionarium et priorem vestiarii s. ecclesiae eiusque successores
vestiarii priores, ut quotiens quaecumque causa monasterio accesserit, confestim
ad eos omni in tempore monachi atque missi monasterii adveniant suasque illis
referant causas et ab ipsis prioribus vestiarii proprias iustitias recipiant.
V. Farfa.
*3
[ ] concedit Pipino vestarario per praecepti paginam possessiones
quasdam in territorio Sublacensi.
Laud. in Caeaarii considis et duci«, filii h. m. Pipini vestararii, charta a. 883 (?) aug. 21,
quae exstaJt in Begesto Sublacen. f. 8 (ed. Allodi e Levi p. 11 n. 1), uln legimus sicuti quondam
Pipino bo. me. yestarario genitori meo per precepti pagina ad sancte Rom. ecclesie
cunctis omnibus immobilibns locis detcntus fiiit. — Beg. JE. — .
Chartam ipsam spnriam esse coniendunt Muratori Antiq. III 15 et Egidi I
monasteri di Subiaco I 200 sq., sed Pipinum vestararium certe exstitisse, ex cbarta
a. 857 in eodem Regesto Sublacensi exscripta (edd. Galletti p. 38; Allodi e Levi
p. 132 n. 87) constat. qna Pipinus consul et dux atque vestararius terram quandam
iuris venerabilis vestiarii^?) Romano subdiacono atque regionario S. R. E. concessit.
Ex quo colligi potest, privilegium Pipino aut a Leone IV aut ab alio ei immediate
succedentium pontificnm concessum fuisse.
Praepositus coquinae dominicae.
*1 (715-^31)
Gregorius II Heraclio praeposito coquinae dominicae: locat fundum Casasiri
ex corpore massae Porculis patrimonii Lavican.
v. Latiura, Patrimonium Lavican.
2*
Digitized by
Google
20 Roma.
Ostiarias s. Lateranensis palatii.
De OBtiariis LateranensiB palatii cf. iuramenta in Albini lib. XI c. 44
et in Cencii Lib. cens. c. 158 (edd. Muratori Antiq. I 121 ; Fabre-Duchesne
1419). Apud Albinum legimus mandatum BosoniB camerarii papae a. 1158
dec. 22 et apud Cencium aliud mandatum Cencii camerarii a. 1188 ian. 22
ostiariis palatii iniungens, ut ostia fideliter cuBtodiant (cf. etiam Giorgi De
liturgia Rom. pont. II p. CIII Bq.).
Benedicti VIII privilegium lohanni ostiario b. LateranenBis palatii con-
cesBum, olim in archivo canonicorum LateraneuBium, etiam tum saec. XVI
in archivo caBtri b. Angeli couBervabatur, tcBte Zanobio Acciajuolio (apud
Montfaucon Bibl. bibl. I 202. 213 et v. Aretin Beytrage 11 • 74; U^ 55). Quo
tempore ad archivum canonicorum Lateranensium FaeBulis transiverit, neaci-
muB. Hodie exstat inter eorundem chartas in R. archivo Plorentino (cf. Gott.
Nachr. 1900 p, 115 not. 1).
A = Orig. Firenze Arch. di stato (RocchettiDi di Fiesole).
1 1017 iun.
BenedictuB VIII lohanni v. m. ostiario b. Lateranen. palatii atque Romanae
h. f. coniugi etc. : concedit pro eorum fideliBBimo Bcrvitio terram vacantem ad
domum faciendam poB. iuxta basilicam b. lohannis bapt. in loco q. d. Con-
Btabblia domnica, Bub penBione uniuB denarii. — QuotieuB illa. Scr. p. m.
LeoniB not reg. et Bcrin. s. Bedis apost., m. iun. et ind. 15, a. Deo prop.
pont. d. n. Benedicti bb. pont. et univ. VIII pp. in Bacr. Bcde b. Petri ap. 6,
imp. d. n. piiBB. pp. aug. Heinrico a Deo cor. magno imp. a. 4, ind. bb. f Bobo
Dei gr. ep. et bibl. s. apoBt. sediB.
A. — Ed. Oiorgetti in Arch. fstar. Ual, Ser. V t XI (1893) 104 ex A. — Reg, N.
Archiv XIX 257 n. 46. JL. — .
Locum q. d. Constabblia doinnica iam saec. XI et XII canonici basilicae Con-
stantinianae possederunt, ut constat ex Leonis IX privilegio, quo eis domum unam
presbyteri Petri q. pon. in Stabello cum oleorio dominico concessit (JL. 4320), et
ex Anastasii IV privilegio, quo ipsis canonicis suburbium, quod est circa Constan-
tinianam basilicam in Stabello iuxta sacrum palatium, cum domibus quas ibi habent,
confirmavit (JL. 9906). Fortasse una ex his domibus illa fuit, quam lohannes vir
magnificus exstruxit.
URBIS ROMAE
ECCLESIAE ET MONASTERIA.
Onuphrii Panvinii De praecipuis urbis Romae sanctioribusque basilicis quas
septem ecclesias vulgo vocant liber * (Romae 1570; italice ed. M. A. Lanfranchi (Roma 1570).
[Alias editiones praeterimus; cf. Perini Onofrio Panvinio e le sue opere (Roma 1899) p. 211].
— 0. Panvinii Schedae de ecclesiis urbis Romae, s. XVI, codd. Vat lat 6780. 6781 (cf.
GOtt. Nachr. 1903 p. 18). — M. Attilii Serrani De septem Urbis ecclesiis » (Romae 1575);
*(Coloniae 1600). — Porapeo Ugonio Historia delle stationi di Roma (In Roma 1588).
— Ottavio Panciroli Tesori nascosti dell' alma cittit di Roma * (In Roma 1600);
Digitized by
Google
Ostiarius s. Laieran. palatii — Urbis Komae ecclesiae et mouasteria. 21
* (In Roma 1625). ~ Francesco del Sodo Compendio di tutte le chiese di Uoma con
le loro fondazioni, 8. XVII, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. VI t. 73 et Bibl. Vallicell. G 38
(cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 138). — Giov. Severano Memorie sacre delle sette chiese di
Roma (In Koma 1630). — Giov. Severano Monumenta varia spectantia ad praecipuas
Romanae urbis ecclesias et Memorie sacre delle chiese antiche e modeme di Roma,
s. XVII, Roma Bibl. VallicelL G 19 et G 26 (cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 133). — Fr. M. Tor-
rigio I sacri trofei Romani (In Roma 1644). — Floravante Martinelli Roma ex ethnica
sacra (Romae 1653). — Gasp. Alveri Della Roma in ogni stato p. II (In Roma 1664). --
Giov. Ant. Bruzi Theatrum Romanae urbis sive Romanorum sacrae aedes voL I— XXVII,
8. XVII, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. VI t. 1— 27. — luL Roscius Descriptio aliquot
ecclesiarum Romanarum, s. XVII, ib. t. 37. — De ecclesiis Urbis vol. I— III, s. XVII, ib.
t. 29 — 31. — Collectanea de ecclesiis Urbis, s. XVII, ib. t. 72 (cf. Gfttt. Nachr. 1900
p. 884sq.). — Raccolte di scritture diverse relative alla fondazione conservazione imagini
reliquie etc. di varie chiese di Roma, s. XVII, cod. Vat. Barb. 4591 (L 140). — C. B. Piazza
Opere pie di Roma * (In Roma 1679); * Eusevologio Romano overo delle Opere pie in
Roma (In Roma 1698). — P. DeSebastiani Viaggio sagro e curioso delle chiese piu
principali di Roma (In Roma 1683). — lo. Ciampini Vetera monimenta p. I. II (Romae
1690—99). — lo. Ciampini De sacris aedificiisa Constantino Magno constructis synopsis
hi8toricai^(Romae 1698; et in eius Opp. Romae 1747). — Aug. Lubin Abbatiarum Italiae
brevis notitia (Romae 1693) p. 327 sq. — C. B. Piazza Hieroxenia overo sagra pellegri-
nazione alle sette chiese di Roma (In Roma 1694). — C. B. Piazza La gerarchia cardina-
ifzia (In Roma 1708). — Giov. Franc. Cecconi Roma sacra e modema gii. descritta
dal Pancirolo ed accresciuta da Franc. Posterla (In Roma 1725. Alias editiones eiuadem
operis ,Roma antica e moderaa*, quae saepius inveniuntur, praeterimus). — Greg. Terri-
bilini Schede riguardanti le chiese e i monumenti di Roma voL I — X, s. XVIII, Roma
Bibl. Casanat. 2177 — 2186 (XX XI 1 — 10; cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 120). — Miscellanea
monumentomm spectantium ad varias Urbis ecclesias et loca pia, s. XVIII, Roma Bibl.
ValliceU. P 199 (cf. G6tt. Nachr. 1903 p. 138). — Franc. Cancellieri Adversaria de
ecclesiis urbis Romae voL I— V, s. XVIII, cod. Vat. lat. 9163—66. — Antonio Nibby Roma
nell' anno MDCCCXXXVIII p. I (Roma 1839). - V. Forcella Iscrizioni delle chiese e
d'altri edificii di Roma voL I— XIV (Roma 1869 — 84). — M. Armellini Chiese antiche
di Roma in Cronachetta mensuale Ser. I t. V (1878) sqq. — Pasq. Adinolfi Roma nel-
ret4 di mezzo voLI. II (Koma 1881—82). — M. Armellini Le chiese di Roma ^ (Roma
1887); * (Roma 1891). — 0. Marucchi Basiliques et ^glises de Rome (Paris-Rome 1902).
Urbis ecclesiaruin catalogos habemus plures. AntiquiBsimum iam saec.
VII, paucarum tamen basilicarum nomina continentem, edidit sub titulo
^Notitia ecclesiarum urbis Romae" I. B. De Rossi La Roma sotterranea
cristiana I (1864) 143. Sequitur catalogus ecclesiarum Urbis, quem compo-
suit saec. XII ex. Cencius in Libro censuimi S. R. E., ecclesiis tamen extra
Urbem praetermissis (edd. Mabillon Mus. it. II 190 sq.; Armellini ^ p. 45sq.;
^ p. 42 sq. ; Fabre-Duchesne I 300 sq.). Tertius catalogus, temporibus Gre-
gorii X (1271 — 76), exstat in codice Parisiensi (Bibl. de V Arsenal 526,
S. Victor P 19), saec. XIII, quem vulgavit P. Fabre in M^langes d'arch6ologie
et dhistoire VII (1887) 435 sq. Quartus est ille in codice Taurinensi saec.
XTV exaratus, quem in lucem dederunt Hofler apud Papencordt Geschichte
der Stadt Rom im Hittelalter (Paderbom 1857) p. 53 sq.; Urlichs Codex
urbis Romae topographicus (Wirceburgi 1871) p. 170 sq. et Armellini ^ p.52Bq.;
*p. 47 8q. Quintum denique catalogum Nicolaus Signorili Martini V tem-
poribus sub titulo „De iuribus et excellentiis urbis Romae'* composuit (cf.
Digitized by
Google
22 Roma.
I. B. De RoBsi Le prime raccolto d'antiche ificrizioni compilate in Roma tra il
finire del secolo XFV e il cominciare del XV (Roma 1852), quem ed. Armellini
^p. 698q.; ^p. GOsq. Conf. etiam Oiraldi Cambrensis Speculum ecclesiae
dist rV c. 8 (ed. J. 8. Brewer in Rer. Britt. med. aevi Scr. IV 281); Michele
Lonigo Catalogo di tutte le chiese antiche e modeme che sono state altre
Yolte et 8ono hora in Roma e di tutti i monasteri antichi della medesima
citti, 8. XVn, cod. Vat. Barb. 2984 (XXXVII 53, olim 2009) et cod. Valli-
cell. O 36 (ed. Armellini Cronachetta mensuale Ser. III t. III 1 884 p. 55 sq.) et
A. Zacagni EccIeBiarum urbanarum ex Anastasio bibliothecario et aliis antiquis
monumentis magnus catalogus (ed. A. Mai in Spicilegio Romano IX 384 sq.).
Cencii catalogum in ordine ecclesiarum et monasteriorum Urbis a me
in hoc opere constituendo praetulissem, nisi tot lacunas et quandam confusio-
nem apud eum inyenissem (cf. quae adnotat Duchesne I. c. I 3 1 5 not 24).
In catalogo quoque Parisiensi certum ordinem frustra quaesiveris; offert enim
ecclesias maxima ex parte iuxta nomen sanctorum, quibus eae dedicatae sunt.
Catalogus denique Taurinensis ecclesias praebet secundimi rectores et frater-
nitatem Urbis. Igitur ut omnia in meliori conspectu apparerent, in eam sen-
tentiam veni, ut his catalogis neglectis ordinem topographicum secundum
XrV regiones Urbis sequerer, quaestionibus de origine, historia et confiniis
Romanarum regionum omnino praetermissis.
Ecclesia s. lohannis in Laterano.
(San Giovanni in Laterano.)
Descriptio sanctuarii s. Lateranensis ecclesiae auctore ignoto saec. XI, cod. Vat. Reg.
712 8. Xm f. 86 sq. (ed. Giorgi De liturgia Rom. pontif. III 542 eq.; cf. I. B. De Rosri
Inscr. chr. 11*222). — lohannis diac. Lateranen. Liber de sanctis sanctorum sive Libel-
lu8 de basilica Lateranensi s. XII, cod. bibl. Lat. s. XII [A LXX ; alios codd. praeterimus]
(edd. Mabillon Mus. ital. II 560 sq. = Migne CXCIV 1543 sq.; cf. Mai Spicil. Rom. IX
181 sq.). — Maximiani Agathonii Liber de basilica Lateranensi, s. XV, olim cod. Sesso-
rian., nunc latitans (cf. I. B. De Rossi Inscr. chr. II» 222). — Onuphrii Panvinii De
sacrosancta basilica baptisterio et patriarchio Lateranensi libri 4, s. XVI, cod. bibL Lat
s. XVI [A LXVIII; alios codd. praeterimus; cf. Perini Onofrio Panvinio e le sue opere
p. 211]. — 0. Panvinii De praecipuis urbis Romae basilicis p. 106 sq. — Serrano
p. 528q. — Ugonio f. 37sq. — Panciroli *p. 348sq.; * p. 134sq. — Gabr. Penuotti Gene-
ralis totiuB s. ordinis clericorum canonicorum historia tripartita ^(Romae 1624) p.558sq.;
* (Coloniae 1630). — N. Alemanni De Lateranensibus parietinis diss. hist. * (Romae 1625);
* (Romae 1756). — Severano p. 487 sq. — Martinelli p. 119 sq. -— C. Rasponi De
basilica et patriarchio Lateranensi libri 4 (Romae 1656). — Th. Reinesius De palatio
Lateranensi eiusque comitiva (lenae 1679). — I. M. Soresini Chronologica epitome rerum
ad Lateranen. eccl. spectantium, s. X Vn ; eiusdem De indulgentiis ac stationibus Lateianen.
eccl., 8. XVII; eiusdem Annales Lateranenses, s. XVII [de huius auctoris manuscriptis
cf. GOtt. Nachr. 1908 p. 539 et Crescimbeni L^istoria di S. Giovanni avanti Porta latina,
praef.] — lo. Ciampini De sacris aedificiis p. 48q. — Gio. Batt. Vaccondio Notizie
istoriche delle quattro basiliche di Roma (In Roma 1700) p. 150 sq. — C. B. Piazza
Gerarchia card. p.3298q. — Giov. Mario Crescimbeni L^istoria della chiesa di S. Giovanni
avanti Porta latina (In Roma 1716) p. 292sq. — A. Baldeschi e M. Crescimbeni Stato
dellass. chiesa papale Lateranense neir anno 1723 (Roma 1723). — P. L. Galletti Storia
Digitized by
Google
Ecclesia s. lohanuis in Laterauo. 23
della basilica LateraDeuse p. I— III, s. XVIII, cod. Vat. lat. 8036 (cf. GOtt. Nachr. 1908 p. 25j.
— (Franc. Caucellieri) Memorie istoriche delle sacre teste de' santi apostoU Pietro e
Paolo e della loro soleuue ricoguizioue uella basilica Lateraneuse ^ (In Roma 1806);
*(1852). — Nibby I 241 sq. — P. Adinolfi Laterauo e Via maggiore (Roma 1857). —
Forcella VIII Isq. — Q. Rohault de Fleury Le Latrau au moyen-ftge (Paris 1877). —
P. Adinolfi Roma nell' et^ di mezzo I 184 sq. — Armellini * p. 262 sq.; * p. 91 sq. --
Marncchi p. 81 sq.
^Basilica Salratoris, quae a loco Lateranensis, a conditore Constantiniana,
ab ornamentts Aurea vocata est, aedificata fuit cum propinquo patriarchio,
Romanorum pontificum usui, a pio Constantino imperatore in Coelii montis
dorso et a Silvestro 5 id. nov. consecrata circiter a. CCCXX" (Panvinius).
Fostea a ss. lohanne bapt. et lohanne ev. nomen obtinuit. Iterimi a solo ex-
citavit Sergius III (cf. Lib. pontif. ed. Duchesne II 236 sq.), et paene omnes
pontifices eam ditarunt et auxerunt, ut apparet ex eorum Vitis in Libro ponti-
ficali. Clerici primum, postea monachi in monasteriis iuxta basilicam con-
stitutis, deinde canonici regulares ex ordine s. Frigdiani administrarunt, usque
ad Bonifatium VIII, qui regulares exire iussit et saeculares loco eorum in
dicta basilica constituit Sed Eugenius IV canonicorum regularis vitae ordi-
nem, quemadmodum antea fuerat, ibidem renovavit et canonicos regidares
Frisonariae reformatos reduxit (cf. Pennotti p. 268 sq. 560 sq. 643 sq.), qui
permanserunt usque ad obitum Nicolai V, quando a canonicis saecularibus
iterum substituti sunt; quamquam deinde, iis denuo expulsis, ipsi redierunt.
Denique sub Sixto IV canonici regidares ad ecclesiam s. Mariae de Pace in
Urbe transierunt (cf. C. Fea Pro-Memoria per la ven. chiesa di S. Maria della
Pace. Roma 1817 et C. Fea Estratto delle ragioni che assistono la ven.
chiesa di S. Maria della Pace. Roma 1 834), veteresque saeculares canonici
sunt revocati, quibus prioris loco archipresbyter, nunc cardinalis, praeest.
Amplissimis Constantinianam basilicam et eius canonicos privilegiis summi
pontifices honestarunt, quemadmodmn satis luculenter eorum diploniata testan-
tur. Sed vetustiora fnistra quaesieris. Primum, quod ad nos pervenit,
Leonis IX privilegium est; Alexandri II diploma periisse dolemus. Quaedam
privilegia Honorii III, Innocentii IV et Alexandri IV ab auctore repertorii
archivi Lateranensis a. 1641 et a Raspono imprudenter Honorio II, Inno-
centio II et Alexandro III attribuuntur.
Tabularium canonicorum sedulo conservatum atque a celebri abbate
P. L. Galletti bene dispositum exstat adhuc in eorum sede sub canonici archi-
vistae cura. Archivi pars quaedam a canonicis regularibus, qui olim, ut
diximus, tenuenmt basilicam, translata est ad eorum domum Faesulis et con-
servatur hodie in R. archivo Florentino; pars alia in eorundem sedeRomae
apud ecclesiam s. Petri ad Vincula invenitur.
De inventariis archivi canonicorum Lateranensium cf. Gott. Nachr. 1903
p. 533. Aliud inventarium saec. XVII, olim penes A. Corvisieri, exstat hodie in
R. archivo Romano (cf. Gott. Nachr. 1901p. 248). Tertium inventarium „Reper-
torio d' istrumenti cavati dal monastico archivio di S. Prassede ed archivio
Digitized by
Google
24 Roma.
di S. Gio. Laterano*', quod Fr. Blume inter codiceB bibliothecae Alterianae
inyenit (cf. Bibliotheca librorum manuscriptorum italica p. 166), ego non vidi.
De archivo cf. Dudik Iter Romanum I 59 sq. et Gott. Nachr. 1900
p. 397 sq. et 1903 p. 532 sq. — Honorii m bullam pro capitulo Lateranensi
a. 1216 nov. 10 Potthast 5357 (ad nov. 7) cum aliis documentis ex archivo
canonicorum vidgavit nuper P. Pressutti Regesta Honorii pp. HI vol. I
(Romae 1888).
A s= Orig. Roma Arch. capitolare di S. Giovaoni in Laterauo.
A^ *=* Orig. Firenze Arch. di stato (Rocchettini di Fiesole).
A* = Orig. Roma Arch. di S. Pietro in YiDColi.
B = Cop. Roma Arch. capitolare di S. Giovamii in Laterano.
B^ =s Cop. Firenze Arch. di stato (Rocchettiui di Fiesole).
C = Liber iuriom eccl. Lateranen.i s. XIV, (Bollario di Lorenzo Crassi sive Co-
dice Frangipaiie) Roma Arch. capitolare di S. Giovanni in Laterano (A LXXV).
D = Bullarium eccl. Lateranen., s. XVI in., ib. (A XXXI).
E = Bullarium basilicae Lateranen. a. 1740, ib. (A II). £st apographum codicis D,
F = Inventarium seu repertorium Lateranen. eccl. auctore Antonello can. Latera-
nen. a. 1745, ib. (A I). Est apographum codicis C,
G = De praerogativis et praeeminentiis eccl. Lateranen., s. XVII, ib. (A XXIV).
H = De stationibus et indulgentiis sacrosanctae Lateranen. eccL, s. XVII— XVIIF,
ib. (A XXV).
I = Miscellaneus rerum notabilium eccl. Lateranen., s. XVII, ib. (FF XV).
K = Liber rerum notabilium eccl. Lateranen., s. XVII, ib. (FF XXV).
L = Miscellanea, s. XVI sq., ib. (FF XXXVI).
M = Documenta de eccL s. Thomae civ. Interamnen., s. XVII, ib. (F LXVIII).
N = Scritture e documenti della chiesa di S. Sebastiano, s. XVII, ib. (N XXII).
= Onuphrii Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. XI t 34 [0*]
et Arm. XV 1. 128 [0*]; cf. G«tt Nachr. 1901 p. ^sq.
P = Angeli Massarelli Miscellanea vol. I, s. XVI, San Severino Bibl. comunale;
cf. G5tt. Nachr. 1898 p. 505 sq.
Q 5= (B. Burghesius et L B. Pontanus) De sacrosanctis basilicis Vaticana et Latera-
nensi collectanea, s. XVII, Roma Bibl. Valbcell. G 21; cf. €^tt. Nachr. 1903
p. 133.
B'= P. L. Galletti Bolle e brevi t. IV, s. XVIII, cod. Vat lat 8033; cf. G6tt Nachr.
1903 p. 24.
R*= T,L. Galletti Documenta Lateranensia 1 1, s. XVI II, cod. Vat lat 8034.
S = Van de Vivere Archivnm s. lohannis Lateranen., s. XIX, Roma Bibl. Vittorio-
Emanuele cod. 2683 (Ms. Gesuitici 554); cf. GOtt Nachr. 1903 p. 145.
Notitias et excerpta ex archivo Lateranensi praebent G. Severano Monu-
menta varia ad praecipuas Bomanae urbis ecclesias, s. XVII, cod. Valli-
cell. G 19 (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 133); P. L. Galletti Miscellanea t XXXI,
B. XVIII, cod. Vat lat 7952; P. L. Galletti Spicilegium p. I — III, s. XVIII,
cod. Vat lat 8054; P. L. Galletti Varia, s. XVIII, cod. Vat. lat 8045—47;
P. L. Galletti Carte relative alla basilica e capitolo Lateranense, s. XVIII,
cod. Vat lat. 8039 A (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 24 sq.).
t*i (31iS5) nao. 9
Silvester I in dedicatione sacrosanctae basilicae ordinat, ut omnibus ad
huius festivitatis laetitiam convenientibus magna fiat remissio peccatorum,
Digitized by
Google
Ecclesia s. lohannis in Laterano. 25
Romanis et Gircumadiaoentibus MI annonim. Thuscis ct Lombardis duorum
millium annorum, sed et his, qui roaria transmeare noscuntur, trium millium
annorum.
Laud. a lofianne diac, tn prdlogo (cf. Raaponi p, 204). — Reg, JK. — .
Spurium. — Hac iudalgentia canonici Lateranenses etiam tunc a. 1806 gloria-
bantur, eam ecclesiae s. Mariae Salomae Yerulanae privilegio suo concedentes (ed.
Vinc. Capema Monografia di S. Salome (Frosinone 1878) p. 121).
f^2 (590^604)
Oregorius I (atU Gregarius II, ut credit Basponi) basilicam ab haereticis
violatam et foedatam denuo consecrat et indulgentias ei a Silvestro (n. 1)
concessas confirmat
Laud, a Raspono p. 206 (ex summufio indulgentiarum). — Reg. JE, ~.
Spurium.
*3 (619—25)
BonifatiuB Y constituit, ut in Lateranis acholitus non baptizet cum diacono,
sed subdiaconi sequentes.
Laud, in Vita BanifaHi V (Lib. pontif. ed. Duchesne I 321; Mominem p. 168). —
Reg. JE. — .
H (769)
Stephanus III statuit, ut omni dominico die a septem episcopis cardinalibus
hebdomadariis, qui in eeclesia Salvatoris observant, missarum soUenmia super
altare b. Petri celebrentur et 'Gloria in excelsis Deo' edicatur.
▼. Cardinales n. 5.
*5 Ravenna 898
lohannes IX, ecclesiam Salvatoris q. v. Constantiniana destructam cemens,
evocat pro illius restauratione ad trabes incidendas.
Laud, in acHs synodi Ravennatis (edd, Mansi XVIII 229, Mon. Germ. Leg. 1 662
et Capitul 11123), — Regg, J, p. 306, JL. I p. 442,
6 1050
Leo IX concedit fontes cum quatuor oratoriis, s. lohannis bapt., s. Grucis,
8. lohannis ev. simulque ecdesiam s. Yenantii cum suis pertinentiis, et con-
firmat ecclesiam s. Rufinae et Secundae et alia bona. — Officii nostri.
C f, 22^, fF f. 66. R* f. 6, SJ. — Edd. Raaponi p, 110 (cf, p, 214, 216), Coppi in
Dis9ert. deOapont, Accad. Rom, XV (1864) 207 n. 19. PfiugkH. Acta 11 70 n, 106 ex C, —
Regg. Wiener 8B, XCIV660. Fresmtti I p. LXI. JL. 4320.
*7 (1061—73)
Alexander II condit optimum privilegium, in quo donat canonicis medie-
tatem omnium oblationum principalis altaris, domus quae sunt in circuitu
istius basilicae, multaque alia possessionum praedia diversis in civitatibus et
locis consistentia, et statuit, ut vasa seu vestes altaris et cuncta sacri mini-
sterii omamenta non tangantur vel proferantur seu reponantur aut etiam
qualescumque oblationes desuper altari a non sacratis Deo ministris tollantur.
Ixmd, a lohanne diac, c. VIII et in buUis Anastaaii IV (n. 19) aiiorumque pontir
fieum, — Regg, Panvinio p, 128. Pennoiti ^ p. 667, Raeponi p. 111, PflugkH, Iter p, 196
n. 162. JL. 4733,
Digitized by
Google
26 Roma.
f*8 (1061—73)
Alexander II concedit ecclesiae Lateranen. et eiusdem singulis membris
indulgentiaB.
Laxid. in Lateranensium canonioorum privUegio pro Gamaldulensibm a. 1506 tnart, 21
Ced. MiUardU Aim. Camaid. VII App. 273 n. 114). — Beg. JL. — .
Spurium.
t^ Laterano 1100 aug. 5
Paschalis II canonicis eccl. s. lohannis Lateranen. : declarat, si quae
loca, oratoria aut hospitalia sub vocabulo cuiuscumque denominationiB san-
ctorum aut sanctarum ecclesiae Lateranensi dedicata et annexa fundentur, se
sub apost. protectione suscipere. — Universis Christi fidelibus. Ego Pascha-
lis etc. Subscr. 8 card. Dat. Lat. non. aug. pont. n. a. 1.
G p. 1. H p. 245. K p. 632 (cf. p. 529. 585. 615. 692. 698. 722). — Ed. QucUen u.
Forsch. X (1907). — Eeg. Rasponi p. 21. JL. — .
Spurium. £t teztus et Domina cardiualium omnino ficticia sunt.
ilO Laterano 1105 dec. 27
Paschalis II Rocio priori etc: concedit et confirmat totam et integram pa-
rochiam terminis circumscriptam. — Quanto Lateranensis. Ego Pascha-
lis etc. Subscr. 20 card. Dat. Lat. p. m. lohannis S. R..E. diac. card. ac bibl.,
6 kal. ian., ind. 15, inc. d. a. 1106, pont. aut. d. Paschalis II pp. a. 7.
A. [G f. 20. D f.2. E f. 4. G p. 2 Exc. I p. 917. K p. 700. N p. 125. 0» f. 61
et f 110 Exc. 0* f 212 et f 220 Exc P f 16 Exc. R* f. 16. S Exc.J. — Edd. BuU.
Rom. ed. Cherubini 1 16 = BuU. Rom. ed. Cooqudines II 134 n. 29 = BuU. Rom. ed, Taur.
11 246 n. 29 = Migne CLXIII 445 n. 808. FennotU » p. 273; * p. 280. CanceUieri p. 60
Exc. PflugkH. Acta II 186 n. 223 ex CER\ Pressutti I p. LXVII ex AD. — Regg. Mon.
Germ. Scr. VII 553 not. 31. PfiugkH. Iter p. 209 n. 233. J. CCCCVL JL 6055.
Spurium (cf. Quellen u. Forscb. X (1907).
\11 Laterano 1121 mai. 25
Calixtus II Sabe et Silvi rectoribus etc: confirmat ad instar Paschalis II
(n. 10) totam parochiam et alias possessiones. — Cum ecclesiis omnibus.
Ego Calixtus etc Subscr. 22 card. Dat. Lat. p. m. Grisogoni S. R. E. diac. card.
ac bibl., 8 kal. iun., ind. 14, inc d. a. 1122, pont. aut. d. Calixti II pp. a. 3.
A. [C f 20'. D f3. E f 6. N p. 129. 0» f 110 Exc. 0« f 229 et f 234 Exc.
P f 19 Exc. R^ f 18. S Exc.]. — Edd. PflugkH. Acta II 232 n. 276 ex CE ad a. 1122 =
U. Robert BuUaire du pape CaUxte II 1. 1 345 n. 233. PresauUi I p. LXVIII ex AD. —
Regg. Rasponi p. ill. PflugkH. Iter p. 268 n. 289. JL. 6907.
Spurium (cf. Quellen u. Forsch. X (1907).
12 Laterano 1123 tnart. 27
CalixtuB II in concilio Lateranensi interdicit, oblationes de sacratissimo et
reverendissimo altari . . Salvatoris . . a laicis auferri.
Acta concUii edd. Mansi XXI 281. 301. Mon. Germ. Leg. II 182 et Constitut. 1 574. —
Regg. J. p. 543. JL. I p. 810.
Digitized by
Google
Ecclesia s. lohannis in Laterano. 27
13 Campo dc' fiori 1139 iun, 15
Innocentius II Donato priori etc.: confirmat donationem eccl. s. Mariae in
CoUe Scipio a Petro presb. lohannis Leonis factam eamque sub apost. pro-
tectione suscipit; sancit, ut nullius, nisi Romani pontificis et Lateranensis
ecclesiae, cuius proprietatis exsistit, subiaceat potestati. — Quanto Lateranensis.
Ego Innocentius etc. Subscr. 3 card. Dat. in Campo florum p. m. Aimerici
S. R. E. diac. card. et canc, 17 kal. iul., ind. 2, inc. d. a. 1138, pont. v. d.
Innocentii 11 pp. a. 10.
B a. im aepi. 22. C f. 51'. D f.5. E f. 72'. G p. 4. K p. 605. 701. 724. 0« f. 270*
et f 272^ Exc. P f 24' Exc. Q f. 408. R* f 24. — Edd. PfhujkH. Acta 11 S06 n. 343
ex ER\ PresmUi I p. LXXIV ex BD. — Begg. Rasponi p. 111. PfltigkH. Iter p. 227
n.346. JL. 8039.
14 1139 iul 18
Ante praesentiam Conradi Sabinen. ep. et d. (Innocentii II) pp. vicarii
Petrus presb. filius qd. lohannis Leonis, natus in Colle Scipuli de comitatu
Namiensi, donat basilicae Constantinianae domum suam in ecclesiam sub
nomine s. Mariae consecrandam.
V. chartam Petri (ed. PressulH I p. LXXIU). — Reg. JL. — .
*15 (1130—43)
Innocentius II donat basilicae Lateranen. centum Lucen. monetae libras
pro emendis possessionibus ad canonicorum sustentationem (de quibus post-
modum Bemardus prior Lateranen., postea card. s. Clementis ac deinde ep.
Portuen., aliquot possessiones emit non longe ab Urbe iuxta formas prope
ecclesiam s. Helenae).
Laud. a lohanne diac. c. Vlll (Panvinio p. 128. Pennotti ^p. 557. Rasponi p. 110).
— Reg. JL. -.
*i6- (1130—43)
Innocentius II consecrat altare ss. Chrysanthi et Dariae in eccl. s. Mariae
et 8. Pancratii, quae est in dextero latere basilicae, et recondit ibi corpora
sanctorum.
Lamd. a lohanne diac. c. VIII. — Reg. JL. — .
17 Roma 1145 ian. 31
Lucius II Bemardo priorietc: committit ecclesiam s. lohannis ante portam
Latinam et hospitale iuxta portam Lateranen. ad meliorandum et regendum.
— Cum universis catholicae. Ego Lucius etc Subscr. 25 card. Dat. Romae
p. m. Roberti S. R. E. presb. card. et canc, 2 kal. feb., ind. 8, inc d. a. 1144,
pont. V. d. Lucii II pp. a. 1.
A. [D f 6. E f. 15'. G p.6 Exc. K p.548 (563. 587. 696. 702. 724 Exc.) [11 kal.
feb.] 0» f 40* Exc. 0* f29& et f. 305 Exc. P f 25 Exc. Q f 408]. — Edd. Oreecm-
beni p. 246 ex A. PfiugkH Acta III 64 n.63 ex E. — Regg. Panvinio p. 129. PennoUi
* p. 557. Rasponi p. 111. CanceUieri p. 60. PflugkH. Iter p. 238 n. 413. JL. 8711.
cf. Vitam Lncii II anct. Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 386) et lohannem
diac. c. VIIL
Digitized by
Google
28 Roma.
18 1152 ian. 31
In praesentia et consensu Eugenii III nec non et cardinalium curiae Petrus
prior locat titulo emphiteosis filiis et filiabus de Landone Yallis montis et de
Oddone patre eius quasdam partes de castro Yallis Montonis.
r. chartam (td. Prtssutti I p, LXXX ex arch. Sforza-Cesarini, Beg, Celam in Ardi.
deUa 8oc. Eom, XV m n, 1 et TomassetH ib. XXVIII 130 ad a. 1050), — Beg. JL. — .
cf. Segni, Valmontone.
19 Laterano 1153 dec. 30
Anastasius IV lohanni priori etc: confirmat ad exemplar Alexandri II (n, 7)
ordinem canonicum b. Augustini, possessiones, ius eligendi priorem atque ius
recipiendi, sancit, ut ecclesia tamquam principalis mater et domina omnino
libera sit, et confirmat Alexandri II (n, 7) statutimi de missa in ecclesia cele-
branda. — Potestatem ligandi. Ego Anastasius etc. Subscr. 22 card. Dat
Lat. p. m. Rolandi S. R. E. presb. card. et canc, 3 kal. ian. , ind. 2, inc d.
a. 1153, pont. v. d. Anastasii pp. IIII a. 1.
A. [D f. 7. E f, 1&, G p. 5. K p. 692, 703. 725. 0» f 92' Exc, 0« f 310 Exc
P f 26 Exc. Q f, 408'], — Edd. (Bas. Serenius) InduUa can. Saivataris Lat, p, 72 =
BuU. Lat. p. 37, = BuU. Bom. ed, Cherubini I 21, = BuU, Bom. ed. Cocqueiifus 11 345
n.14 = BuU. Bom. ed, Taur. II 616 n. 14, = Manai XXI 778 n. 8 = Mgne CLXXXVIII
1019 n. 29. Pennotti > p, 273, 779 Exc, Basponi p, 13 et p. 20 (cf p. 111). Crescmibeni p. 296
Exc. CanceUieri p. 60 Exc, PflugJcH. Adta III 133 n, 126 ex E. — Begg, PflugkH. Ber
p. 248 n. 475. J. 6760. JL. 9793.
cf. Vitam Anastasii IV auct. Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 388) et lo-
hannem diac. c. VIII.
20 Laterano 1154 mai. 19
Anastasius lY lohanni priori etc. : confirmat ad exemplar Leonis IX (n. 6)
et Alexandri II (n. 7) possessiones propriis expressas vocabulis, inter quas
ecclesiam s. lohannis ante portam Latinam a Lucio II (n. 17) donatam , et
concedit ecclesiam s. Oregorii in Marcio cum palatio, et restituit terram iuxta
molendinum in capite Laci sitam. — Quanto Lateranensis. Ego Anastasius etc.
Subscr. 20 card. Dat. Lat. p. m. Rolandi S. R. E. presb. card. et canc,
14 kal. iun., ind. 2, inc d. a. 1154, pont. v. d. Anastasii IIII pp. a. 1.
A. [Cf 23. D fS'. E f 20. G p. 66. K p. 587 Exc. 0» f 92^ Exc. 0« f 31&
et f 324' Exc, P f 2& Exc. S Exc.J. — Edd. Orescitnbeni p. 248. PflugkH. Acta 111
150 n. 142 ex E. — Begg. Panvinio p. 129, Pennotti » p. 557. Basponi p, 111, PresstUti 1
p. LXI. PflugfcH. Iter p, 251 n. 495. Tomassetti in Arch. deUa Soc. Bom, VIII (1885) 16;
XXVm (1905) 131. JL, 9906.
cf. Vitam Auastasii IV auct. Bosone (Lib. poutif. ed. Ducbesne II 388) et lo-
bannem diac. c. VIII.
fm (lloS-^-Sd)
Anastasius IV concedit ecclesiae Latoranen. et eiusdem singulis membris
indulgentias.
Laud, ut in n.f 8. — Beg. JL. — ,
Spurium.
f22 Laterano 1155 april. 18
Hadrianus lY lohanni priori etc: confirmat ad exemplar Anastasii lY (n. 20)
ecdesiam s. Gregorii in Marcio cum palatio, molendinum in capite Laci
Digitized by
Google
Ecclesia s. lohannis in Laterano. 29
cimi teira ab Anastasio IV restituta, et alias possessiones, porro ad exemplar
Pasohalis 11 (n. 10) et Calixti 11 (n. 11) totam et integram parochiam,
ecclesiam s. lohannis ante portam Latinam donatam a Lucio II (n. 17) et
ceteras possessiones. — Quanto Lateranensis. Ego Adrianus etc. Subscr. 16
card. Dat. Lat. p. m. Rolandi S. R. E. presb. card. et canc, 14 kal. mai.,
ind. 3, inc. d. a. 1155, pont. v. d. Adriani pp. IIII a. 1.
A. [C f, 23'. D f. 9'. E f. 22*. G -g.^ (18 kal. iun.) e< |;. «7 (12 kal. mai.). K
p. 688. 729 (12 kal. mai.). 0» f 92 Exc. 0« f 328 et f 329 Exc. P f 2T (14 kal. iun.)
JSbc. 8 Exc]. — Edd. PflugkH. Acta III m n. 164 ex E (13 kal. mad.). — Begg.
Easpom p. 111. Crescimheni p. 248. PressuUi I p. LXI. PflugkH. Iter p. 264 n. 610.
JL. 10032 ad mai. 19.
Spurium (cf. Quellen u. Forsch. X (1907).
23 (1157)
Ex praecepto Hadriani lY lohannes prior locat et concedit Gregorio ill.
comiti de Ciccano castrum Carpinetum in tertiam generationem.
B > s. Xin. — Beg. JL. — .
cf. Anagni, Caipineto Romano. — Ann. Ceccan. sive chron. Fossae Novae (edd.
Ughelli «Xbl4; Mnratori Scr. VII 871; Mon. Qerm. Scr. XIX 284): 1157, ind. 5,
Qregorius comes Ceccani hoc anno acquisivit Carpinetam in octava sanctae Mariae.
24 Segni 1179 aug. 10
AJexander m lohanni priori etc: obligat possessiones de Lacu cum vineis
et 4 molendinis pro 294 libris Provenien., quas ad eas recuperandas Petro
Pandulfi, Alkerutio et Alkerutio Romanis civibus solverant, et pro 64, quas
pro aquaeductu reparando expenderant, censu 8 rublorum frumenti et totidem
ordei et 2 salmarum vini ad cupellas annuatim persolvendo. — Licet ex
iniunctae. Ego Alexander etc. Subscr. 8 card. Dat. Signiae p. m. Alberti
S. R. E. presb. card. et canc, 4 id. aug., ind. 12, inc d. a. 1179, pont. v. d.
Alexandri pp. III a. 20.
A *. [D f 10*. E f 24'. O p. 10. Kp. 730. O^ f 34 et f. 92 Exc. P f 33' Exc.J.
— Edd. Crescimbeni p. 296 Exc. Corvisieri in Buonarroti 8er. III t. L (1870) p. 189 not. 1 =
Fabre lAb. cens. p. 9. PflugkH. Acta III 273 n. 289 ex E. PressutH I p. LXVI ex D.
— Begg. PennoUi »p. 667. PflugJcH. Iter p. 286 n. 700. JL. 13461.
cf. Cencii Lib. cens. S. R. E. (ed. Fabre - Duchesne 18): Ecclesia Lateranensis
pro terrifl, vineis et molendiois de Lacu debet 8 rubla grani et 8 de ordeo et 4
sanmas musti.
25 (1159—81)
Alexander III lohanni priori etc: confirmat ad exemplar Alexandri II
(n. 7) et Anastasii IV (n. 19) ordinem canonicum b. Augustini, possessiones
propriis expressas vocabulis, statuta Alexandri 11 et Anastasii lY de vasis
et missa aliaque iura. — Yigilanti atque supereminenti.
C f 24. [F f68. M p. 1 et p. 86. B^ f 12. 8].- Ed. QueOen u. Forsch. X (1907).
— B^g. Basponi p. lll. Crescimbeni p. 248 ex C. PflugkH. Iter p. 290 n. 721. JL. 13977.
i*26 (1159—81)
Alexander lU concedit ecclesiae Lateranen. et eiusdem singulis membris
indulgentias.
Laud. ut in n.f 8. 21. — Beg. JL. — .
Spurium.
Digitized by
Google
30 Roma.
27 1182 nov. 11
Ex praecepto Lueii III lohaimes prior loeat in tertiam generationem lordano
filio lordani Petri Leonis castrum Carpinetum.
B ' 8. XIII (ex instrumento a Oregorio Gazzo Vdleiren. iudice ex praecepto LucH 777
pp. scripto). — Reg. JL. — .
cf. Anagni, Carpineto Romano.
28 Verana 1186 aprif. 12
UrbanuB III lohanni priori etc. : confirmat ad instar Innocentii II (n. 13)
ecclesiam s. Mariae in GoUe Scipionis eamque sub apost. protectione suscipit;
sancit, ut nullius, nisi Romani pontificis et Lateranen. ecclesiae, cuius pro-
prietatis exsistit, subiaceatpotestati. — Quanto Lateranensis. Ego Urbanus etc.
Subscr. 14 card. Dat. Veronae p. m. Alberti S. R. E. presb. card. et canc, 2 id.
april., ind. 4, inc. d. a. 1186, pont. v. d. Urbani pp. III a. 1.
A, [C f. 51'. D f. 11'. E f. 26. 0» f 92 Exc. P f 36 Exe, B* f. 38 Exe.J, —
Edd. Oresdmbeni p. 290 Exc. PflugkH. Acta III 330 n. 371 ex ER*. Presmtti I p. LXXIV
«r ^. — Regg. Rasponi p. lll. PflugkH, Iter p. 305 n. 816. JL. 15683.
•
*29 (1185—86)
Urbanus III Petro Amelien. ep.: committit litem et controversiam, quae inter
lohannem priorem et Lucam yconomum ex una et Berardum de Labro et
filios eius aliosque eX parte altera de quarta parte octo castrorum, Ghrumuli,
Puregie, Vallaquose, Labri, Murri, Melici, Cocoronis et Modii, et de octava
parte quatuor castrorum, Furcamelonis, Turris, Crucis, Planizie vertebatur.
Laud. in hreti recordationis a, 1186 iun. (edd. Crescimbeni p. 297 Exc. et Prestutti 1
p. LXXVII), - Reg. JL. -.
30 1189sept,8
Ex licentia Clementis III Gerardus prior refutat Rolando archipresbytero
basilicae s. Mariae ad Praesepem omnem litem pro quadam terra semen-
taricia.
AK - Reg. JL, — .
f57 Laterano 1196 dec. 15
Celestinus III ^d perpetuam reimemoriam: promittit se conversurum esse
mentem suam ad Lateranen. ecclesiam sponsam suam, ut decus et venustas
illius accrescat continuisque proficiat incrementis. — Supemae dispositionis.
Dat. Lat. de a. 1196, 18 kal. ian., pont. a. 1.
G p. 68. K p. 721. — Ed. Quetten u. Forsch. X (1907). — Reg, JL. — .
Spurium. Inter excerpta, qnae collegerunt Massarellus (P f. 37') et Panvinius
(O^ f. 42), inveni Celestini III bullam a. 1191 nov. 9, qoam Massarellus ex basilica
Lateranensi hausisse aaserit (cf. GOtt. Nachr. 1898 p. 512 n. 7). Sed in archivo
Lateranensi eam frustra quaesivi. Auctorem igitur, ut solitus erat, in errorem in-
cidisse puto, et alii loco (nonne Anagninae ecclesiae?) bullam attribuendaro esse.
Digitized by
Google
Oratorimn s. lohannis ad Fontes — Eccl. s. Laurentii de Palatio. 31
Oratorlnm s. lohaniils ad Fontes.
(Battistero.)
Fuit unum ex tribus oratoriis iuxta basilicam Salvatoris Lateranensem,
quae Hilarus papa in basilicae Constantinianae baptisterio construxisse tradi-
tur (Lib. pontif. ed. Duchesne I 242; Mommsen p. 107), s. lohannis bapt.,
8. Crucis, et s. lohannis ev. ; quartum oratorium s. Venantii lohannes FV in-
stituit. Sic nominantur quoque in Leonis IX buUa prd canonicis Latera-
nensibus (n. 6). Cf. lohannis diac. Lib. de bas. Lat. c. XII. XIII; Rasponi
p. 208 sq.; Ciampini Yet. mon. I 238 sq. et De sacr. aedif. p. 23; Armellini
^p.269; «p. 99 sq.; Zettinger in Rom. Quartalschr. XVI (1902) 326 sq.
*i (1153—54)
Anastasius IV consecrat altare s. Andreae apost. et s. Luciae in oratorio ad
Fontes et recondit ibi de eorum reliquiis.
Laud. a Idhanne diac. c. XIL — - Beg, JL, — .
Oratorlnm s. Venantli ad Fontes.
*1 (640—42)
lohannes IV „fecit ecclesiam beatis martyribus Venantio, Anastasio, Mauro
et aliorum multorum martyrum, quorum reliquias de Dalmatias et Histrias
adduci praeceperat, et recondit eas in ecclesia suprascripta iuxta fontem
Lateranensem, iuxta oratorium b. lohannis evangelistae^.
Laud, m Vita Johannis IV (Lib, pontif. ed, Dticheme I 330; Motnmsen p. J77), —
Reg. JR, — .
Ecclesla s. Lanrentll de Falatio.
(Cappella di San Lorenzo — Sancta SanctorDm.)
lohannes diac. c. XIV. — Panvinio p. 1868q. — Ugonio f. 45sq. — Panciroli
'p. 7458q.; *p.l458q. — Severano p.5688q. — Martinelli p. l^Osq. — Rasponi p.SSlsq.
— C. Tomasi Scalae sanctae piae deosculationes (Romae 1657). — Bened. Millino
Dell' oratorio di S. Loren2o nel Laterano (Roma 1666). ~ I. M. Soresini De scala sancta
ante Sancta Sanctomm in Laterano cnlta (Romae 1672). — G. M. Soresini Della Scala
santa avanti Bancta Sanctomm nel Laterano venerata, trad. da G. Rota (In Roma 1674).
— Compendio istorico cronologico delle cose piu cospicue conceraenti la Scala santa . .
tratto dall' opere latine del G. M. Soresini da G. Pazzaglia (In Roma 1674 et in cod.
Vat lat. 8744>. — C. B. Piazza Eusevologio I 337 sq. — G. Marangoni Istoria del-
rantichissimo oratorio o cappella di S. Lorenzo nel patriarchio Lateraneose comunemente
appellato Sancta Sanctomm (In Roma 1747). — G. Bambi Memorie storiche della cappella
di Sancta Sanctorum (Roma 1775). — G. V. Giannini Notizie istoriche della venerabile
antichissima immagine del SS. Salvatore che si conserva neir insigne cappella, ovvero
basilica detta di Sancta Sanctomm (Roma 1824). — Nibby I 699 sq. — L. Mazzucconi
Memorie storiche della Scala santa e dell' insigne santuario di Sancta Sanctomra (Roma 1840).
— P. Adinolfi Laterano e Via maggiore p.52sq. — Armellini 'p. 303 8q.; *p. 108 sq.
De origine oratorii s. Laurentii, quod nunc dicitur Sancta Sanctorum,
res magnae concertationis inter viros eruditos est, quam nos praeterimus.
Digitized by
Google
32 Roma.
Quae spectant ad hanc ccclesiam monumenta, alia in tabolario canoni-
corum 8. lohannis in Laterano, alia in archiYo congregationis ex Imagine
88. Salvatoris ad Sancta Sanctorum inveniuntur; illa exstant adhuc penes
canonicoB, haec transierunt ad R. archivum Romanum (Arch. di stato, Con-
gregasdone della SS. Imagine del 88. Salvatore ad Sancta Sanctorum; cf.
G5tt. Nachr. 1901 p. 242). Documenta, quae sequuntur, ex archiyo ecdesiae
8. lohannis in Laterano simipsimus. Attamen omnia omnino falsa sunt.
De codd. cf. Eccl. s. lohannis in Laterano.
t*i (847—55)
Leo lY concedit scalam sanctam scandentibus indulgentiam trium annorum
pro quolibet gradu.
Laud. tn n. 2. — Reg, JE, — .
Spurium.
i2 Laterano 1100 aug. 5
Paschalis II confirmat indulgentiam a Leone lY (n. 1) concessam. — Ad
apostolicae dignitatis. Dat. Lat. non. aug. pont. n. a. 1.
B a. 1671 dec 5 ex antiquo foUo. [H p. 287. L p. 41j. — Edd. SoreaifU De seaJa
sanda p. LV et App. p. XVI; ed. Bt4a p.63 et p. 136; ed. Paesaglia p. 4. Marangom
p. 270 (ittd.). Om. Nadhr. 1900 p. 403 n. 1. — Beg. Mazziicconi p. 4. JL. —.
Spurium.
t*5 (1159—81)
Alexander III privilegium dat.
Lcmd. in Iwnooentii III buUa a. 1212 aug. 13 Potthast 4674, qua dedaratur, scriptum
hoc 9ub nomine Alexandri non authentieum esse, cum nec esset bulla munitum et haberetur
merito in stilo suspectum. — Reg. JL. — .
Monasterlam s. Paneratil.
Cf. praeter auctores, qui de ecci. s. lohaniiis in Laterano scripserunt, Lubin p. 387.
— Fr. Cancellieri De secretariis veteris basilicae Vaticanae (Romae 1786) III 1599 sq. —
Duchesne Le liber pontificalis I 424 not. 18; II 43 not 80.
Monasterium ss. lohannis oy., lohannis bapt. et s. Pancratii vetustissimae
originis iam a monachis Casinensibus , Langobardorum rabiem fugientibus,
temporibus lohannis III conditum fuisHe, Panvinius p. 134 aliique (cf. Ma-
billon Ann. ord. s. Benedicti ^ II 52) contendunt. Fuit unum ex tribus anti-
quis monasteriis iuxta Lateranum ad divina officia in Lateranensi basilica
administranda instructis, i. e. s. Pancratii, Honorii et s. Stephani, quibus postea
Paschalis I monasterium ss. Sergii et Bachi aggregavit. Hadrianus I autem
constituit, ut monachi s. Pancratii in basilica Lateranensi ex choro suo
laudes cantarent, dum ex altero choro monachi ex monasterio Honorii
eadem peragerent officia (v. mon. Honorii). S. Pancratii monasterium a
Leone III ditatum quoque est (Lib. pontif. ed. Duchesne II 15. 22). Plura
nescimus.
Digitized by
Google
Mon. B. Pancratii — Mon. s. Stephani. 33
*i (731—41)
Gregorius III ^renovavit monasteriuin bb. lohannis evang., lohannis bapt. et
8. Pancratii bocub ecclesiam Salvatoris antiquituB institutum, quod ab omni
ordine monachico exstiterat nimia incuria destitutum, in quo praedia et dona
contulit, et quae invenerat de ipso monasterio alienata, reddito pretio, in
eundem locum restituit. Ubi et congregationem monachorum et abbatem
constituit ad persolvenda cotidie sacra officia laudis divinae in basilica Salva-
toris . . iuxta Lateranis, diurnis noctumiBque temporibus ordinata, iuxta instar
officiorum ecclesiae b. Petri apostoli'*.
Laud. in Vita Gregorii III (Lib, pontif. ed, Ihicheme 1 419), — Reg, JE. — .
Monasterinm Honorii papae.
Cf. Eccl. s. lohannis in Laterano; Duchesne Lib. pontif. I 327 not. 21; II 43 not. 80.
Conditum ab Honorio I (n. 1) sub titulo ss. Andreae et Bartholomaei
iuxta Lateranum, ubi hodie nosocomium ss. Salvatoris, vulgo s. lohannis,
situm est, restauratum ab Hadriano I (n. 2) et dotatum a Leone III (Lib.
pontif. ed. Duchesne II 22), fuit unum ex quatuor illis monasteriis , quae ad
divina officia in basilica Lateranensi celebranda instituta fuerunt. De fortuna
vero eius perpauca scimus.
*1 (625S8)
HonoriuB I ^fecit in domum suam iuxta Lateranis monasterium in honore . .
apostolorum Andreae et Bartholomaei, qui appellatur Honorii, ubi praedia
et dona simul obtulit^.
Laud, in Vita Honorii I (Lih. pontif. ed, Ducheme 1 324; Mommsen p, 173). —
Reg. JE. — .
*2 (772—95)
Hadrianusl ^dum . . repperuisset monasterium quondam Honorii papae in
nimia desolatione per quandam neglegentiam evenire . ., a noviter eum aedi-
iicavit atque ditavit et abbatem cum ceteros monachos regulariter ibidem vita
degentes ordinavit. Et constituit eos in basilica Salvatoris quae et Con-
stantiniana iuxta Lateranense patriarchio posita officio celebrari . ., ab uno
ehoro, qui dudum singulariter in utrosque psallebant, monachi monasterii
s. Pancratii ibidem posito, et ab altero choro monachi iam fati monasterii
88. Andreae et Bartholomaei q. app. Honorii papae . ."
lAmd. in Vita Hadriani I (Lib. pontif. ed, Duchesne I 606). — Beg. JE. —,
Monasterinm s. Stepliani.
Cf. Eccl. s. lohannis in Laterano.
Tertium fuit inter monasteria apud basilicam Lateranensem condita, quod
ab Hilaro papa institutum fuisse traditur (Lib. pontif. ed. Duchesne I 245;
Kehr, ItaliA pontifioia I. 3
Digitized by
Google
34 Roma.
Mommsen p. 1 1 0). Occurrit etiam in Vita Leonis III (1. c. II 22). Putat
Duchesne, cappellam s. Stephani eandem fuisse ac s. Venantii (cf. supra Ora-
torium 8. Venantii ad Fontes). Ceterum privilegium, quo monachi 8. Stephani,
sicut monachi aliorum monasteriorum iuxta basilicam Lateranensem, ad divina
officia in ea celebranda instituti fuerunt, Liber pontificalis silentio praeterit.
Alia ignoramus.
Monasterium ss. Sergil et Baehi.
Cf. Eccl. 8. lohannis in Lat>erano.
Origo et fortuna nos latet huius monasterii, quod positum fuerat iuxta
formam aquaeductus patriarchii Lateranensis. Videtur iam exstitisse tempori-
bus Leonis III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 24). Monasterium habitarunt
moniales primum; restauravit monachisque tradidit Paschalis I (n. 1).
*1 (817—24)
Paschalis I ^^repperit monasterium ss. Sergii et Bachii . . rebus omnibus
desolatum, ita ut ancillarum Domini congregatio, quae ibidem inerat, pau-
pertatis inopia nullas omnipotenti Domino sanctisque illius laudes decantare
valerent . . ., in eo monachorum adgregans statuit conventionem, multiB idem
monasterium ditans facultatibus in familiis, mansis, vineis, domibus, urbanis
atque rusticis locis amplianter sufficienterque multiplicavit, quatenus ipsa con-
gregatio residens . . laudes et hymnos nocte dieque modulanter in ven. eccl.
Salvatoris . . iuxta Lateranis decantent instituit**.
Laiid. in VUa Paschalis I (Lib, potitif. ed, Dtteheme II 58). — Reif, JE, — .
Xenodochium iuxta palatium Latermnense.
Cf. Eccl. 8. lohannis in Laterano. — De hospitali s. lohannis in Laterano, s. XVII,
cod. ValliceU. G 50 n. 68 (GOtt. Nachr. 1903 p. 134).
Domum hospitalem iuxta palatium Lateranense originis incertae tem-
poribus Paschalis II in usum pauperum restitutam esse legimus in Honorii II
bulla (n. 2). Eandem Lucius II privilegio suo a. 1145 Lateranensis ecclesiae
canonicis commisit ad meliorandum, regendum et disponendum (v. Eccl.
s. lohannis in Laterano n. 17). De loco cf. C. Corvisieri in Buonarroti
Ser. III t. I (1870) p. 177 sq.
Documenta, quae spectant ad hoc xenodochium, adservantur in canoni-
corum Lateranensium tabulario (cf. I. c).
A = Orig. Roma Arch. capitolare di S. Giovanni in Laterano.
D = Bullarium eccl. Lateranen., s. XVI in., ib. (A XXXI).
E t= Bullarium basilicae Lateranen. a. 1740, ib. (A II).
= Onuphrii Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. XI t. 34 [0*]
et Misc. Arm. XV t. 128 [0«].
Digitized by
Google
Mon. 88. Sergii et Bachi — Eccl. s. Crucis in Hierusalem. 35
P = Angeli Massarelli Miscellanea vol. I, s. XVI, San Severino Bibl. comunale.
i2* = P. L. Galletti Documenta Lateranensia 1. 1, s. XVIII, cod. Vat. lat. 8034.
T = Comelii Margarini Thesaurus historicus sacrae et politicae veritatis vol. III,
8. XVII, Roma Arch. Vat. Arm. LIV t. 3; cf. GOtt. Nachr. 1900 p. 377.
U = Miscellanea monumentorum. s. XVII— XVIII, Roma Bibl. Corsini 1104 (41 F 25);
cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 123.
*1 (1099—1118)
Paschalis 11 privilegium concedit.
Laud. in n,2.3, — Reg. JL. —.
2 Laterano 1128 tnai. 7
Honorius II Sabae et Silvio custodibus ven. ptochii iuxta palatium Latera-
nense: concedit ad instar Paschalis II (n. 1) libertatem et confirmat pos-
sessiones. — lustis votis. Ego Honorius etc. Subscr. 33 card. Dat. Lat.
p. m. Aimerici S. R. E. diac. card. et canc, non. maii, ind. 6, inc. d. a. 1128,
pont. aut. d. Honorii pp. 11 a. 4.
A. [D f. 4. E f. 8. 0» f IKy Exc. 0* f 246 et f 247 Exc. P f 21' Exc. R* f 22.
T f. 123. U f 94]. — Edd. Corvisieri p. 78 not. 1. PflugkH. Acta II 260 n. 300 ex E.
PresstOH I p. LXllI ex A. -^ Reg. JL. 7312.
3 Laterano 1138 iuny 21
Innocentius U Silvio custodi etc. : repetit Honorii 11 privilegium (n.2). —
lustis votis. Ego Innocentius etc. Subscr. 22 card. Dat. Lat. p. m. Aimerici
S. R. E. diac. card. et canc, 11 kal. iul., ind. 1 , inc d. a. 1138, pont. v. d.
Innocentii pp. II a. 9.
A. [D f 4«. E f 10*. 0> f 39 Exc. 0« f. 267 et f 270 Exc. P f 24 Exc.
(10 kal. iun.). — Edd. PflugkH. Acta U 295 n. 333 ex E. PresfnOti I p. LXIV ex A. —
Regg. PflugkH. Mtr p. 226 n. 342. JL. 7903.
Ecclesia s. Crueis in Hierusalem.
(Santa Croce in Gerusalemme.)
0. Panvinii De praecipuis Romae basilicis p. 199.216. — Serrano p. 76 sq. —
Ugonio f. 201 sq. — Panciroli * p. 295sq.; * p. 149sq. — Pennotti Generalis ord. can.
hist. tripartita 'p. 275sq.; *p. 282 8q. — Severano p. 616 sq. — Martinelli p. 948q.
— Ciampini De sacr. aedif. p. 116 sq. — Lubin p. 333. — Piazza p. 541 sq. — R. Be-
sozzi La storia della basilica di Santa Croce in Gerusalemme (In Roma 1750). — (L. De
Corrieris) De Sessorianis praecipuis passionis D. N. I. C. reliquiis commentarius (Romae
1830). — Nibby I 194sq. — Forcella VIII 183sq. — Adinolfi I27l8q.— Armellini
' p. 203 sq.; * p. 795 sq. — Grisar Analecta Rom. I 556 sq. — Marucchi p. 345 sq.
Basilicam Sessorianam sive Helenianam erectam a Constantino Magno
in palatio Sessoriano (Lib. pontif. ed. Duchesne I 80. 179; Mommsen p. 61),
restauratam a Gregorio 11 (1. c. I 401), ab Hadriano I (1. c. I 508) et a
Lucio n, qui huius tituli fuerat presbyter cardinalis (1. c. H 385), donariis
ditatam a Leone ni (1. c. H 20), a Leone IV (1. c. II 121) et a Stephano V
(1. c. II 195), primi coluerunt clerici saeculares, postea congregatio quaedam
monachorum, sub Leone IX monachi Casinenses (cf. bullas Leonis IX
JL. 4165, Victoris II JL. 4368, Alexandri II JL. 4725), sub Alexandro II
canonici regulares s. Frigdiani Lucenses, sub Urbano V monachi Cartusiani,
(cf. Urbani V bullam a. 1370 ian. 20 ap. Le Couteulx Ann. ord. Cartusien.
Digitized by
Google
36 Roma.
YI 94). His vero ad ecclesiam s. Mariae Angelorum in thermis Diodetiani
translatis, a. 1 563 data est basilica Cisterciensibus congregationis Lombardiae,
Pio rV iubente, qui adhuc hodie eam administrant. Est titulus presbyteralis
inde a saec. XII (cf. Duchesne in M^Ianges VII 234).
Arcbivi pars quaedam iam medio aevo Lucam ad s. Frigdiani matri-
cem ecclesiam transmigravit (cf. Gott. Nachr. 1897 p. 182 sq.). Alia monu-
menta saec. XYII in archivo Cartusiae Romanae (i. e. in aedibus s. Mariae
Angelorum ad thermas Diocletiani) adservabantur; nonnulla in archivo eccle-
siae 8. Crucis in Hierusalem remanserunt.
B = Cop. Lucca Arch. di stato (S. Frediano).
C = Privilegia canonicoruni regularinm Lateranensiani) s. XVI, Bologna Bibl. del-
rUniversitk cod. 2879 (335).
JJ = Privilegia canoniconim regularium Lateranensium, s. XVI , in Campi MiBcel-
lanea vol. I p. 375 sq. Parma Bibl. Palatina cod. 482; cf. GOtt Nachr.
1900 p. 6.
E = (Ughelli) Privilegia summorum pontificum, s. XVII, cod. Vat. Barb. 3214
(XL 11) f. 1278q. -<ex archivo Cartusiae Romanae); cf. PflugkH. Iter p. 93.
F = Instrumenta varia Lucen. reipublicae, s. XVII, Roma Bibl. Chigi G VIII 248;
cf. PflugkH. Iter p. 96.
G = G. B. Orsucci Chiese di Lucca vol. II, s. XVIII, Lucca Bibl. pubblica cod. 914;
cf GCtt. Nachr. 1903 p. 596.
H = FeL Contelori Bullae et brevia Alexandri III, s. XVII, Roma Arch. Vat Misc.
Arm. VII t 127.
7 = Onuphrii Panvinii Schedae, s. XVF, ib. Misc. Arm. XI t. 34; cf. GOtt. Nachr.
1901 p. 2 sq.
Instrumenta publica s. Crucis in Hierusalem, cod. Sessor. 453, nunc
desiderantur (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 143).
Bibliotheca Sessoriana, olim apud ecclesiam s. Crucis, hodie adservatur
inter codices bibliothecae Vittorio-Emanuele (cf. Montfaucon Bibl. bibl. I 193;
Blume Iter lU 152sq. et Bibl. libr. manuscr. ital. p. 155sq.; Bethmann in Archiv
XII 396; Holder-Egger in N. Archiv XVII 481 sq.; Gott. Nachr. 1903 p. 141).
t*i (314—35)
Silvester I consecrat, decorat atque sanctificat capellam q. d. Hierasalem,
aediiicatam a b. Helena, ibique recondit reliquias.
Inscriptioni» textum edd. Martinetti p. 9fi (ex cod. manuscr.) H Piazza p, 547 (cf. Bt-
mzzi p. 153). — Eeg. JK, — .
In eadem inscriptione legimus, Stephanam pp. canctis dictam capellam
yisitantibuB dedisse indnlgentiam omnium peccatorum. Aliam indalgentiam quataor-
decim milium annorum Gregorium I concessisse, Besoxzi p. 155 ex cod. manoscr.
a. 1495 afQrmat. Non opus est disputatione, ut hae indulgentiae apocryphae reco-
gnoscantur.
*5 (974—83)
Benedictus VII monasterium [apud ecclesiam s. Crucis] statuit monachosque
locat.
Tabula sepulcraiis in ecd. 8. Crucis. — Edd. Baronius Ann, ad o. 984 c. 1, (CagtO'
neus) Nomenclator S, R. E. card. Epiiaph. p. I. Victoretti ap. Ciaconiium * 1 736. Sdtrader
Digitized by
Google
Eccl. s. Ctucis in Hierusalem. 37
Mon. itai. (Hdmstadii 1592) c. 127. Besozzi p. 51. Gdlktti Inscr. Rom. 132 n. 41. De
Corrims p. 136. Nibby I 205. F. Ferrucci Investigazioni st&i^ico-criiiche m la persona e
il paniifieato di Bonifaeio VII* (Lugo 1851J p. 33. WaUerich Vitae pontif. 1 86. De lUmi
In9cr. thr. II^ 435. Lib. jxmtif ed. Duchesne II 258. AmeUini * p. 799. A. Colasanti
ScrOH vari di fUdoffia (1901). A. Colasanti Vepitaffio di Benedetto VII in Nuovo buU. di
archeol. crist. 1902 p. 74. MarucdU p. 351. — Eeg. JL. — .
Tabolam omnino falsam esse contendit Colasanti (cf. etiam P. Scheffer-Boichorst
in Mitt. des 58terr. Inst. VIII 427 sq.). Duchesne autem recte put-at, notitiam hanc,
certe genninam, non ad monasterium apud eccl. s. Crucis, sed ad monasterium
ss. Alexii et Bonifatii in Aventino referendam esse.
*3 (1144—45)
Lucius II priyilegium protectionis concedit.
Laud. in n. 6. — Beg. JL. — .
cf. Vitam Lncii II (Lib. pontif. ed. Duchesne II 385): Lucius II . . ecclesiam
sicnt bonos pastor tam in edificiis quam in possessionibus plurimum augmentavit
et divitem de pauperrima fecit . . et claustro cum omnibus of&cinis de novo
edificato, canonicorum regularium conventum ibidem auctore Domino constituit.
Cf. etiam lohannis diac. Lib. de bas. Lat. c VIII.
*4 Segni 1151 oct. 1
Eugenius III profert Hententiam deiinitivam super causa, quae inter ec-
cleBiam s. Praxedis et ecclesiam s. Crucis de tribus pedicis terrae sitae in
loco q. d. Ad turrim sine fonte, diutius agebatur.
V. Eccl. s. Praxedis n. 7.
5 1165 aprU. 30
In praesentia lohannis presb. card. tit. ss. lohannis et Pauli et Aiexandri III
yicarii et eius consensu et mandato lohannes abbas mon. ss. Bonifatii et
Alexii locat Agustino presb. et yconomo tit. s. Crucis duas pedicas terrac
sementariciae extra portam s. lohannis.
V. Mon. 88. Bonifatii et Alexii n. 5.
6 Laterano 1166 april. 16
Alexander III Hubaldo presb. card. etc: ecclesiam s. Crucis ad exemplar
Lucii n (n. 3) sub apost. protectione suscipit, statuens, ut ordo canonicus
secundum regulam b. Augustini et institutionem ord. s. Frigdiani perpetuis
ibidem temporibus observetur nec alius, nisi de ipsa aut s. Frigdiani congre-
gatione, in eadem ecclesia cardinalis presbyter ordinetur. Confirmat posses-
siones propriis expressas vocabulis. — Quotiens illud. Ego Alexander etc.
Subscr. 17 card. Dat. Lat. p. m. Hermanni tit. s. Susannae presb. card.,
16 kal. maii, ind. 14, inc. d. a. 1166, pont. v. d. Alexandri pp. III a. 7.
B a. 1490. C f66. D p. 390. E f 127. F f 135. G f. 35. H. I f 28 Exc. —
Edd. Oromca canonici ordinis (CoUmiae 1536) p. 56. (Serenius) InduUa et privUegia can.
LaJt. p. 83 (est Bamae; cf. Ms. 40 Lucca Bibl. publ. p. 139) = Sik. Maruli (Maurdico)
Mare Oceano di tutte le rdigioni (In Measina 1613) p. 18, = BtUl. Lat. p. 42. Pennotti
»p. 276; *p. 282 = Bewezi p. 184. Gm. Nachr. 1903 p. 568 n. 12 ex B. — Regg. J. 7522.
JL. 11269.
Digitized by
Google
38 Roma.
*7 (1191—98)
Celestinus m concedit possessiones quasdam et specialiter Cozanum in
territorio Tusculano.
Laud, m Gregorii IX liUeria a. 1233 dec 13 (Btg, Vat, t 17 f. 129* n. 460; cf. Aumray
Les fig. de Grigavre IX 1 1941 n, 1706). — Beg, JL, — .
Eeclesla s. Biblanae.
(Santa Bibiana.)
Panciroli *p. 250; * p. 662. — Dom. Fedini La vita di santa Bibiana * (Roma
1627); «(1630).— Severano p. 6748q. - Martinelli p.82. - Lubin p.330. — Nibby
1 134 8q. — Adinolfi I 281 sq. — Armeliini » p. 167 sq.; « p. 804 sq. — G. Ferri in
Arch. della Soc. Rom. XXVII (1904) 153 sq. - Marucchi p 344.
Ecclesia valde antiqua a Simplicio (n. 1) dedicata fuisBO traditur, cui
adiecit Leo 11 alterum templum (n. 2). Ibi monasterium monialium bs. Sim-
plicii, Faustini, Beatricis et Bibianae fuit, iam memoratum sub Leone III
(Lib. pontif. ed. Duchesne II 24), quod postea Honorius III instauravit.
SuppresBum ab Eugenio IV a. 1439 feb. 16 propter ^malum monialium
regimen vitamque minus honestam ac suspectas virorum conversationes'',
commisBum est monachis s. Sebastiani extra muros. Denique datur capitulo
ecclesiae s. Mariae Maioris.
Quae exstant adhuc monumenta s. Bibianae, adservantur in tabulario
canonicorum s. Mariae Maioris (cf. Ferri I. c. p. 153 sq.).
*1 ' (468—83)
Simplicius dedicat basilicam iuxta palatium Licinianum b. mart. Bibianae,
ubi corpuB eius requiescit.
Laud, in Vita Simplicii (Lib. pontif. ed, Dwhesne 1249; Mommsen p, 112). — Etg.
JK. -.
*2 (683) feb, 22
Leo II „fecit ecclesiam in urbe Roma iuxta s. Viviana, ubi et corpora
88. Simplicii, Faustini et Beatricis atque aliorum martyrum recondidit, et ad
nomen b. Pauli apost. dedicavit sub die 22 m. febr., ubi et dona obtulit''.
Laud, in Vita Leonis II (Lib. pontif. ed. Duchesne 1360; Motnmaen p, 201), — Beg. J.
p. 169, JE, I p. 241.
Armellini ^ p. 168 ; ' p. 806 praebet ez ms. Millini inscriptionem circa dedica-
tionem hoius ecclesiae a Leone primo(!) factam „cum indulgentia et remissione IIII
annorum et XL dierum''. Haec indulgentia haud dubie ficticia est.
Honasterinm s. Ensebil in monte Esqnilino.
(Sanf Eusebio.)
Ugonio f. 258 8q. — Panciroli »p. 307; * p. 166. — Lubin p. 335. — Piazza
p. 488 sq. — Gius. Bianchini Memorie della chiesa di S. Eusebio, s. XVIII in cod. Vat.
Iat.8081. — Nibby 1214. - Forcella X403 sq. — Adinolfi 1290. — Armellini
» p. 232 sq.; * p. 807 sq. — Marucchi p. 342sq.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Bibianae — Eccl. s. Matthaei in Merulana. 39
Titulus B. Eusebii iam saec. V celebratur (cf. Duchesne in Melanges VII
223). Templum a Zacharia reparatum (Lib. pontif. ed. Duchesne I 435), ab
Hadriano I renovatum (1. c. I 508), a Leone IV (1. c. II 11. 21), a Gregorio IV
(1. c. 11 76) et a Nicolao I (1. c. II 1 54) ditatum fuit. Consecrationis ecclesiae
a QTegorio IX a. 1238 factae memoria exstat adhuc in tabula marmorea.
IgnoramuB vero quo tempore ibi monasterium conditum sit. A. 1288 a Nico-
lao rV datur s. Petro de Murrhone, Coelestinorum fundatori.
Monumenta desiderantur. De archivo nihil. Sed privilegium quoddam
protectioniB conici potest ex Cencii camerarii in Libro censuum S. R. E.
nota (ed. Fabre-Duchesne 19):
^ltem monasterium sancti Eusebii II libras cerae".
Monasteriam s. Yiti in monte Esqnllino.
(8S. Vito e Modesto.)
Panciroli >p.805; » p. 242. — Severano p. 678. — Martinelli p. 406. —
Martinelli Del titolo de' SS. Vito, Modesto e Crescenzio del Macello (teste Mandosio
U53). — Lubin p. 347. — Nibby 1760. — Adinolfi II 225. — Armellini »p. 656;
* p. 811. — Franc. Cristofori Memorie storiche della diaconia dei SS. Vito e Modesto, ms.
Monasterium ss. Viti et Modesti in Macello, situm in monte Esquilino,
memoratur iam saec. VIII (Lib. pontif. ed. Duchesne I 470 in Vita Stephani III).
Decoratum fuit a Leone III (1. c. II 12. 21. 24) et a Benedicto III (1. c. II 145).
Primum monachi illic habitarunt, postea moniales, quae denique ad s. Su-
sannam translatae Bunt. EcclcBia s. Viti inter diaconias Urbis recensetur
(cf. Duchesne in M61anges VII 238).
De archivo nihil.
1 (937 od. 6)
Ex praeceptione Leonis VII Ursus abbas mon. s. Viti concedit Mariae q. et
Marozza rel. ancillae Dei de mon. s. Mariae et s. Gregorii q. pon. in Campo
Martio domum, in qua est oratorium s. Theodori, iuxta portam maiorem.
V. chartam a. 937 oct. 6 in Reg. Sublacen. s. XII f. 145 (ed. Allodi e Levi II
reg. Sublacen. p. 169 n. 121). — Reg. JL. — .
Ecclesia s. Matthaei in Hernlana.
Panciroli * p. 6228q.; *p. 171 sq. — Martinelli p. 257sq. — Giov. Batt. Vac-
condio Lettera del titolo antico di S. Matteo in Merulana (Roma 1700). — Piazza
p. 525 sq. — E. Bresciani Memorie della Madonna del Perpetuo Soccorso gia venerata
in S. Matteo in Memlana (Roma 1866). — Breve relazione dell' Immagine di M. V. gi^
esiatente in S. Matteo in Merulana (Roma 1867). — Forcella X 447 sq. — Adinolfi
I 292 sq. — G. Tomassetti Cenno storico della chiesa di S. Matteo in Merulana (Roma
1883). — Armellini *p.464 8q.; » p. 248 sq.
Ecclesia b. Matthaei, cuius titulus saee. V memoratur (cf. Duchesne in
Meianges VII 228), postea aut suppressus aut ad ecclesiam ss. Petri et Mar-
cellini vicinam translatus, a Leone X restitutus est; solo aequatur saec. XVIII.
Digitized by
Google
40 Roma.
De archivo nullam habemus notitiam.
fl 1110 mart. 25
Paschalis 11 dedicat eccl. in honorem b. Mariae et ev. Matthaei, coadiutus
a Raynerio de Ostia, Riccardo de Portu, Petro de Tibure, luliano de Feren-
tino, Anastasio de Alba, Petro de Tusculano, Antonio de Amelia, pracBenti-
bus omnibuB S. B. E. card. presb. et diac. nec non innumera cleri et populi
Romani multitudine, et statuit, ut omnes ChriBti fideles, qui ab ipso dedica-
tioniB die, scil. 8 kal. april., usque ad octavam pentecostes itemque die s. Mat-
thaei ipsam eccl. devote visitaverint, suorum peccatorum remissionem obtineant.
Tabula in eccl periit — Edd, Martinelli p. 258. Fiazza p. 527. Forcetta X 449
n. 727 (ex Terribilim, cod. Casanat. 2184 p. 392). Adinolfi I 295. TamasseUi p. 15. —
Eeg. JL. — .
Sparium. Nomina episcoporam omnino ficticia smit, signis chronologicis
(a. d. inc. 1110, ind. 3, a. pont. 11) tamen bonis.
Ecelesim s. Severini in Merulana.
HuiuB ecclesiae Gregorius I unus mentionem facit. Inter Romanas eccle-
sias neque priori neque recentiori aevo invenitur (cf. Duchesne Lib. pontif.
I 313 not. 8). De situ eius cf. Jordan Topographie der Stadt Rom im Alter-
thum I 223; II 128.
1 (593 ian.)
Gregorius I Petro subdiacono Campaniae: mandat, ut transmittat reliquias
b. Severini, in cuius honore ecclesiam positam iuxta domum Merulanam
regione III, quam superstitio diu Arriana detinuit, cupit consecrare. — Cor
nostrum.
Beg. Greg. 1 lib. III ep. 19. — Edd. S. Gregcrii M. Opp. ed. Maur. U lib. Ul ep. 19.
Mansi IX 1124 n. 19. Migne LXXVII 618 n. 19. Mon. Germ. Epp. 1 177. — Begg. J. 859.
JE. 1223.
Ecclesia ss. Quatnor Coronatomm.
(SS. Quattro Coronati.)
Ugonio f. 214sq. — Panciroli *p. 721sq.; * p. 1794q. — D. Memmolo Della
vita, chiesa e reliquie dei SS. Qnattro Coronati * (Roma 1628); * (Roma 1757). — Marti-
nelli p. 290 sq. — L. lacobilli Cronica della chiesa e monastero di Sassovivo (Foligno
1663) p. 220 sq. — Lubin p. 343. — Piazza p. 556 sq. — G. P. Lucatelli Notizie
istoriche concementi la testa di S. Sebastiano mart. che si custodisce e si venera nella
chiesa dei SS. Quattro Coronati di Roma (Roma 1757). — Nibby I6828q. — Forcella
VIII 287 sq. — Adinolfi I 327 sq. — G. B. De Rossi I santi Quattro Coronati e la loro
chiesa sul Celio in BuUett. di archeol. crist. Ser. III a. IV (1879) p. 45 sq. — Armel-
lini > p. 571; * p. 497. — I. Guiraud Le titre des Saints Quatre Couronn^s au mojen-ftge
in Etudes d'histoire du moyen-kge dedi^ k Gabriel Monod (Paris 1896) p. 235 sq. —
Marncchi p. 223sq.
Hanc eccleBiam vetuBtate insignem, olim, ut credit L. DucheBue (Lib.
pontif. II 43 not. 77 et Melanges YII 221), titulo Aemilianae nuncupatam,
Digitized by
Google
Ecc). 8. Severini in Merulana — Eccl. ss. Qnatuor Coronaioram. 41
restauranmt Honorius I (1. c. I 324), Hadrianus I (1. c. I 512) et Leo IV
(1. c. n 115). Locupletiorem reddidenmt Leo in (1. c. II 11) et praecipue
Leo rV, qui prius presbyter huius tituli fuerat (1. c. II 106. 108. 109. 111.
116. 119. 120. 125. 127. 128. 129. 133), et Stephanus V (1. c. II 195). A Nor-
mannis a. 1085 combusta, fuit ^licet minoribus spatiis^ funditus iterum erecta
a Paschale H, qui ibi monachos constituit, quos Innocentius II, ut credit
lacobilli (1. c. p. 225), abbati monasterii s. Crucis in Saxovivo subiecit (cf. Inno-
centii H privilegium huic monasterio concessum a. 1138 mai. 21 JL. 7898).
Inde ab a. 1521 ecclesiam obtinuerunt monachi Camaldulenses (cf. Mittarelli
Ann. Camald. III 190). Est titulus presbyteralis.
Documenta, quae ad ecclesiam ss. Quatuor Coronatorum spectant, hodie
inter chartas archivi Saxivivi in tabulario Spoletini archiepiscopatus inveniun-
tur (cf. Gott. Nachr. 1898 p. 358).
B = Cop. Spoleto Arch. arcivescovile (8. Croce di Sassovivo).
C = Liber f Saxivivi, nunc desideratur.
D =s L. lacobilli Copia de' brevi di S. Croce di Sassovivo» 8. XVII, Foligno Bibl.
del Seminario (A VI 8); cf. GOtt Nachr. 18d8 p. 366.
*1 (625-38)
Honorius I ecclesiam beatorum martyrum Quatuor Coronatorum . . de-
dicat et donum ofFert.
Laud. in Vita Honarii 1 (Lib. pantif. ed. Duchesne 1324; Motntnsen p, 172). — Eeg.
JE. -.
*2 (847S5)
Leo lY . . sacratissima corpora . . sub sacro altari recondens locat.
Laud, tn Vita Leonia IV (Lib, pofUif, ed. Duchesne II 116) et in tabula marmorea
in ecdesia (edd. ForceOa V1U289 n. 717; Adinolfi. 1333 aliique). — Reg. JE. — .
3 1111 iun. 9
Paschalis 11 iubet tavare sub altari, quod prius combustum et confractum
fuerat, . . corpora sanctorum.
Tabuia marmorea in eccl — Edd. VictoreUi ap. daconium * I 906. ForceMa VIII
289 n. 717. Adinolfi 1 331. ArmelUni^p. 673; *p. 499. Marucchi p. 228, — Beg. JL. Ip. 744.
♦4 1116 ian. 20
Paschalis II consecrat ecclesiam tempore Boberti Guiscardi Salemitani prin-
cipis destructam (a. pont. 17, m. ian. die 20).
Laud. in Vita Paschaiis 11 (Lib. pontif. ed. Dticheme II 306). — Reg. JL. I 746 ad
a. 1112.
5 Trastevere 1116 mai. 24
Paschalis II ecclesiae Quatuor Coronatorum igne consumptae et a sese
y,licet minoribuB spatiis^ reparatae, instituta ibi congregatione monachorum,
unit ecclesiam b. Mariae q. d. in Michaele. — Multas in Bomana. Ego
Paschalis etc. Subscr. 18 card. Dat. ap. Transtiberim p. m. lohannis S. B. E.
Digitized by
Google
42 Roma.
diac. card. ac bibl., 9 kal. iun., ind. 9, inc. d. a. 1 116 [1106 £], pont. aut.
d. Paschalis II pp. a. 17.
B 8. XIV. [C f, 205]. D p.33. — Edd. Quiraud p. 241 ex B. Gm. Nachr. 1898
p.379 n.5 ex B. -- Begg. lacobUU p. 34 (ad a. 1124) et p. 225. JL. — .
Ecclesla s. Stephanl rotmidl in Coelio monte.
(Santo Stefano rotondo.)
Panciroli * p. 784sq.; * p. 123. — Ciampini Vet. mon. II 109 sq. — Piazza
p. 5538q. - Nibby I 7278q. - Forcella VIII 2038q. — Adinolfi I 3368q. — G. B. De
Ro88i La basilica di S. Stefano rotondo in Studi e docmnenti Vn (1886) 217 8q. — Armel-
lini * p.681 ; 'p.ll9. — A. Steinhuber Geschichte des Collegium C^rmanicum-Hungaricum
in Rom I (Freiburg i. Br. 1895) 133 sq. — Marucchi p. 2198q.
Hanc ecclesiam a Simplicio dedicatam (n. 1) lohannes I et Felix lY
decorarunt (cf. G. Marini ap. Mai Scr. vet. nova coll. V 153 n. 1—3). Denuo
a Theodoro consecrata (n. 2), ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 504),
a Leone III Q. c. II 13. 20. 31), a Gregorio IV (1- c. H 76), a Leone IV
(1. c. II 119) donis aucta, ab Hadriano I (1. c. I 510) et ab Innocentio II
(1. c. II 384) instaurata, Gregorio XIlI iubente a. 1578 coUegio Hungarico
de Urbe addicta fuit. Eeclesia s. Stephani inter antiquos Urbis titulos non
invenitur, sed inde a saec. X tituli presbyteralis honore decorata est (cf. Du-
chesne in M61ange8 VII 234), quem adhuc tenet.
Archivum translatum saec. XVI ad sedem coUegii Germanici-Hungarici,
ibi adhuc exstat (cf. Gott. Nachr. 1900 p. 138).
A = Orig. Roma Gollegio Germanico (Via S. Nicolb da Tolentino).
*1 (468—83)
Simplicius dedicat basilicam s. Stephani in Celio monte.
Laud. in Vita Simplicii (Lib. pontif. ed. Ducheme I 249; Mommsen p. 112). — Eeg.
JK. -.
2 (642—49)
Theodorus dedicat ecclesiam, ubi recondit corpora ss. Primi et Feliciani.
Tabula in ecd. periit. — Edd. Baronius Ann. ad a. 649 c 1 = Oldoinus ap. 00/00-
nium * 1 452. Ada SS. VII itm. p. 46. Q. Marini ap. Mai Scr. vel. notw coU. V 152 n. 4. De
Boesi Inscr. chr. II^ 152 n. 30 ex syU. Lauresham. = Duchesne Lib.pontif 1334 not. 9. —
Beg. JE. — .
cf. Vitam Theodori (Lib. pontif. ed. Duchesne I 332; Monunsen p. 180).
3 Laterano 1195 iul. 31
Celestinus III archipresbytero et clericis s. Stephani in Celio monte: tradit
de poBsessionibus territorii Tusculani quoddam tenimentum, cuius fines assi-
gnati fuerunt a lo(rdano) tit. s. Pudentianae, Vguitione tit. s. Martini, G(regorio)
Digitized by
Google
Eccl. s. Stephani rotundi in Coelio monte — Xenodochium Valerii. 43
s. Mariae in Aquiro card. et a Petro de Alexio. — Cum aliqua de. Dat.
Lat. 2 kal. aug. pont. n. a. 5.
A. — EA. Gm. Nachr. 1900 p, 193 n. 14 ex A, — Beg. Steifikuber 1 135 not. 5. JL. — .
Monasterlnm s. Erasml in Coelio monte.
Severano p. 4858q. — Lubin p. 335. — Adinolfi 1 343. — G. B. De Rossi La
basilica di S. Stefano rotondo ed il monastero di S. Erasmo in Stndi e docnmenti VII (1886)
231 sq. — G. B. De Rossi La casa dei Valerii snl Celio ed il monastero di S. Erasmo
ib. YII 235 sq. — Armellini * p. 228 sq ; 'p. 1228q. — F. Camobreco II monastero di
S. Erasmo sul Celio in Arch. deUa Soc. Rom. XXVIII (1905) 265 sq.
Sublacensis monasterii chronographi narrant, in s. Erasmi monasterio iam
saec. VI florente monachos Sublacenses expulsoB saec. VII refugium invenisse.
Monachus fuit in hoc coenobio Adeodatus, postea papa, qui abbatem et con-
gregationem illic instituit (n. 1). Fuit ditatum a Leone III (Lib. pontif. ed.
Duchesne II 9. 22) et a Gregorio IV (1- c. II 79); desertum, a. 938, ut cre-
dunt, unitum fuit monasterio Sublacensi, iubente Leone VII (JL. 3608) et ab
abbate Sublacensi rectum. Saec. XIII inhabitarunt moniales. Saec. XVI in
ruinis positum solo aequatur.
Monumenta huius monasterii in tabulario Sublacensis monasterii in-
veniuntur; cf. Subiaco.
*1 (672—76)
Adeodatus . . „in monasterio s. Herasmi situm in Celio monte . . casalia
conquisivit et in vita sua abbatem vel congregationem ibidem instituit^.
Laiad, in VUa Adeodati (L%b, pantif. ed. Duchesne 1 346; Mommsen p. 190). —
Beg. JE. — .
Bonorum specimen graece scriptum ex marmore edd. Fabretti Inscr. p. 757
n. 629. Bianchini praef. ad Anastasium I (cf. De Rossi Inscr. chr. II » 44) et ex
Reg. Snblac. f. 165' Duchesne I 347 not 6; Allodi e Levi p. 196 n. 147; Camobreco
p. 275; Gatti in Bnllett. della Conmiiss. archeol. com. XXX (1902) 165.
*2 (847—50)
Leo IV praecepto pontificali confirmat ven. monasterio s. Erasmi terram
quandam sementariciam ^quot sunt cesina plns minus 5^.
Laud. in Nicoiai ep. et atib. charta permtUationis a. 860, quam ex Begesto SMacmsi
edd. GdlletH Del primicero p. 186 n. 4 et AUodi e Levi p. 70 n. 31. — Beg. JE. — .
Xenodochlnm Vmlerii.
Huius xenodochii prima mentio fit in Gregorii I epistola (n. 1). Deinde
in Vita Stephani III (Lib. pontif. ed. Duchesne I 473). Ex Vita Leonis III
comperimus in hoc xenodochio q. app. a Valeris oratorium s. Abbacyri posi-
tum (I. c. II 25); sed de eius situ certa quavis notitia caremus. Martinelli
p. 332, I. Grimaldum secutus, collocatum credidit ad militias Tiberianas,
i. e. apud ecclesiam s. Salvatoris de Militia (cf. etiam Vignoli Lib. pontif.
Digitized by
Google
44 Roma.
II 146. 295 et Armellini ^ p. 92 sq.; «p. 124. 178). E contra I. B. De Rossi
(Studi e doc. YII 242 sq.) demonstrat, hoc xenodochium in monte Coelio penes
ecclesiam s. Stephani et monasterium s. Eusebii fuisse (cf. Duchesne Lib.
pontif. II 46 not. 108 et G. Ghitti La casa Celimontana dei Yalerii in Bullett.
della CommiBs. archeol. com. XXX (1902) 145 sq.
1 (598 dec.)
Gregorius I Antonio subdiacono. (et praeposito xenodochii): confirmat pa-
ctionem inter eum et Domitium abbatem mon. ss. Maximi et Agathae q. d.
Lucuscanum de possessionibus Faiano, Nasoniano et Libiniano positis in
provincia Sicilia territorio Panormitano factam. — Sicut grave et.
Beg. Oreg. I Hb. IX ep. 82, — Edd, S. Gregorii M, Opp. ed, Maur. II Ub, IX ep, 28.
Matm X 126 n, 27, Migne LXXVII 966 n. 28. Mon, Otrm, Epp. II 97. — Begg, J, 1185,
JE, 1607.
cf. Palermo, Mon. Lucascaniun.
EGclesia s. Clemeiitis.
(San Clemente.)
Ugonio f. 1228q. — Panciroli »p. 2698q.; *p. 1828q. — Martinelli p. 90. --
Piazza p. 496 8q. — Ph. Rondinini De s. Clemente papa et martyre eiosque basilica
in orbe Roma libri 2 (Romae 1706). — (De Vitry) Titi Flavii Clementis yiri consalari^
et martyris tumalus illa^tratus (Urbini 1727). — Nibby IHOsq. — De Rossi in Bollett
di archeol. crist. Ser. I a. I (1863) 26 sq.; a. H (1864) 1 sq. et Ser. U a. I (1870) 129 sq. -
G. Mullooly Saint Clement pope and martyr and his basilica in Rome'(Rome 1869);
* (Rome 1878). — Forcella IV 499 sq. — Adinolfi I 305 sq. — Armellini » p. 195;
«p. 124. — Marucchi p. 2878q.
Titulus presbyteralis antiquissimus (cf. Duchesne in M^langes YII 221),
iam laudatus in b. Hieronymi De viris illustribus c. 15. In hac basilica s.
Clementis Zosimum a. 417 residentem legimus in eius epistola ad A&icae
opiscopos (JK. 329). Ecclesiam restauravit Hadrianus I (Lib. pontif. ed.
Duchesne I 505), ditarunt Leo IH (1. c. II 3. 20. 32), Gregorius IV (1. c. H 76),
Leo IV (1- c. n 122. 125. 131). A. 1128 mai. 26 dedicata fuit. Quam olim
habebant canonici, postea fratres s. Hieronymi; his ab Urbano VHI exstinctis,
fratres s. Dominici possederunt.
Archivum periisse videtur.
t*i (492—96)
Gelasius I concedit indulgentiam quotidianam 40 annorum totidemque qua-
dragenarum et duplicem in quadragesima basilicam visitantibus.
Laud. ab Ugomo f, 124', Eondinini p, 272, — Eeg, JK, — .
Spurium.
\*2 (1159—81)
Alexander III indulgentias a Gelasio (n. 1) concessas confirmat.
Laud. a Bondinini p. 273, — Beg, JL, — .
Spurium.
Digitized by
Google
Eccl. 8. ClementiB — Ecd. ss. Silvestri et Martini. 45
Eeelesia 88. Silyestri et Martiiii tit Eqaitii.
(San Martino ai Monti.)
Ugonio f.2498q. — Panciroli >p. eiSsq.; * p.SHsq. — G. A. Filippini Ristretto
di tutto quello che appartiene air antichitd. e veneratione della chiesa de' santi Silvestro
e Martino de* Monti di Roma (In Roma 1689). — Martinelli p. 255. — Lubin p. 345. —
Piazza p. 421 sq. — Nibby I 548 sq. — Forcella IV 3 sq. — Adinolfi II 121 sq. —
Armellini ^ p. 459; * p. 214. — P. Pouyard I monumenti esistenti in S. Martino e
memorie istorico-critiche della chiesa de* SS. Silvestro e Martino (Non vidi). — Marucchi
p.8198q.
Equitii titulus (cf. Duchesne in M^langes Vll 222) valde antiqaus,
quippe nominatur saec. V ex., conditus fuit, ut narrat Vita Silvestri, a Sil-
vestro I (n. 1); Symmachus adiecit ecclesiam b. Martini (n. 2). Hae duae
eccleBiae distinguebantur etiamtunc Hadriani I temporibus, sed iam saec. IX,
tamquam una, nomine ss. Silvestri et Martini tit. Equitii inveniuntur (cf. Du-
chesne Lib. pontif. I 267 not. 35). Titulus a Leone III mutatuB in diaconiam
(cf. 1. c. n 41 not. 64), denuo fuit restitutus. Inter eius archipresbyteros
memoria dignus Sergius II (1. c. II 86 — 87). Ecclesiam instauravit Hadria-
nu8 I (1. c. I 505 — 7), iterum renovavit et in meliorem erexit statum Sergius II
(1. c. II 93), Leone IV rem perficiente (1. c. II 131). Ditarunt Leo IH (1. c.
II 12. 22. 25), Gregorius IV (1- c. II 76), Sergius U (1. c II 92—97), Leo IV
(1. c. n 131). Monasterium penes basilicam, constitutum a Sergio II (n. 5)
et completum a Leone IV (n. 6), incoluerunt primo monachi graeci, saec. XIH
clerici saeculares, et sub Bonifatio VIII monachi Carmelitae, qui etiam hodie
tenent. Ecclesia adhuc tituluB preRbyteralis.
Pauca quae remanserunt documenta transierunt a. 1873 ad R. archivum
Romanum (Roma Arch. di stato, Carmelitani dei SS. Silvestro e Martino)
(cf. G5tt. Nachr. 1901 p. 241). Sed antiquiora omnino desiderantur.
*1 (314—35)
Silvester I y,fecit in praedium cuiusdam presbyteri sui qui cognominabatur
EquitiuB, quem titulum Romanum constituit, iuxta termas Domitianas, ubi et
dona (et fundos) constituit^.
Laud. in Vita SUwsiri I (lAb, pantif. ed. Ducheme 1170. 187; cf. praef p, CLIl et
Mommsen p. 47. 71). — Reg. JK. — .
*2 (498—514)
SymmachuB „b. Martini ecclesiam iuxta s. Silvestrem Palatini inl. v. pecuniis
fabricans et exomans, eo ipso instante dedicavit^.
Fragm. LaurenHanum (ex cod. Veron. XXII 8. VI) edd. Dudtesne Lih. ponHf. 1 46;
Mommsen p. X; cf. Dwheme 1 262; Mommgen p. 124. — Beg. JK. — .
Digitized by
Google
46 Roma.
*3 (844—47)
SergiuB II basilicam b. Romani martyris, quae non longe ab Urbe foris
porta Salaria sita est . ., titulo ss. SiWestri et Martini paroehiam esse decemit.
Laud, in Vita SergH 11 (L%b, jxmtif. ed, Duchesne II 92), — Reg. JE, — .
4 ' (8U-47)
SergiuB 11 multa corporum sanctorum dirutis in cimiteriis iacentia in eocle-
siam B. Martini cum onmium advocatione Romanorum, presbyteriB, diaconis
et clericis laudem Deo psallentibus, deportans (sub sacro altari dedicans)
collocat [et concedit singulis ad hanc ecclesiam devote yenientibus in festiyi-
tatibuB istorum sanctorum 3 annos et 3 quadragenas de vera indulgentia].
Tabula marmorea in latere dextro ecclesiae. — Edd. Baroniua ada. 847 c,4 = Oldainus
ap, Oiaconium * I 609. Ugonio f. 256*, FUippini p, 77 = Amort Hist, indutgent. I 44,
Oalktti Inscr, Bom. 1 24 n. 33, G, Marini ap, Mai Scr, vet, nova coU. V 46 n. 2. Marucchi
p, 321, — Beg, JE. —.
cf. Vitam Sergii II (Lib. pontif. ed. Duchesne II 93 sq.). — Indulgentia haec
certe ficticia est.
*5 (844—47)
Sergius 11 ,,iuxta latus ipsius basilicae . . monasterium in honore b. Petri
apost. ac Pauli, Sergii et Bachii sanctique Silvestri et Martini . . construxit,
in quo monachorum Deo servientium congregationem pro cotidianis laudibus
in praedicta ecclesia die noctuque domino Deo deprecantes constituit*'.
Laud, in Vita Sergii II (lAb. pontif. ed, Dudieme II 97). — Reg, JE. — .
*6 (847—55)
Leo lY coenobium sacrum a Sergio n inceptum (n, 5) statuit monachosque
locat, qui Domino assiduas valeant persolvere laudes.
Gairmen pictum opere musivo periit. — Edd, Baroniue Ann. ad a. 847 c, 3 = Oldoi-
nu8 ap. Oiaconium * I 609, Ugonio f. 254. FHippini p. 63 == Nibby l546 sq. = Adincifi
II 123. Marangoni Chronologia Bom. pontif. p. 136. Carletti Mem. istor. critiche deUa chksa
e monagtero di 8, SUvestro in Capite di Boma p, 59. G. Marini ap, Mai Scr. vet. nova coH
V 152 n. 2. De Bossi Inscr. chr. II* 437 n, 119 ex P. Sabini Syll. inscr. chr. 8. XVI (cod.
Marc. cl, X c, 195 f. 298*). Duchesne lAb, pontif, II 139 not, 60. Mon. Germ. Poetae
lat. II 663. ArmelHni >p. 461; ^p. 215. — Beg. JE. — .
Ecclesia s. Laciae in Silico sive in Orpliea.
(Santa Lucia in Selce.)
Panciroli *p. 4328q.; *p. 214sq. — Martinelli p. 164. — Piazza p. 731 sq. —
NibbyI310. — Forcella X 357 sq. — Adinolfi II 116 sq. — Armellini >p.816;
« p. 218. "
Ecclesia fundata ab Honorio I (n. 1), donis locupletata a Leone III
(Lib. pontif. ed. Duchesne 11 11. 21. 28) et a Gregorio IV (I. c. 11 77), olim
diaconia (cf. Duchesne in M^Ianges YII 238), postea monasterium Gartusia-
norum, inde ab a. 1370 monialibus ord. s. Augustini cessit.
De archivo nihil.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Luciae in Silice — Eccl, s. Petri ad Vincula. 47
*1 (625—38)
Honorius I dedicat eccleBiam b. Lueiae . . iuxta s. Silyestrum.
Laud. in Viia Honcrii I (Lib, pantif. ed, Dwhetne 1324; Mcmmsen p. 173). —
Rtg. JE. ^.
Ecclesia s. Petri ad Tincnla tit. Endoxiae.
(San Pietro in Vincoli.)
Ugonio f. 50sq. — Panciroli *p.6858q.; ' p. 208 sq. — Torrigio I sacri trofei
p. 126 sq. — Giov. Batt. Mari La basilica di S. Pietro in Vincoli etc., s. XVII, Napoli
BibL Brancacciana III B 7 f. 198 sq. — Flor. Martinelli Memorie di S. Pietro in Vincola
e delle Carine (teste Mandosio II 58). — Martinelli Roma ex ethnica sacra p. 284 sq. —
Lnbin p. 842. — Piazza p. 507 sq. — M. A. Monsacrati De catenis s. Petri dissertatio
(Romae 1750). — Nibby 1 663 sq. — Forcella IV 75 sq. — Adinolfi II 108 sq. —
L. Giampaoli Memorie delle s. catene di S. Pietro apostolo con discorso storico sopra
la basilica e canonica Eudossiana di Roma (Prato 1884). — Armellini * p. 553 sq.;
* p. 20 sq. — Marucchi p. 311 sq.
Titulus olim Apostolorum, poetea Eudoxiae (cf. Duchesne in M^langes
YII 222). Ecclesia denuo aedificata, ut traditur, ab Eudoxia augusta, Yalen-
tiniani imperatoris uxore, ut ibi Petri apostoli catenae custodirentur, fiiit
renovata ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 508) et ditata ab eodem
(L c. I 512), a Leone m (1. c. 11 3. 11. 19), a Stephano IV (L c. II 49. 50),
a Gregorio FV (1. c. 11 76). Est titulus presbyteralis.
Archivum adservatur adhuc penes canonicos Lateranenses, quibus Inno-
centius VTII a. 1486 hanc ecclesiam concessit. Sed monumenta vetera desi-
derantur (cf. Dudik Iter Rom. I 65 sq. et Gott. Nachr. 1900 p. 131 sq.).
C = InBtrumenta acta donationes et privilegia ad canonicos regulares s. Petri ad
Vincula et s. Laurentii extra muros de Urbe spectantia, auctore I. Gigliucci
a. 1681, Roma Arch. di S. Pietro in Vincoli.
2) = Collectio synodorum et epistolarum summorum pontificum etc., s. XVI, Roma
Bibl. ValHcell. C 24; cf. PflugkH. Iter p. 105.
Notitias ex archivo s. Petri ad Vincula exscripsit P. L. Galletti Mis-
cellanea t. IX, s. XVIII, cod. Vat. lat. 7930 (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 23).
1 (432—40)
XystuB m consecrat ecclesiam.
TainUa oUm in ecdesia periit. — Edd. MarHnelU De arigine Urbis et de ecdems,
reHquiie et induigentiis (Bamae 16S0) p. 34. MartineUi Boma ex e^ica sacra p. 284. Mon-
saoraii p. VI not. m. (cf. p. XVII). G. Marini ap. Mai 8cr. vet. noca coU. V 107 n. 2 (cf
De Bom inacr. chr. n<^ 110. 134; Orisar Anal. Bom. 177). — Beg. JK. — .
2 (555—60)
Pelagius I consecrat ecclesiam.
TabuJa perOt (ut n. 1). — Btg. JK. — .
Digitized by
Google
48 Roma.
S Benevenio (1156) mart. 18
HadrianusIY rectoribus Romanae {ratemitatis : mandat, quatenus populum
ecclesiae s. Mariae in Candiatore ^), qui ecclesiae s. Petri ad Yincula manum
oboedientiae exhiberi contradicit, commoneant, ut a contradiotione illa penitus
de cetero cesset et quod ecclesia s. Petri habet in ceteris capellis, in ista ei
subtrahere non praesumat. Ad audientiam nostram. Dat. Beneventi
t5 kal. april.
7) f. m. — Edd. Baranius Ann. ad a. 1H9 c. 39 ex cod. Vat. = Mami XXI 803
n.9 = Migne CLXXXVIII 1462 n. 89. — Regg. J. 6926. JL. 10158.
cf.'Clerti8 urbis Romae n. 24. — *) retitiu» in Cambiatoribus.
Monasterinm s. Mariae in Monasterio.
Martinelli p. 873. — Lubinp. 339. — Forcella X 386 sq. — Adinolfi II
lUsq. ~ Armellini » p. 364; «p. 211. — P. Fedele in Arch. dellaSoc. Rom.XXIX (1906).
Monasterium valde antiquum, situm prope ecclesiam s. Petri ad Yincula,
numeratur inter veteres XX Urbis abbatias; sed eius origo incerta. Putat
Duchesne (Lib. pontif. 11 41 not. 63), hoc coenobium fuisse prius appellatum
s. Agapiti ad Yincula prope basilicam Eudoxianam , cuius mentionem faciunt
Vitae Leonis III (1. c. 11 12. 24) et Stephani IV (1. c. II 49). Attamen Gri-
maldus, teste Martinello (p. 373), credidit, monasterium s. Mariae in Monasterio
unum idemque fuisse ac monasterium s. Mariae de Lutara, quod invenitur in
Vita Leonis III (Duchesne II 25). Utcumque res est, primus quem in-
venimus abbas Petrus „monasterii s. Mariae ante venerabilem titulum Eu-
doxiae'' occurrit in Benedicti VTII placito a. 1014 (ed. Ghilletti Del primi-
cero p. 245 n. 30). Monasterium ab Honorio III a. 1219 nov. 19 Nicolao
episcopo TuBculano eiusque successoribus, quia habitaculum in Urbe non
habuerint hactenus oportunum, conceditur (Potthast Reg. 6162; Pressutti
Reg. Honorii III t. I 375 n. 2261), deinde a Martino V monachis ord. s. Hiero-
nymi in eoclesia s. Petri ad Vincula tunc degentibus traditur. Saec. XVI
solo aequatur.
De veteri monasterii huius archivo nihil scimus, licet in eo saec. XII
ex. Cencius camerarius invenit lohannis XIII bullam Stephaniae senatrici
a. 970 concessam (JL. 3742) „sumptam de thomo carticinio bullato" (Lib. cen-
suum 8. R. E. ed. Fabre-Duchesne I 406), ex quo fortasse colligi potest,
monasterium olim in patrimonio nobilis familiae Tusculanorum comitum fuisse.
NonnuIIa vero documenta, recentioria tamen, inveniimtur in archivo canoni-
oorum Lateranensium ecclesiam s. Petri ad Vincula nunc administrantium.
*1 (1033—48?)
Benediotus (IX?) ooncedit privilegium, quo omnes res, quas mon. habebat
in Curte veteri, confirmat.
Land. in n. 3. — Beg. JL. — .
Digitized by
Google
Mon. 8. Mariae in Monasterio — Eccl. s. Praxedis. 4^
*2 (1154—55)
HadrianuB IV committit lulio tit. 8. Marcelli presb. card. causam inter mon.
s. Mariae in Monasterio et mon< ss. Agnetis et Constantiae de duobus petiis
terrae in Muro malo et de prato iuxta silvam ibidem.
Laud, in n. 3, — Beg. JL. — .
5 . 1155 aprU, 10 (11)
Ex iussione Hadriani IV, pracsentibus Gregorio Sabinen. ep., lulio tit.
8. Marcelli et Gerardo s. Stephani in Coelio monte presb. card. atque lohanne
Petri Leonis consule, lis inter Romanum yconomum mon. s. Mariae q. app.
Monasterium et Merentianam abbatissam mon. ss. Agnetis et Constantiae atque
Merentianae agitur.
V. Mon. 88. Agnetis et Constantiae in Via Nomentana n. 4.
Ecclesla s. Praxedis.
(Santa Prassede.)
Panvinio p. 258 sq. — Ugonio f. 298 sq. — Panciroli *p. TOlsq.; *p. 228 8q. —
Severano p. 679sq. — Pennotti Generalis ord. can, hist. tripartita * p. 276. — Marti-
nelli p. 2868q. — Martinelli Primo trofeo p.45sq. — Ciampini Vet. mon. II 143 sq. —
Lubin p. 342. — Piazza p. 500 sq. — B. Davanzati Notizie al pellegrino della basilica
di S. Prassede (In Roma 1725). — Fulg. Nardi Bnllarium Vallombrosanum (Florentiae
1729). — G. G. Trombelli Memorie istoriche concementi le due canoniche di S. Maria
di Reno e di S, Salvatore insieme unite (In Bologna 1752) p. 108 sq. — Nibby I 670 sq. —
Forcella II 491 sq. — Adinolfi II 129 sq. — C. Corvisieri Deir acqua Tocia in
Roma in Bnonarroti Ser. III 1. 1 (1870) p, 47 sq. — N. Bertocci Notizie della basilica di
S. Prassede (Roma 1879). — Armellini *p. 555 8q.; *p. 237 8q. — Brevi cenni sulla
basilica di S. Prassede neir oocasione del VII centenario (Roma 1898). — Marucchi
p.323sq. — P. Fedele Tabularium s. Praxedis in Arch. della Soc. Rom. XXVII (1904)
27 sq.; XXVIII (1905) 41 sq.
Tituli Praxedis (cf. Ducbesne in M61anges VII 222), quem inter omnes
vetustissimum titulum cardinalem in Urbe fuisse Panvinius asserit, iam saec. Y
mentio fit (cf. Duchesne Lib. pontif. I 133 not. 8). Ecclesiam tunc ex parte
ruentem renovayit Hadrianus I (1. c. I 509), donis locupletavit Leo III (1. c.
n 11. 21); sed Paschalis I ^nimio iam laxatam senio in meliorem erexit
statum, in alio non longe demutans loco^ (1. c. II 54), et in ea multa corpora
sanctorum recondidit (n. 1) ibique monasterium monachorum graecorum in-
stituit (n. 2), a Gh-egorio IV (1- c. 11 79) et Leone IV (1. c. II 109) postea
ditatum. Nescimus quamdiu Graeoi ibidem permanserint; certe eoclesiam
8. Praxedis una cum monasterio Anastasius IV (non Anastasius DI, ut dicunt
Davanzati, Forcella aliique) canonicis regularibus s. Mariae de Rheno com-
misit ordinandam et disponendam, „salvo iure et reverentia cardinalis, qui
pro tempore in eadem ecclesia fuerit*' (n. 11), sed ad extremam exinani-
tionem deductam, deficientibus canonicis regularibus, Celestinus III, petente
Sifredo cardinale tit. s. Praxedis, eis subtraxit (n. 16). Transiit a. 1198
iubente Innocentio III ad Vallombrosanos, qui eam adhuc ministrant.
Kehr, ItalU pontiftcia I. ^
Digitized by
Google
50 Roma.
Archivum, non parvi pretii, adservatur etianuiunc penes illos monachos,
Bed multa documenta, inter quae omneB fere bullas antiquas et codicem
magni pretii, cui inscriptio pRegistrum YalliB umbrosae'', periisse dolemus.
Neque pervenit ad nos bulla, qua ecclesiae b. Praxedis census unius skifati
impositus fuit, quem adnotat Albinus (Cencii Lib. cens. S. R. E. ed. Fabre-
Duchesne I 9 not. 2; 11 109).
De archivo cf. Bethmann in N. Archiv II 362; Gott Nachr. 1900 p. 401;
Pedele 1. c. XXVII 28 sq. — Archivi inventa^um sub titulo „Summarium non-
nullorum instrumentorum et documentorum publicorum in monasterio s. Pra-
xedis existentium a. 1270", quod Fr. Blume Bibl. libr. manuscr. ital. p. 166.
168) Romae in bibliotheca Alteriana (XIY E 4) invenit, ego non vidi.
B = Cop. Roma Arch. di 8. Prassede.
£1 = Cop. a. 1860 Nami Arch. capitolare. Nescimus qaa fortana hoc apographam
Naraiam transiyerit
C = Registram Vallis ambrosae, exBtaas adbac saec. XVIII in archivo s. Praxedis
(cf. Bethmann 1. c), hodie, at diximas, desideratar.
D = Comelii llAargarini Thesaarus historicas sacrae et politicae veritatia vol. HI,
8. XVII, Roma Arch. Vat. Arm. LIV t. 3; cf. G5tt. Nachr. 1900 p. 377.
E = (V. Nannini) Ballariam Vallombrosanam vol. I, s. XVIII, Pescia Collegio di
8. Giaseppe (C 41); cf. GOtt Nachr. 1903 p. 594.
F s= A, Grenovini Liber plariam ballanim ad congregationem Vallombrosanam
spectantium a. 1704, ib. (C 30).
O = Privilegia congregationis Vallis ambrosae, s. XVIII, ib. (B 10).
Notitiae et excerpta ex archivo 8. Praxedis invenimitur in (Ughelli)
Monumenta sacra varia, b. XVII, cod. Vat. Barb. 3221 (XL 18) f. 28 sq.
(cf. Gott. Nachr. 1903 p. 95); cod. Vat. Barb. 2375 (XXXH 166) s. XVII
f. 252 (cf. I. c. p. 85); cod. Vat. Barb. 2582 (XXXIII 102) b. XVH f. 130 Bq.
(cf. I. c. p. 88) ; Caroli senatoris Strozzi Spoglio delle scritture di S. Praxede,
8. XVII, in Spoglio QQ 1238 (cod. Magliab. XXXVII 306) p. 305 sq. Firenze
Bibl. naz. (cf. I. c. 1904 p. 143); G. Bianchini Instrumenta ex archivo b. Pra-
xedis, B. XVIII, Roma Bibl. Vallicell. T 82 (cf. I. c. 1903 p. 140); P. L. Gal-
letti Miscellanea vol. V. VII. IX. XXXIV, s. XVIII, cod. Vat. lat. 7926 f. 243 Bq.;
7928 f. 182 sq.; 7930; 7955; et Spicilegium, s. XVIII, cod. Vat. lat. 8054 (cf. 1. c.
p. 22 — 25) ; I. Garampi AdverBariorum vol. II Roma Arch. Vat.; Van de Vivere
Carte, s. XIX, Roma Bibl. Vittorio-Emanuele cod. 2683 (Mss. GoBuitici 554).
1 817 itd. 20
BiaschaliB I condit propriis manibus sub sacro altari in eccl. b. Praxedis cor-
pora sanctorum, dirutis ex cimiteriis seu criptis iacentia auferens.
Tahula marmorea in parieU eed. prope oratorium 8. Zenonis. [Panvinii Schedae,
8. XVI, cod. Vat. kU. 6780 f. 65. 6&. QaUetti Imcr. Urhi8, «. XVIII, cod. Vai. M. 7906 f. 5/.
— Edd. Panmnio p. 259. MartineUi Primo trofeo p. 46. DavanzaJU p. m. Marangoni
Chronoi. Eom. pontif. p, 136. Marangoni DeUe cose gentilesdie e profane (Roma 1744)
p. 411. G. Marini ap. Mai Scr. vet. nova coU. V 38 n. 3 = Duthesne Lib. poniif II 64.
Bauco Compendio deUa storia Vditema II 177 not. 1 = Bauco Storia deUa cittd'diVeletri
II 198 not. 1. Adinolfi 11 136. Maruccki p, 325. — Regg. J. p. 222. JE. I p. 318.
Digitized by
Google
£cc1. 8. Praxedis. 5l
*2 (817—24)
Paschalis I conBtruit coenobium b. Praxedis, in quo Graeoonim congrega-
tionem introducit; praedia et posBeBsionum loca urbana vel rustica ditat.
Laud, in VUa Paschalis I (Lib.ponHf. ed. Dudiesne II 64). — Beg. JE. — .
♦5 (1109)
PaBchalis 11 praecepto et auctoritate interveniente, trauBaotio inter Nico-
laum abb. (mon. s. Mariae Criptaeferratae) et Romanum card. b. Praxedis
per illiuB curiales, Petrum Portuen. ep., Robertum card. b. Eusebii, Ana-
stasium card. b. Clementis aliosque, definitur (a. pont. eius 10).
Laud. in n,6. — Reg, JL. — .
*4 (1143—44)
Celestinus 11 concedit et restituit [ecclesiam] in loco q. d. Bobium.
Laud. in n. 14. — Beg, JL. — .
*5 (1144—45)
LuciuB n confirmat restitutionem factam a Celestino II (n. 4).
Laud. in n. 14. — Beg, JL. — .
G 1148 aug. 30
Conradus Savinen. ep. et Eugenii III vicarius decidit litem inter ecclesias
s. lohannis ante portam Latinam et s. Praxedis ex una et ecclesiam s. Mariae
Criptaeferratae ex parte altera super duabus partibus eccldsiae b. Primitiyi.
V. chartam a Nicolao scrin. S. R. E. conscriptam, quam edd. Galletti Del primi-
cero p. 904 n. 56 et Fedele n. 24 (ez arch. 8. Praxedis). — ^egg. Tomassetti in
Arch. della Soc. Rom. Vill 490 n. 15. HObner Gerichtsurk. n. 1667. JL. — .
7 Segni 1151 oct. 1
Eugenius m, praesentibus Ariberto tit. b. Anastasiae, lulio tit. s. Marcelli,
Bemardo tit. s. Clementis, Rolando tit. s. Marci atque Gregorio diac. card.
8. Angeli et lohantte s. Mariae Novae, Guidone s. Mariae de Portico et
lohanne ss. Sergii et Bachi, decidit causam inter ecclesiam s. Praxedis et
eccIoBiam s. Crucis de restitutione possessionis trium petiarum terrarum in
fundo Pompeii sub proprio Yocabulo Ad turrem sine fonte, condempnans
Guidonem yconomum eccl. s. Crucis. Praecipit Nicolao Benencasae de regione
Pineae, ut Petrum yconomum s. Praxedis inyestiat. — Scr. ex praecepto d.
pp. ab Oddone scrin. S. R. E.
B mec, XII — Ed. Fedde n. 25 ex B. Faes, in Arch. pal ital. Iltab, 71, — Beg. JL, — .
♦8 (1145—53) '
Eugenius III confirmat restitutionem factam a Celestino 11 (n, 4. 5),
Laud, in n. 14. — Beg, JL. — .
9 1153 aug. 29
In praesentia Anastasii lY et cardinalium Gregorii tit. Calisti, Widonis tit.
B. Crisogoni, lordani tit. s. Susannae, lohannis Paparonis tit. s. Laurentii in
DamasBO, lohannis tit. ss. Martini et Silvestri et lohannis Neapolitani diac.
Digitized by
Google
52 Roma.
card. SB. Sergii et Bachi et totius curiae^ Nicolaus abbas mon. s. Mariae in
Criptaferrata locat IJbaldo preeb. card. tit. b. Praxedis totam partem teni-
menti de s. Primo, recipiens econtra 30 libras affortiatorum, quas dat Ana-
stasio pp. pro locatione Tiberiae.
V. chartatn ab Andrea scrin. S. R. E. conscriptam, quam edd. Galletti Del
primicero p. 310 n. 59 et Fedele n. 26 (ex arch. s. Praxedis). — Reg. Tomassetti
in Arch. della Soc. Rom. VIII 490 n. 16. JL. — .
*:Z0 (1153—64)
Anastasius lY confirmat restitutionem factam a Celestino 11 (n. 4. 5. 8),
Laud. in n. 14, — Big. JL, — .
*ii (1153—54)
Anastasius lY committit fratribus s. Mariae de Rheno basilicam s. Praxedis.
Laud. in buais AJexandri III JL. 13012 et Celestini III n. 16. — Beg, JL. ^.
V. Bologna, Eccl. s. Mariae de Rheno.
*12 (1159—81)
Alexander III confirmat restitutionem factam a Celestino 11 (n. 4. 5. 8. 10).
Laud. in n, 14. — lUg. JL. — .
*13 (1159—81)
Alexander III confirmat refutationem de ecclesia s. Primi factam ab abbate
Criptaeferratae (n. 9) et omne ius seu actiones seu defensiones, quae in rebus
seu possessionibus ad agendum ecclesiae s. Praxedis conlatae sunt.
Laud. in n, 14. — lUg. JL. — .
14 Verona 1186 ian. 27
Urbanus III Oualterio priori et fratribus s. Praxedis etc.: ad exemplar
praedecessorum suorum ecclesiam s. Praxedis sub apost. protectione suscipit,
confirmat regulam b. Augustini et possessiones propriis vocabulis expressas.
— [Piae postulatio]. Ego Urbanus etc. Subscr. 1 5 card. Dat Veronae p. m.
Trasmundi S. R. E. not., 6 kal. feb., ind. 4, inc. d. a. 1185, pont. v. d. Urbani
pp. III a. 1.
B\ — Edd. Om. Nadir. 1898 p. 389 n. 17 et 1903 p. 678 n. 21 ex B^ := Fedele
n.40. — Beg.JL. -.
*15 (1195—96)
Celest inuB III priori et fratribus s. Mariae de Rheno : commonet, ut accedant
ad praesentiam suam, de extrema exinanitione ecclesiae s. Praxedis responsuri.
Laud. in n. 16. — Beg. JL. — .
16 Laterano 1197 feb. 28
Celestinutf III Sifredo tit. s. Praxedis presb. card. : ecclesiam s. Praxedis,
deficientibus fratribus s. Mariae de Rheno, quorum curae ab Anastasio lY
commissa fuit (n. 11)^ tam in spiritualibus quam in temporalibus prorsus ex-
Digitized by
Google
Mon. 8. Agnetis ad Dao fiirna — Eccl. 8. Mariae Maioris. 53
tenuatam eisdem fratribus subtrahit et privilegia eisdem de ipsa ecclesia ab
ecclesia Romana indulta decernit in posterum viribus omnino carere. — Cum
ex iniuncto. Dat. Lat. 2 kal. mart. pont. n. a. 6.
[C f,206 =J D f. 584. E f 298 (ex PiotocoU. vol. I f 20). F f. 146. Insert. Inno-
centii III btiUae o. 1198 iun. 30: E f 803 (s. dat.) et G f 65 (s. dat.). — Edd. Nardi BulL
VaUotnbr. p. 85 (ex Innocentii III biiOa). Lami Ddic. erud. 1737 p. 227 (a. IV) = Mignt
CCVI loea n. 186. Bua. Bom. ed. Cocgudinee III 60 n. 23 (ex arch. VaJt. = D) = BuU. Bom.
ed. TauT. III 106 n. 23. Fedde n. 43 ad 1196 april 30. — Begg. J. 10506. JL. 17194 ad
1195 feb. 28.
Honasteriam s. Agnetis ad Dno fnrna*
Grimaldi, Martinelli, Duohesne aliique opinati sunt, hoc s. Agnetis
monasterium q. app. Duo fuma, nominatum quoque in Yita Leonis III (Lib.
pontif. ed. Duchesne II 24), ubi legimus: ^oratorio sanctae Agnetis qui poni-
tur in monasterio qui appellatur Duo fuma^, situm fuisse in Agone, ubi
ecclesia s. Agnetis. Sed ut luculenter apparet ex charta quadam saec. X
ex. in archivo s. Praxedis exstante (ed. Fedele in Arch. della Soc. Rom.
XXYU 40 n. 2), quam subscripsit ^lohannes archipresbyter mon. ss. Laurentii
atque Adriani nec non et ss. Praxedis et Agnetis q. app. Duas fumas'*, mona-
sterium ad Duo fuma proximum fuit ecclesiae s. Praxedis (cf. etiam chartam
Deodati card. tit. ss. Praxedis et Agnetis q. app. Dua fuma a. 1091 aug. 18,
ed. Fedele 1. c. p. 62 n. 10). Exstabat iam saec. YIII (n. 1). Cf. Adinolfi
II 218. Armellini ^p. 105; *p. 236. P. Fedele Una questione di topografia
romana medievale in Bullet. della Soc. filologica Romana lU 10.
*1 (715—31)
Gregorius II locat monasterio s. Agnetis q. d. Duo furna massam Marulis
et massam Sestianam, utrasque patrimonii Appiae.
Deuadedit lib. III c. 239 ex registro Gregorii iunioris; AJbinus lib. X. — Edd. Mar-
tinuod p. 324. Wolfv. GlanveUp. 370. FabrerDuchesne I352nat. — Begg. J. 1703. JE. 2215.
cf. Latiam, Patrimonium Appiae.
Ecclosia 8. Hariae Haioris.
(Santa Maria Maggiore.)
Descriptio saDctuarii s. LateraDensis eccleaiae auctore ignoto saec. XI (ed. Giorgi
De litnrgia Rom. pontif. III 552 sq.). — lohannis diac. Lateranen. Liber de sanctis san-
ctonun siye Libellus de basilica Lateranensi 8. XII c XV (edd. MabiUon Mub. ital. II 573
= Migne CXCIV 1557 sq.). — 0. Panvinii De praecipuis Urbis basilicis p. 234 8q. —
Serrano p. 95 sq. — Ugonio f. 64' sq. — Panciroli *p. 5168q.; *p. 249 sq. — Trattato di
Mons. Sirleto sopra la nobile chiesa di S. Maria Maggiore di Roma, s. XVil [Roma Arch.
Vat Mi«c. Arm. II t. 24 ; BibL Pio 1. 169 f. 71 sq. ; cod. Vat Barb. 864 (XVI 71) ; cod. Vat Urb.
859 t 129 sq.; alii]. — P. De Angelis Basilicae s. Mariae Maioris de Urbe a Liberio
papa I usque ad Paulum V P. M. descriptio et delineatio (Romae 1621). — Severano
p. 689sq. — Martinelli p. 228. — A. M. Santarelli Memorie notabili della basilica di
S. Maria Maggiore etc. (Roma 1647). — Gio. Batt Vaccondio Notizie istoriche delle
quattro basiliche p. 177sq. — Piazza p. 339 sq. — C. Batelli Brevis enarratio sacrorum
Digitized by
Google
54 Roma.
riiuom servatonim in aperiendo et claudendo portam sanctam patriarchalis basilicae
Libenanae (Romae 1727). — N. Ratti Dissertazione sulla basilica liberiana (Roma 1825).
— Nibby 1 880 sq. — Fr. Liverani Del nome di S. Maria ad Praesepe etc. (Roma 1854).
— Fr. De* Conti Fabi Montani Deir antica immagine di Maria SS. nella basilica
Liberiana e del suo culto '(Roma 1861). — Forcella XI 1 Rq. — Adinolfi II 148 sq.—
Armellini * p. 883Bq.; *p. 226sq. — Grisar Analecta Romaua I 577 sq. — Marucchi
p. 149 sq. — G. Ferri Le carte dell' archivio Liberiano in Arch. della Soc. Rom. XXVII
(1904) 147 eq. 441 sq.; XXVIII (1905) 23 sq.
S. Mariae Maioris sive ad PraeBepe sive ad Nives basi^cam patriarcha-
lem construxit Liberius papa, unde nomen accepit basilicae Liberianae, iuxta
macellum Libiae (Lib. pontif. ed. Duchesne I 208; Mommsen p. 79). Fuit
dedicata a Xysto III (n. 2), restaurata ab Hadriano I (Duchesne I 50S) et a
Paschale I (1. c. II 60), donisque aucta a Gregorio III, Stephano II, Hadriano I,
Leone III, Paschaie I, Gregorio IV, Benedicto III, Nicolao I, Stephano V.
Eugenius III denique porticum instauravit, ut refert inscriptio in basilica.
Quatuor monasteria iuxta s. Mariam Maiorem olim conctnicta fuerant, ut
eorum monachi divina officia ibidem administrarent, i. e. mon. s. Andreae
cata Barbara patricia sive q. app. Massa luliana sive de Piacinula, mon. s. An-
dreae in Exaiulo, mon. s. Hadriani, et mon. ss. Cosmae et Damiani, quorum
de situ et nominibus res est concertationis plena inter viros doctos (cf. C. Cor-
visieri in Buonarroti Ser. lU t I (1870) 47 not. 2; Perri 1. c. XXVH 161 sq.).
Archivimi adhuc adservatur penes oanonicos ; sed monumenta vetustiora,
inter quae omnes paene bullae, perienmt. De archivo cf. Gott. Nachr. 1900
p. 135 et Ferri 1. c. XXVII 127 sq.
A = Orig. Roma Arch. capitolare di S. Maria Maggiore.
B = Cop. ib.
C = Bullarium Liberianum vol. I— IV, s. XVII, ib. (A VI).
D = Giuseppe Bianchini Monumenti per la storia della basilica Liberiaua vol. I—
XXII, 8. XVIII, Roma Bibl. VaUicell. T 74-96; cf. GOtt Nacbr. 1903 p. 140
et Ferri 1. c. p. 148 not. l.
D^ = G. Bianchini Historia basilicae Liberianae s. Mariae Maioris vol. I— X, s. XVIII,
Roma Arch. capitolare di S. Maria Maggiore (C III 36 — 45).
E = Gio. Batt. Fiaschetti Monumenti per la storia della basilica di S. Mana
Maggiore vol. I— IV, s. XVIII, Roma Bibl. VallicelL T 96-99; cf. Gdtt Nachr.
1903 p. 140.
E^ = G. B. Fiaschetti Index monumentorum pro conscribenda historia basilicae
Liberianae vol. I-III, s. XVIII, ib. T 100-102.
F = Onuphrii Panvinii Schedae, s. XVI, cod. Vat lat. 6780; cf. GOtt. Nachr.
1903 p. 18.
G = los. Garampi Schedae, s. XVIII, Roma Arch.Vat ; cf. GOtt Nachr. 1903 p.522.
H = Van de Vivere Archivum basilicae s. Mariae Maioris, s. XIX, Roma Bibl.
Vittorio-Emanuele cod. 2683 (Mss. Gesuitici 554); cf. G5tt Nachr. 1903 p. 145.
*i (352'-'66)
Liberius consecrat basilicam in honorem Dei et b. Mariae virg., in qua . .
reliquias collocat.
De Angeks p, 19 (ex cod, mon. 8. CaecUiae Transtiberim). Liverani p. 96. — Beg,JK, — .
Digitized by
Google
Eccl. s. Mariae Maioris. 55
*2 (432-40)
Xystus III condit basilicam s. Mariae, quae ab antiquis Liberii cognomina-
batur, iuxta macellum Lybiae, ubi et offert dona et possessiones nominatim
illustratas.
Laud. in VUa XysH III (Lib, pantif. ed. Ducheme I 232 sq.; Mommsen p. 97). —
Reg. JK -,
Inscriptionem de hac re edd. De Rossi Inscr. chr. II» 71. 98. 139; Armelliui ' p. 227;
Duchesne 1. c I 235 not. 2.
t*5 (432-40)
Xystus III concedit indulgentiam unius anni et 40 dierum in die consecra-
tionis basilicae s. Mariae Maioris de Urbe.
Laud. m huma Honorii III a. 1222 »u/. 19 Potthast Reg. 6876, Grcgorii IX a. 1240
(tesU Littrani p. 107), Akocandri IV a. 1268 aug. 4 (orig. in arch. «. Mariae Maioris), Ur-
bani IV a. 1262 iul. 19 (ib.) et in Nicolai IV a. 1288 aug. 11 PotUwst Beg. 22/70. — Beg
JK. -.
Spurium.
4 (591 sept.)
Gregorius I adnuntiat, se sexta feria veniente a titulo b. Laurentii mart.
q. app. Lucinae egredientem ad b. Petrum apost. supplicantem cum hymnis
et canticis spiritualibus properaturum esse. — Sollemnitas annuae.
Eeg. Greg. I lib. II ep. 2. — Edd. Baroniua Ann. ad a. 590 c. 19. 8. Oregorii M. Opp.
ed. Maur. II App. 3. Mansi IX 1084. Migne LXXVII 1329 n. 3. Mon. Germ. Epp.
I 102. — Reg. JE. 1163. — Huius epistolae inscriptio est Chartula quae relecta est de.
laetania maiore in basilica sanctae Mariae.
5 (603 aug. 29)
Gregorius I invitat ad septiformem laetaniam, ut omnes ad sanctae gene-
tricis Domini ecclesiam conveniant. — Oportet fratres.
Reg. Oreg. I lib. XIII ep. 2. — Edd. Baronius Ann. ad a. 690 c. 13. S. Gregorii
M. Opp. ed. Maur. 11660. Mansi X 340. Migne LXXVI 1311. Mon. Germ. Epp. II 366.
— Reg. JK — .
De re et de tempore cf. quae adnotat L. M. Hartmann in Mon. Germ. Epp.
II 365 not.
*6 (795—816)
Leo III constituit, ut in dominicorum diebus vel in sanctis sollemnitatibus
farum ex argento iuxta lectorium consistat et ad legendum sacras lectiones
luminis splendorem refulgeat.
Laud. in Vita Leonis III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 31). — Reg. JE. — .
♦7 ' (1153)
Eugenius III, cum de duodecim unciis oblationum b. Petri et ministeriorum
tres uncias ecclesiae b. Petri concesserit, de consilio fratrum suorum de novem
unciis earundem oblationum, quae sedi apostolicae remanserunt, ecclesiae
Digitized by
Google
56 Roma.
8. Mariae unam unciam concedit, detractis tamen consuetis expensis, quas
iieri oportebit pro ipsius modulo quantitatis.
Laud. in n. 11, — Beg, JL, — .
cf. etiam Eugenii III bullam a. 1153 april. 10 pro canonicis basiHcae s. Peiri
JL. 9714.
8 1189 sept, 8
Ex licentia Clementis III Gerardus prior et rector basilicae Lateranensis
Salvatoris q. d. Constantiniana sanctique lohannis bapt. refutat Rolando archi-
presbytero omnem litem pro quadam terra sementaricia.
V. Eccl. 8. lohannis in Laterano n. 30.
*5 (1187—91)
Clemens III concedit privilegium protectionis et confirmat concessionem
suam factam de palatio in ecclesia s. Mariae, dum adhuc Praenestinae eccl.
episcopus erat.
Laud, in n. 11, — Beg, JL, — .
Paulus ep. PraenestinuB (1181 — 87), postea Clemens IIL Eius concessionem
supra memoratam frustra quaesivimus.
*10 (1187—91)
Clemens UI concedit iidulgentiam unius anni et 40 dierum in sollemnitate
consecrationis basilicae s. Mariae, quando lapidem altari maiori supposuit
consecratum.
Lottd. in Honarii III buUa a, 1222 iul, 19 FMast Keg. 6876 et in buUis Alexandri IV,
Urhani IV et Nicolai IV ut in n, 3, — Beg. JL, —.
11 Laterano 1192 ian. 4
Celestinus III Bolando archipresbytero etc: ad exemplar Clementis in
(n. 9) ecclesiam s. Mariae Maioris sub apost. protectione suscipit, possessiones
propriis expressas vocabulis confirmat et Eugenii III donationem (n, 7) et
Clementis III concessionem (n. 9) sancit. — Piae postulatio. Ego CelestinuB etc.
Subscr. 12 card. Dat. Lat. p. m. Egidii s. Nicolai in carcere TuIIiano diac.
card., 2 non. ian., ind. 10, inc. d. a. 1191, pont. v. d. Celestini pp. III a. 1.
A. [B 8, XVIL C f, 9. D» t. X f, 1, F f 27 Exc. 6, H], — Edd, De AngeUs
p,70exA= UgheUi » 1228; * 1 200 =: BuU. Bom. ed. Oooquelines III 46 n. 6 = BuU, Bom,
ed. Taur, III 81 n,6 = Migne CCVI 910 n. 51, Ferri p, 451 n. 22 ex A, -- Begg. J. 10348,
JL. 16797,
Monasterlnm s. Andreae.
Cf. Eccl. 8. Mariae Maioris. — Severano p. 685 sq. — Martinclli p. 338 sq. —
Lubin p. 329. — Ciampini Vet. mon. I 242 sq. — Cancellieri De secretariis bas.
Vat. III 1541sq. — Adinolfi II 219 sq. — G. B. De Ros«i La basilica profana di
Giunio Basso suir Esquilino dedicata poi a S. Andrea ed appellata cata Barbara patricia
in Bullet. di archeoL crist. Ser. II a. II (1871) 5 sq. — Armellini * p. 115 sq.; *p. 815 sq.
— Duchesne Lib. pontif. I 410 not. 7; II 44 not. 84. — G. Ferri in Arch. della Soc. Rom.
XXVU (1904) 161 aq.
Digitized by
Google
Mon. 8. Andreae ~ Mon. ss. Cosmae et DamiaDi. 57
Ecclesiam s. Andreae dedicavit Simplicius (n. 1). lilic Gregorius I
quandam homiliam recitavit (in basilica s. Andreae post Praesepe). Postea
floruit ibidem monasterium, saeo. VIII desertum, quod Gregorius II restau-
ravit (n. 2). Est monasterium illud s. Andreae q. app. Massa luliana, cui
Leo in canistrum fecit (Liber pontif. ed. Duchesne II 23), et Gregorius II
itemque Leo III, qui tecta basilicae renovavit (1. c. II 28), etiam nominant
cata Barbara patricia; postea, ut credunt, nomen s. Andreae de Piscinula
accepit. Huius monasterii possessiones fuerunt concessae a Celestino Y
capitulo 8. Mariae Maioris. Ecclesia diruta est saec. XYII ex.
*1 (^68-^83)
Simplicius dedicat basilicam b. apostoli Andreae iuxta basilicam s. Mariae.
Laud. %% Vita Simjplicii (Lib, pontif, ed. Ducheme I 249; Mommscn p. 112), —
Beg. JK. -.
cf. carmeu Valilae patricii, quod denuo edd. I. B. De Rossi Inscr. chr. 11*486;
Grisar Analecta Romana I 80; Armellini * p. 815 aliique.
*2 (715—31)
GregoriuB II ^monasterium iuxta positum s. Andreae apost. quod Barbarae
nuncupatur ad nimiam deductus desertionem, in quibus ne unus habebatur
monachus, restaurans, monachos faciens, ordinavit, ut tertiam, sextam et nonam
vel matutinos in eadem ecclesia sanctae Dei genetricis cotidianis agerent
diebus**.
Laud. in Viia Gregarii II (Lib. pontif. ed. Ducheme 1397), — Beg, JE, — .
De altera redactione cf. Duchesne 1. c. et Ferri 1. c. XXVII 162.
Honasteriuro ss. Cosmae et Damiani.
Cf. Eccl. 8. Mariae Maioris.
Primo fuit oratorium, quod Symmachus ad s. Mariam a fundamentis
construxit (Lib. pontif. ed. Duchesne I 262; Mommsen p. 124). Ibi Gregorius II
gerocomium instituit (n. 1), ut credunt Duchesne et Ferri 1. c. XXVIl 165.
Monasterium floruit iam temporibus Leonis III (Duchesne II 23). Periit sub
Sixto V (cf. Lubin p. 336; Armellinii p. 200; »p. 236).
*1 (715—31)
Gregorius II instituit gerocomium, quod iuxta ecclesiam s. Dei genetricis
ad Praesepe situm est
Laud. in Vita Gregorii IJ (Ltb. pontif ed. Duchesne I 397). — Beg. JE. — .
Juxta alteram Vitae redactionem ^Gregorius II gerocomium, quod post absidam
8. Dei genetricis ad Praesepem situm est, monasterium inRtituit .. et onlinavit, ut
utraque monasteria (i, e. s. Andreae et ss, Cosmae et Damiani) ad s. Dei genetricem
singulii) dicbus atque noctibus Deo laudes canerent**.
Digitized by
Google
58 Roma.
. MonaHteriuin ss. Adriani atque Lanrentii.
Cf. Eccl. 8. Mariae Maioria.
Hoc vetustissimum monasterium fuit renovatum ab Hadriano I, qui ibi
monachos constituit ad divina ofiicia in basilica Liberiana una cum monachis
aliorum monasteriorum administranda (n. 1), et ditatum a Leone lU (Lib.
pontif. ed. Duchesne H 23). Periit sub Nicolao V (cf. Martinelli p. 361;
Lubin p. 327; Armellini ^p. 100; «p. 235; Duchesne I. c. I 522 not. 116).
*1 (772-95)
Hadrianus I ^noviter dedicavit atque constituit monasterium ss. Adriani
atque Laurentii, quod in ruinis marceBcens a priscis temporibus tamquam in
cripta a secularibus habitabatur, . . in quo et multa bona donavit, . . et
constituit in basilica s. Mariae ad Praesepem in caeteris monasteriis ibidem
constitutis Deo die noctuque canentes solite gerere laudes^.
Laud, in VUa Hadriani I (Lib, pontif, «1. Duchesne I 611). — Reg. JE, — .
Monasterinm s. Andreae in Erainlo.
Cf. Eccl. 8. Mariae Maioris.
Monasterii ss. Andreae et Stephani q. app. Exaiulo originem penitus
ignoramus; etiam de situ eius et fortuna viri docti inter se discordant. Ne-
scimus quoque, a quo pontifice huius monasterii monachi ad divina of&cia in
basilica Liberiana administranda instituti fuerint. Yerum adnotare iuvat,
hoc monasterium Richardo abbati Fuldensi a Benedicto VHI a. 1024 feb. 8
concessum fuisse (JL. 4057); quod confirmarunt lohannes XIX, Clemens II,
Leo IX, Victor II, Alexander II, Calixtus H, Innocentius II, Eugenius HI.
Ecclesia s. Pndentianae tit. Pastoris.
(Santa Pudenziana.)
Panvinio p. 266 sq. — Ugonio f. 160' sq. — Panciroli * p. TlOsq.; * p. 2648q. —
Pennotti Generalis ord. can. hist. tripartita * p. 276. — Torrigio I sacri trofei p. 23 sq.
— Martiuelli p. 288. -— Martinelli Primo trofeo p. 44 sq. — Piazza p. 488 sq. —
B. Davanzati Notizie della basilica di S. Pudenziana (Roma 1725). — B. Davanzati
Divozione a S. Pudenziana ed alli santi tre mila martiri sepolti in detta chiesa (Roma
1731). _ G. G. Trombelli Memorie ifltoriche concementi le due canoniche di S. Maria di
Reno e di S. Salvatore insieme unite (fn Bologna 1752) p. 109 sq. — P. Cairo Notizie
deir antichissima chiesa presbiterale di S. Pudenziana di Roma 1805 (codd. bibl. Vittorio-
Emanuele 1555—56, olim Sessor. 482. 485). — Nibby 1 677 sq. — G. B- De Rossi I monu-
menti del secolo quarto spettanti alla chiesa di S. Pudenziana in BuUett. di archeol.
crist. Ser. I a. V (1867) 49 sq. — Forcella XI 135 sq. — Adinolfi II 240 sq. — Ar-
mellini * p. 565 sq.; * p. 192 sq. — Marucchi p. 364 sq.
Inter vetustissimos recensetur titulus PudentiB, postea Pudentianae sive
Potentianae, situs in vico Patricii, qui primum Petri apostoli hospitium Romae
fuisse traditur (cf. Duchesne in M^langes VII 223). Ecclesia fuit restaurata
Digitized by
Google
MoD. 88. Adriani atque Laurentii — Mon. s. Laurentii in Panisperna. 59
ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchosne I 508) et ditata a Leone III (1* ^'
U 11. 21. 34), a Gregorio IV (1. c. II 77) et a Stephano V (1- c II 195).
Kenovata denique fuit sub Gregorio YU et consecrata a Benedicto huius
tituli cardinali, cuius memoria adhuc inyenitur in tabula marmorea. lam
temporibuB Leonis lU exstabat hic monasterium ss. Euphemiae et Archangeli
(]• c. U 24). Antiquitus ecclesiam clerici, inde ab Hadriano lY (non ab
Innocentio U, ut affirmant Panvinius et Ugonius), canonici regulares congre-
gationis s. Mariae de Rheno tenuerunt. Est adhuc titulus presbyteralis.
Non compertum habemus an s. Pudentianae ecclesia etiamnunc archiviim
proprium possideat; documenta tamen vetustiora Bononiam in archivum canoni-
corum 8. Salvatoris transmigrasse videntur.
Pius I ex rogatu b. Praxedis dedicat ecclesiam thermas Novati, in vico
Patricii, in honore sororis suae s. Potentianae, ubi et multa dona ofFert.
Laud. m VUa Pii (Lib.ponHf. ed, Dudiesne I 132; Mommsen p. 14), ubi adnotaiio
haec adiecta fuit ex Actis 88, Pudentianae et Praxedis. — Beg. JK. —.
De fide notitiae cf. Duchesne 1. c. 1 133 not. 8.
2 Boma S. Pietro 1155 mart. 17
Hadrianus IV, petente Guidone presb. card. tit. Pastoris, committit eccle-
siam s. Pudentianae canonicis s. Mariae de Rheno et confirmat eius pos-
sessiones.
V. Bologua, Eccl. b. Mariae de Rheno.
Monasterinm s. LanrentU in Panlsperna.
(San Lorenzo in Panispema.)
Panciroli >p. 4248q.; *p. 27l8q. — Lubin p. 337. — Piazza p. 591 sq. — Nibby
13058q. — Adinolfi II 250 sq. — Armellini "p. 306; « p. 199. — P. Andrea de Rocca
di Papa Memorie storiche della chiesa e monastero di S. Lorenzo in Panisperna (Roma
1893). - Marncchi p. 374.
Huius ecclesiae primam notitiam invenimus in Yita Hadriani I, qui
ecclesiam s. Laurenti q. app. ad Formonsum restauravit (Lib. pontif. ed.
Duchesne I 507), et in Vita Leonis IIT, qui basilicam b. Laurentii in For-
monsum ditavit (1. c. II 11. 20). Postea nomen s. Laurentii in Panispema
accepit. Quo tempore monasterium institutum sit nescimus. Primum a
monachis ord. s. Benedicti regebatur, postea a monachis Cayensibus, quibus
Eugenius III monasterium ad reformandam ibidem labentem religionem con-
cessit, ut colligitur ex Alexandri III bulla pro monasterio Gavensi a. 1169
ian. 30 (JL. 11590), denique monialium s. Glarae fuit usque ad a. 1873,
quando est suppressum. Monasterium olim recensebatur inter antiquas XX
Urbis abbatias. Ecclesia est titulus presbyteralis ex gratia Leonis X.
Archiviim disparuit tempore suppressionis. Exstant apographa collecta
a P. L. GaUetti MisceUanea vol. XXIV. XXY in cod. Vat. lat 7945. 7946 et
Digitized by
Google
60 Roma.
Spicilegium in cod. Vat. lat. 8054 (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 23. 25). Una
CeleBtini III bulla priori et monachis concessa (n. 3) iam saec. XIY in
aFchivo canonicorum 8. lohannis Lateranensis adsenrabatur, ubi adbuc est
(cf. Eccl. 8. lohannis in Laterano).
A = Orig. Roma Arch. capitolare di S. Giovanni in Laterano.
C = Liber iarium eccL Lateranen., s. XIV, ib. (A LXXV).
F = Inventariam sea rcpertorium Lateranen. eccl. aactore Antonello can. Lateranen.
a. 1745, ib. (A I).
K ssx Liber reram notabiliam eccL Lateranen., s. XVIf, ib. (FF XXV). •
*1 (1195)
Gelestinus III delegat Chiidonem tit. n. Mariae Transtiberim, Fidantium
tit. 8. Marcelli et lohannem tit 8. Priscae presb. card., ut cognoscant de
causa appellationis inter Roffredam eiusque consortes et Egidium yconomnm
8. Laurentii Panispemae super sententia lata ab Oddone (de Insula) dativo
iudice de tribus petiis terrae pos. in terr. AJbanensi loco q. d. Oliarii et alio
petio terrae pos. in Oaccabellis.
Laud, in n. 2. — Beg. JL. — .
2 1195 dec. 1
Guido 8. Mariae Transtiberim, F(idantius) s. Marcelli, lohannes s. Priscae
presb. card. una cum Persico iudice Beneventano ex delegatione Celestini III
(n. 1) cognoscunt de causa appellationis tU in n. 1.
Insert, in n. 3. — Eeg. JL. — .
3 Laterano 1195 dec. 15
CelestinuB III lohanni priori et monachis s. Laurentii Panispernen. : con-
firmat sententiam ab Oddone dativo iudice super quibusdam terris promul-
gatam et a Quidone tit. s. Mariae Transtiberim, Fidantio tit. s. Marcelli et
lohanne tit. s. Priscae presb. card. una cum Persico indice Beneventano
confirmatam (n. 2). — Quarumlibet decisiones. Dat Lat. 18 kal. ian. pont
n. a. 5.
A. [Cf, 68. Ff. 198. K f. 43]. — Ei. Crescimbeni UiOoria deUa chiesa di S, Oiovanni
avanti porta Latina p. 218. — Beg. JL. — .
Ecclesia s. Cyriaci in tlierniis Diocleiiani.
Labin p. 334. — Piasza p. 531. — Franc. Cancellieri Memorie storiche della
chiesa di S. Ciriaco etc. in cod. Vat lat 9160—61. — Adinolfi II 264 sq. — Armel-
lini »p. 189; « p. 819 sq.
Ecclesia haec, iam antiquitus inter titulos adscripta (cf. Duchesne in
M^Ianges YII 224), restaurata fuit ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne I
507) atque donis aucta a Leone III (I- <5. II 11. 21. 32), a Paschale I (l. c.
II 60), a Gregorio IV Q. c. H 77) et a Benedicto III (I. c. II 146). Ur-
banus II a. 1091 s. Gyriaci ecclesiam et titulum s. Brunoni, Cartusiensis
ordinis fundatori, concessit, „ut in eo loco libere et absque strepitu curiae cum
Digitized by
Google
Eccl. 8. Cyriaci in thermis Diocletiani — Eccl. s. Sasaimae. 61
Guarino (sive Gavino) socio suo posset vaoare^ (JL. 5443), ibique monasterium
instituit (n. 1). Benedictus XI a. 1304 feb. 28 ecclesiam s. Cyriaci mona-
sterio 8. Bartholomaei de Trisulto et ordini CartuBiensi addixit (cf. Qrandjean
Les registres de B6noit XI p. 427 n. 668; Le Couteubc Ann. ord. Cartusien. IV
511). PiuB YII denique a. 1801 iul. 24 duas domos Romae et Trisulti in
unam uniens, Romanam Trisultensi incorporavit eiusque priorem Trisultensi
abbati subiecit. Titulus — refert Panyinius — , cum prae vetustate comiiBset,
eo templo solo aequato, a Sixto lY ad ecclesiam ss. Quirici et lulittae
translatuB est. Yestigia ecclesiae antiquae vidit Martinelli (p. 354) in
vinea monachorum Cartusianorum. Graviter errat Mabillon (Ann. Bened. ^ I
244), confundens s. Cyriaci monasterium cum monasterio monialium ss. Nicolai
et Cyriaci in Via lata (cf. Galletti Del primicero p. 147).
Pauca, quae supersunt ex archivo ecclesiae s. Cyriaci, transierunt ad
archiyum Cartusianorum in abbatia Trisultensi (cf. Gott. Nachr. 1900 p. 300).
B = Cop. 8. XII Trisulti Arch. abbaziale di S. Bartolomeo.
*i (1091^99)
Urbanus II propriis manibus consecrat monasterium et nonnullis privilegiis
et libertatibus dotat.
Laud. in Nicolai III hUUa a, 1278 april 37 (Reg. Vat. t S9 f. 160 n. 97). — Beg. JL. — .
2 Tivdi 1099 od. 18
Clemens III (Wibertus) confirmat, Romano presb. card. petente, ecclesiae
tit. b. Cyriaci iuxta thermas Diocletiani omnes res et possessiones. — Sicut in-
dignum est. Subscr. 13 card. Dat. Tibure p. m. Ghiidonis Ferrarien. ep.
yice canc. et bibl., a. ab inc. Chr. 1099, 15kal. nov., ind. 7.
B. — Ed. KOir in Arth. deOa Soe. Bom. XXIII (1900) 282 ex B. — Beg. JL. —
Ecclesia s. Snsaimae.
(Santa Sasanna.)
UgODio f. 190 sq. — P. Fulvius Rituum sacranim cerimoniarum ven. monasterii
et collegii s. Bemardi in s. Susanna de Urbe Cistercien. ord. libri 3 (Romae 1595). —
P. FnlTias Compendio del celeste e divino tesoro delle indnlgenze indolti gpnzie favori
esensioni e privilegi concessi dai sommi pontefici al monastero di S. Bemardo di Boma
(Non vidi.) — Panciroli *p. 7878q.; *p.3d48q. — Martinelli p.310. — Ciampini
Vet mon. II 138 sq. — Piaaza p. 462 sq. — Nibby I 782 sq. — Forcella IX 531 sq.
— Adinolfi II 328 sq. — Armellini >p. 687; * p. 187. — Marucchi p. 3808q.
Titolus Oaii seu Susannae, in regione quarta ad duas domos, iam
memoratur saec. Y ex. (cf. Duchesne m M^langes YII 223). A Sergio I,
qui fuit presbyter tituli huius, ecclesia omata et multis possessionibus instructa
est (Lib. pontif. ed. Duchesne I 375; Mommsen p. 215). Cuius presbyter
fuit etiam Leo UI, qui eam a fundamentis restauravit multisque donis ditavit
Digitized by
Google
62 Roma.
(1. c. II 3. 21. 31). Etiam Gregorius IV eam locupletem fecit (1. c. II 77).
Est adhuc titulus preBbyteralis.
Archivum periiBse videtur. Sed ecclesiam olim antiqua pontificum
privilegia libertatis possedisse, ex libro Albini coUigitur (Cencius ed. Fabre-
Duchesne I 9 not 1 et II 109), ubi legimus:
^Ecclesia sanctae Susannae unum scifatum et unum morabutinum^.
1 (687—701)
Sergius I lohanni presb. tit. s. Susannae etc.: deputat loca vel praedia pro-
priis nominibus descripta. — Dum apostolicis.
Fragmenia tabulae marmareae, emus mcUor pars periit a. 1603, exetani in Museo
Vaticano, — Edd. G. A, Oderid Disaertationee et adnotationes (Eomae 1766) p. 261. 8t. Borgia
De cruce Vaticana p. 24 not. G. Marini Pap, dipl. p. 215 ex cod. Vat. 3641 [hge 6241] et ex
cod. Vat. Batb. 2766 (XXXIV 73, oHm 3683). G. Marini ap. Mai 8er. vet. nova coU. V
226 n. 1. G. B. De Bossi in BuUeU. di archeol. eriet. 8tr. II a. I (1870) 93 et tab. VIII
(ex Panvinii echedis in cod. Vat. 6780, ex cod. Chis. I V 167 et ex ood. Vat. 6241 aUisque)
= Ducheme Lib. pontif. I 379 not. Marucchi p. 381. — Beg. JE. 2136.
cf. PflugkH. in Qaellen u. Forsch. IV 169 sq. et commentarinm G. B. De Rossi 1. c.
2 (795—816)
Leo III aulam a fundamentis erigens, condens corpus b. Felicitatis mari,
compte aedificans omat atque dedicat.
Inacriptio in musivo opere perOt a. 1596. — Edd. Ugonio f, 193. MartinelH p. 311.
Oiaconius • / 190. 674. Oiampini Vet. mon. II 170. G. Marini ap. Mai Scr. vet. nova coiL V
154 n. 3. ForceUa IX 631. G. B. De Rossi in BuUeU. di archeol. crist. 1884^86 p. 181 et
Inscr. chr. II<^ 441 n. 149 (ex P. 8abini SyU. inscr. dir. in cod. Marc. X 196) = Dudtesne
Ub. pontif. II 34 not. 12. ArmeUini ^p. 269. Marucchi p. 382. — Beg. JE. — .
Ecclesia s. Salyatoris de Cornatls
slre de Thermis.
Ex Innocentii III bulla ad clericos s. Agathae a. 1205 iun. 4 Potthast
Reg. 2531 hanc ecclesiolam filialem fuisse ecclesiae s. Susannae deducitur.
De eius situ cf. Martinelli p. 392; Armellini ^p. 591; * p. 823.
*i (1191—98)
Celestinus HI Lothario card. (diac. ss. Sergii et Bachi) committit que-
relam, quam O(regorius) s. Mariae in Aquiro diac. card. pro ecclesia s. Agathes
contra P. diaconum super ecclesia Salvatoris q. d. de Comutis (sive de
Thermis) coram se proposuit, audiendam et examinandam.
cf. Eccl. 8. Agathae in Subura n. 4.
Monasteriam Inxta Galllnas albas.
Ignoramus nomen proprium et fortunam huius monasierii. De loco,
ubi posita fuerit domus illa, in regione prope palatium quod appellatur
Digitized by
Google
Eccl. s. Salvaioris de CoraatiB — Eccl. ss. Qervasii et Protasii. 63
Quirinale, cuius etiam mentio fit in Libro pontificali (ed. Duchesne II 260),
cf. Jordan Topographie der Stadt Rom I 72; II 122.
Gratiosum subdiaconum in Gregorii I epistola (n. 1) unum eundemque
esse ac Gratiosum in Honorii I privilegio (n. 2), ex eodem nomine eodem-
que loco eyincitur.
1 (593 ian.)
GregoriuB I Gratioso subdiacono: praecipit, quatenus domum positam in
regione quarta iuxta locum q. app. Gallinas albas vel hortum atque hospitia
Florae abbatissae ad monasterium in hac domo construendum tradat. —
Religiosam vitam eligentibus.
Eeg. Grtg. I Ub. III ep. 17. — Edd. 8. Qregarii M. Opp. ed. Maur. II Kb. III n. 17.
Mangi IX im n. 17. Migne LXXVII 617 n. 17. Mon. Oerm. Epp. 1 176. — Regg.
J. 857. JE. 1221.
2 625 dec. 13
Honorius I Gratioso subdiacono: concedit domum cum horto suo pos. in
urbe Roma iuxta thermas Diocletianas regione quarta cum omnibus ad eam per-
tinentibus in 29 annorum spatia ad 1 aur. boI. persolyendum Bingulis quibusque
annis rationibus ecclesiasticis pensionis nomine possidendam. — Ne cuiquam
labor. Dat. id. dec. ind. 14.
^tiuedediU Kb. III c. 138 (117) ex registro HonorU pp. — Edd. Leonie M. Opp. ed.
BaOerim III p. CCCVI «= Manei X 684 = Migne LXXX 480 n. 11. Deusdedit ed.
MarHnucci p. 293; ed. Wolf v. OlanveU p. 326. — Begg. J. 1668. JE. 2011.
Ecclesia ss. GerTasii et Protasli tit Testinae.
(San Vitale.)
Panciroli "p.8028q.; «p. 2998q. — Piazza p. 6898q. — Nibby I 758Bq. —
Forcella XI 217 8q. — Adinolfi II 260 8q. — Armellini » p. 244 sq.; « p. 187 sq. —
Maracchi p. d78Bq.
Titulus Yestinae ab Innocentio I constitutus est (cf. Duchesne in
M61anges Vll 223). Eius ecclesia decorata a Leone III (Lib. pontif. ed.*
Duchesne II 2. 11. 21. 32), a Gregorio IV (1. c. II 77) et a Nicolao I (1. c.
n 158), fuit a canonicis culta, sed a. 1595 a Clemente YIII datur Societati
lesu. Est adhuc titulus presbyteralis sub nomine s. Yitalis.
De archivo nihil.
*1 (401—17)
Innocentius I dedicat basilicam ss. Gervasii et Protasii ex devotione cuius-
dam inlustris feminae Yestinae, laborantibus presbyteris Ursicino et Leopardo
et diacono Liviano, ibique ex delegatione Yestinae titulum Romanum con-
stituit et in eodem dominico ofFert dona et possessiones nominatim illustratas.
Laud. in Vita Innocentii I (Lib. porUif. ed. Duchesne I 220 sq.; Mommsen p. 88 aq.}.
— Beg. JK. — .
Digitized by
Google
64 Roma.
Ecclesia 8. Agathae in Subara.
(Sant^ Agata de* Goti.)
Panciroli *p. 174 sq.; 'p. 276 sq. — Flor. Martinelli Diaconia sanctae Agathae
in Snbura descripta et illostrata (Romae 1688; cf. cod. Vat. Barb. 2363 (XXXII 154, olim
1065). — Ciampini Vet. mon. I 250 8q. — Lubin p. 327. -- Piazza p. 818 sq. —
Franc. Cancellieri Memorie della chiesa di S. Agata alla Suburra, s. XVIII, cod. Vat.
lat 9701. — G. Laurenti Storia della diaconia cardinalizia e monistero abbaziale di
S. Agata alla Suburra (Roma 1797). — Nibby I 32 eq. — Forcella X 343 sq. — Adi-
nolfi II 93 sq. — Armellini ' p. 102 sq.; 'p. 201 sq. — Marucchi p. 3758q. — Jacques
Zeiller Les ^glises Ariennes de Rome in M^langes XXTV (1904) 17 sq.
Pervetusta haec basilica aut restaurata aut constructa, ut alii dicunt, a
Ricimer magiBtro utriusque militiae, fuit olim Gothorum ecclesia; sed Gre-
goriuB I yjspeluncam pravitatis haereticae^, i. e. Arianae, ad catholicam fidem
reduxit (n. 1. 2). Ibi Gregorius II monasterium instituit (n. 3), quod primo
a monachis ord. s. Benedicti, postea ab Humiliatis, inde ab a. 1579, iubente
Gregorio XTTT, a monachis Montis Yirginis administratum est. Alii econtra,
ut Nibby I 73 et Armellini ^ p. 103; ^ p. 688 putant, hoc monasterium a
Gregorio 11 conditum Transtiberim (S. Agata in Trastevere) situm fuisse.
Ecclesia fuit ditata ab ipso Gregorio 11 (Lib. pontif. ed. Duchesne I 402),
a Leone III (1. c. 11 12. 15. 22. 32), qui eam restauravit (1. c. II 28), et a
Gregorio IV (1. c. II 79). Inde a saec. VII inter diaconias enumeratur
(cf. Duchesne in M^langes VII 235. 238) eiusque monasterium inter XX anti-
quas TJrbis abbatias recensetur.
Monumenta antiquiora perierunt. De archivo nihil aliud habemus nisi
quod refert Marini Pap. dipl. p. 215 ex Petro Orvietano, qui saec. XFV
aiebat, se ibi vidisse ultra 35 privilegia bullata et scripta in iuncis con-
glutinatis (cod. Vat. Barb. 584 f. 30'; XII 27, olim 2017).
*1 (591—92)
Gregorius I dedicat ecclesiam Gothorum, quae est in Subora, in nomine
b. Agathae martyris.
Laud. in Vita Oregorii I (lAb, pontif, ed, Duchesne 1 312; Mmmsen p. 162). —
Reg. JE. — .
De tempore cf. Hartmann in Mon. Germ. Epp. I 253 not.
2 (594 ian.—mart.)
Gregoriusl Leoni acolitho: monet, ut pensiones omnium domorum in Urbe
constitutarum, quas ecclesia s. Agathae, aliquando spelunca pravitatis haere-
ticae, nunc ad catholicae fidei culturam reducta, temporibus Gothorum habuisse
constiterit, annis singulis congreget et quantum in reparatione eiusdem ecclesiae
necessarium fuerit, eroget. — Locorum venerabilium.
Reg. Oreg. I lib. IV ep. 19. — Edd. S. Gregorvi M. Opp. ed. Maur. II Ub. IV n. 19.
Mansi IX 1169 n. 19. Migne LXXVII 688 n. 19. Mon. Oerm. JSpp. I 253. — Regg.
J. 926. JE. 1291.
cf. etiam Gregorii Dial. lib. III c 30 et lohannis diac. Vit Gregorii M.
lib.'II c.31. - cf. I. Carini in Arch. stor. Sicil. XII (1888) 435.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Agathae in Subuitt — Eccl. s. Mariae Novae. 6§
*3 (715—31)
GregoriuB 11 poat Honestae (matris suae) obitum domum propriam in
honore s. Christi martyris Agathae, additis a fundamento cenaculis vel quae
monasterii erant necessaria, a novo construit; praedia illic urbana vel rustica
pro monachorum ofFert necessitate.
Laud, m Vita Gregorn II (lAb, pantif, ed. Duchesne I 402). — Reg, JE. — .
*4 (1191—98)
CelestinusIII Lothario card. (diac. ss. Sergii et Bachi) committit querelam,
quam G(regorius) s. Mariae in Aquiro diac. card. pro ecclesia s. Agathes
contra P. diaconum super ecclesia Salvatoris q. d. de Comutis (sive de
Tbermis) coram sese proposuit, audiendam et examinandam.
Laud, tn Ifmocentii III buUa ad dericos 8, Agathes o. 1205 iun. 4 Patthast Eeg.
253J. — Reg, JL, — .
Ecclesia s. Hariae Noyae.
(Santa Francesca Romana al Foro Romano.)
Panciroli * p.^SSsq.; *p.998q. — Lancellotti Hist Olivetan. p. 133. — Pen-
notti Generalis ord. can. hist. tripartita * p. 275. — Torrigio I sacri trofei p. 77 sq. —
Martinelli p. 230. — Ciampini Vet. raon. II 162sq. — Lubin p. 338. — Crescimbeni
L'istoria di S. Maria in Cosmedin p. 386 8q. — Piazza p. 726 sq. — F. Landi Istoria di
S. Francesca Romana (Lucca 1761). — Nibby I 763 sq. — P. Mazio Due carte inedite
di S. Maria Nova in II Saggiatore giomale Romano IV (1845) 161 sq. — Armellini
' p. 431 ; * p. 150 sq. — P. Lugano S. Maria olim Antiqua nunc Nova al Foro Romano
(Roma 1900). — Marucchi p.36l8q. — P. Fedele Tabularium s. Mariae Novae ab a.982
ad a. 1200 in Arch. della Soc. Rom. XXIII 171 sq.; XXIV 1598q.; XXV 1698q.; XXVI 22sq.
De diaconia hac, antiquitate praedara, magna est nostris temporibus inter
viros doctos orta disputatio. XJnam eandemque ac s. Mariam Antiquam credunt
Duchesne, Lugano, Pedele, Valeri; contra quos Lanciani, Grisar, Marucchi,
Federici s. Mariae Antiquae ecclesiam positam fuisse contendunt ubi exstabat
ecciesia s. Mariae Liberatricis (cf. Y. Federici S. Maria Antiqua e gli ultimi
scavi in Arch. della Soc. Rom. XXIII 517 sq.). Decorarunt lohannes VII
(Lib. pontif. ed. Duchesne I 385), Leo III (1. c. II 12. 14. 26), Benedictus III
(1. c. II 145), Nicolaus I (1. c. II 158); restauravit Leo IV (1. c. II 145. 158).
Ab Aimerico 8. R. E. cancellario et diac. card. s. Mariae Novae concessa est
fratribus s. Frigdiani Lucensibus; quod confirmarunt Innocentius II, Celc-
stinus II, Lucius II, Eugenius III, Hjidrianus IV, Alexander III JL. 10G37
(cf. Lucca, Eccl. s. Frigdiani). A. 1352 monachis Olivetanis data est, qui
eam adhuc regunt.
Archivum non parvi pretii adservatur penes monachos Olivetanos in
monasterio apud ecclesiam s. Franciscae Romanae, ubi olim procurator
generalis ordinis Olivetani residebat. Autographa et apographa unita sunt
in codice, cui inscriptio „Iurium ecclesiae et monasterii s. Mariae Novae^
(vol. I et vol. XI). Non pauca vero perierunt.
Kehr, Italia pontillcia I. 5
Digitized by
Google
66 Ron».
De archivo cf. Gott. Nachr. 1900 p. 136 et P. Fedele 1. c. XXm 173.
Indicem archivi compoBuit a. 1766 Pietro Maria Rosini „Rubrica delle tavole.^
A s Orig. Roma Arch. di S. Francesca Romana (voL I).
B = Cop. ib. (vol. XI).
C ss Carlo sen. Strozzi Spoglio delle scritture di S. Maria Nova in Spoglio QQ
1238 p. 179 sq., s. XVII, Fu^nze Bibl. naz. (Magliab. XXXVII 806); cf. GOtt.
Nachr. 1904 p. 148.
D == P. L. Galletti Miscelianea vol. V, s. XVIII, cod. Vat lat 7926; cf. Qdtt Nachr.
1908 p. 22.
E = Io8. Qarampi Schedae, s. XVIII, Roma Arch. Vat; cf. 1. c p. 522 sq.
F = loh. Schiaffino, s. XVIII, Settignano Arch. di Monte Oliveto.
Notitias et excerpta ex archivo praebent cod. Yat. Barb. 2375 (XXXII
166), 8. XVI, f. 357 sq.; P. L. Galletti MiscellaDea vol. XVI, s. XVIII, cod. Vat
lat 7937; P. L. Galletti Spicilegium, s. XVIII, cod. Vat lat. 8054 p. I— III;
Van de Vivere Schedae, s. XIX, Roma Bibl. Vittorio-Emanuele cod. 2683
(Mss. GeBuitici 554); cf. G6tt Nachr. 1903 p. 23 — 25. 85. 145.
♦i (965'-72)
lohannes Xm concedit ecclesiae s. Mariae Novae massam Careia.
Laud. in n. 7. -— Beg, JL. — .
Sed dubito, utnim vera pontificis buUa intelligenda sit, an poUus quaedam
charta sub lohanne XIII confecta.
2 (1104)
Per praeceptum Paschalis 11 et per conBensum Richardi Albanen. ep.
PetruB Bubdiac. offert ecclesiae s. Mariae Novae portionem suam de terra
sementaricia q. pon. in pastina de Anna in terr. Albanensi.
V. Petri subdiac. chartam a. 1104 dec. 12 (ed. Fedele n. 33). — Beg. JL. —.
*3 (1124)
CalixtuB n, visis inBtrumentis et auditis rationibus s. Mariae Novae, sen-
tentiam profert in favorem huius ecclesiae super massa Careia.
Laud. in n. 7. — Beg. JL. — .
*4 (1124)
Calixtus II mittit litteras comitibus Galeriae, ut massam Careia diu
iniuste detentam ecclesiae s. Mariae Novae restituant.
jM%id. in n, 7. — Beg. JL. — .
A. 1124 Calixtum II hoc fecisse, colligitur ex Ilonorii II placito (n. 7), ubi
legimus npost paucum tempus Calixtus diem suum obiit*.
*5 (1124—26)
Honorius II confirmat sententiam Calixti II (n. 3).
Laud. in n. 7. — Beg. JL. — .
*6 (1124—26)
Honorius H, visis sententia Calixti II (n. 3) et instrumentis iuris, praecipit
comitibus Galeriae, ut massam Careia denno invasam ecclesiae s. Mariae
Digitized by
Google
Eccl. 8. Mariae Novae. 67
Novae restihiant. Sententiam Calixti 11 per Ugonem diac. card. s. Theodori
et Cencium Roizonis Romanum consulem effectui mancipat.
Laud, in n, 7. — Etg. JL, — .
7 1126 mai.
HonoriusII in curia decidit litem inter ecclesiam s. Mariae Novae et
monasterium s. Sabae super massa q. d. Careia.
ludicatum a FaJcone scrin, S, R, E, confectum (edd, Coppi in Dissert. detta pantif,
Accad. XV (1864) 218 n. 27 et Fedde n, 42). — Reg, JL, — .
cf. aententiam de eadem re a. 1153 iun. 27 (ed. Fedele n. 68).
*S 1161 iun. 6
Alexander III consecrat ecclesiam.
Laud. in Alexandri III huUis a, 1161 sept, 30 (n. 9) et a. 1161 iun, 14 (JL, 10666)
et in Oddonis Fraiapania consulis charta a. 1162 mai. 4 (n. 10), — Reg, JL. — .
cf. Vitam Alexandri III anct Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 403).
5 Terracina 1161 sept. 30
Alexander III Hugoni priori et fratribus: concedit, habito fratrum consilio,
ecclesiam s. Sebastiani in Catacumba cum possessionibus et pertinentiis suis
habendam et regendam. — Iniuncti nobis. Ego Alexander etc. Subscr. 7 card.
Dat. Terracinae p. m. Hermanni S. R. E. subdiac. et not., 2 kal. oct., ind. 10,
inc. d. a. 1161, pont. v. d. Alexandri pp. III a. 3.
[A a. 1862 disparuit,] B a. 1516 iun, 7, C p, 193. E. F. — Edd. Garampi lUw
strazione di un antico sigiilo deOa Garfagnana (Roma 1769) p. 62 n, 3 ex A ^ Migne CC 126
n. 53, Fedek n. 84. — Regg, Panvinio p, 100, LanceUotti p. 133. PtnnotH ^p, 276; « p. 283,
MartHieUi p. 230. Coppi tn Dissert. deOa pontif. Aocad, XV 222 n, 33, J. 7179, JL, 10679.
*10 (1161)
Alexander HI, cum easet Romae, tribuit assensum suum in eiusdem ecclesiae
consecratione coram populo Oddoni Fraiapani Romanorum consuli, ut donet
bona Bua; cum esset Terracinae, praecipit, ut conBensus buus in chartula
a Bcriniario scribatur.
V. Oddonis Fraiapanis chartam a, 1162 mat. 4 (ed. Fedek n. 87, qui Jianc chartam
faisam esse suspicatur). — Reg. JL. — .
*11 (1171—75)
Alexander m priori Lateranensi (an s. Quirici?), archipresbytero s. Mariae
Maioris et I. presbytero Huberti subdiacono committit causam inter lordanum
priorem et canonicos s. Mariae Novae ex una et abbatem et monachos
8. Sebastiani in Catacumba ex parte altera super molendino quodam et super
instrumentis ipsius monasterii apud s. Mariam Novam conservandis.
Laud. in n. 13, — Reg. JLl — .
lohannes presbyter Oberti snbdiac. S. R. E. nominatnr etiam in charta a. 1165
ap. Nerini De templo et coenobio ss. Bonifatii et Alexii p. 406 n. 15.
12 Fereniino (1174—75) oct. 9
Alexander III abbati et fratribus s. Sebastiani: mandat, quatenus super
hac causa (n. 11) sententiae archipresbyteri s. Mariae Maioris et I. presbyteri
Uberti subdiaconi pareant, non obstante quod L. s. Quirici eidem causae
Digitized by
Google
68 Roma.
interesse non potuerit. Praecipit, quatenuB priori et fratribus s. Mariae Novae
instrumenta quaedam reddant vel in praesentia iudicum faciant iustidae com-
plementum. — Quoniam eos qui. Dat. Ferentin. 7 id. oct.
A. [D f. 233. E], — Ed. Ftdde n. 107 ex A. — Begg, Pmnotii ' p. 276. PflugkH.
Iter p. 275 n. 634 ex D. GdU. Nachr. 1900 p. 136. JL. 12431.
De tempore cf. Fedele 1. c. not. 2.
13 Anagni (1175) dcc. 1
Alexander III lordano priori et canonicis: confirmat sententiam a priore
Lateranensi (an s. Quirici^?), archipresbytero s. Mariae Maioris et I. pres-
bytero Huberti subdiac. latam (n. 11). Confirmat quae in instrumento publico
ab Andrea scrin. confecto de concessione ecclesiae s. Sebastiani facta con-
tinentur. — Cum inter vos. Dat. Anagn. kal. dec.
A. [B a, 1516 tun. 7. EJ. — Ed, FedeU n. 108 ex A. — Eeg. QatL Nachr. 1900
p. 136 (ad a. 1159-79). JL. — .
*14 (1191—98)
Celestinus III donat totum tenimentum quoddam positum in territorio
Tusculano.
Laud. in dwrtis a. 1199 ian. 22 et a. 1199 april. 2 (ed. Fedele n. 160 et 162). — Reg.
JL. -.
ef. Tomossetti in Arch. della Soc. Rom. IX (1886) 109.
Ecclesia ss. Cosmae et Damianl
in Tribns fatis sire in 8ilice si?e in Tia sacra.
(SS. Cosma e Damiano al Foro Romano.)
Ugonio f. 172'8q. — Panciroli »p.2788q.; « p. 928q. — Martinelli p. 93. —
Ciampini Vet. mon. II 49 sq. — Piazza p. 826 sq. — Crescimbeni L^istoria di
S. Maria in Cosmedin p. 383 sq. — A. Po ma La diaconale basilica de' SS. Cosma e Damiano
nel Romano foro (Roma 1727). — B. Mezzadri Disquisitio historica de ss. martyribus
Cosma et Damiano (Romae 1747). — B. Mezzadri Dissertatio de actis ss. martyrum
Cosmae et Damiani nec non de monumentis basilicae (Romae 1750). — Flaminio Anni-
bali da Latere Vita dei SS. mart. Cosma e Damiano illustrata con annotazioni (Roma
1818). — Nibby 1 182. — G. B. De Rossi in Bullett. di archeol. crist Ser. I a. V (1867)
60sq. et Ser. IV a. VI (1889) 134 sq. — Forcella IV 61 sq. — Adinolfi I 412»sq. —
Duchesne Lib. pontif. I 279 not. 2 et M^langes VII 238. — Armellini « p. 195;
* p. 152 sq. — M arucchi p. 355 sq.
Hanc basilicam a Pelice IV constructam (Lib. pontif. ed. Duchesne I 106.
279; Mommsen p. 138), a Sergio I amplificatam (Duchesne I 375; Mommsen
p. 215), decoratam ab Hadriano I (Duchesne I 501. 508. 514), ipse Hadria-
nus I in diaconiam erexit (n. 2). Locupletiorem pariter fecerunt Leo UI
(1. c. II 21. 28), Paschalis I (1. c. U 59. 62), Gregorius IV (1. c. II 75).
Diaconia ipsa fuit caput secundae partis fratemitatis Romanae (cf. supra p. 9).
De archivo nihil (cf. Fedele in Arch. della Soc. Rom. XXIII 172).
*1 (590—604)
Qregorius I consecrat altare maius.
Laud. in n. 3. — Reg. JE. — .
Digitized by
Google
£€cl. 88. Co8inae et Damiani — Eccl. s. Hadriaui. 69
*2 (772-95)
Hadrianus I ^basilicas, scilicet b. Adriani martyris seu bs. Cosmae et
Damiani . ., diaconias constituit, in quibus et multa bona fecit^.
Laud. in VUa Hadriani I (lAh, pontif. ed. Duchesne I 609). — Beg. JE. — .
cf. Eccl. 8. Hadriani in Tribus iatis n. 2.
*3 (1155^59)
Hadrianus lY dedicat in ecclesia ss. Cosmae et Damiani maius altare,
lapide superposito, quem b. pp. Gregorius consecraverat (n. 1)^ propriis
manibus, mediante quadragesima.
La%»d. in Vita Hadriani IV auct. Boeane (Lib. pontif. ed. Bwhesne II3V6). — Beg. JL. — .
cf. Baronii Ann. ad a. 1159 c. 18.
Ecclesia s. Hadriani
in Tribus fatis sire in Tribns foris.
(Sanf Adriano al Foro Romano.)
Panciroli > p. ITOsq.; * p. SSaq. — Martinelli p. 109. — Piazsa p. 8428q. —
Crescimbeni L^istoria di S. Maria in Cosmedin p. 381 sq. — L. Holstenius De origine
et antiquitate ecclesiae sancti Hadriani martyris ad Forum Boarium in C. Fea Miscellanca
filologica, critica e antiquaria I (Roma 1790). — Nibby I 278q. — Forcella II 47 sq. —
Armellini * p. 99 sq.; * p. 157 sq. — Duchesne Lib. pontif. I 517 not 43 et Melanges VII
238. — Maruccbi p. 229sq.
Ecclesia b. Hadriani ab Honorio I erecta et dedicata (n. 1), ^^ Hadriano I
diaconia facta est (n. 2), qui eam restauravit quoque atque decoravit (Lib.
pontif. ed. Duchesne I 508—510. 514). Item egerunt Leo m (I. c. II 12. 21)
et Gregorius IV (I. c. II 76) ; fuit denuo dedicata a Paschale II (n. 3).
De archivo nihil (cfc Fedele I. c. p. 172).
*1 (625—38)
Honorius I „fecit ecclesiam b. Adriani in Tribus fatis, quem et dedicavit
et dona multa optulit^.
Laud. m Vita Honorii I (Lib. pontif. ed. Dudieane I 324; Jlommsen p. 173). —
Eeg. JE. ~.
*2 (772- 95)
Hadrianus I ^basilicas, scilicet b. Adriani martyris seu ss. Cosmae et
Damiani, . . diaconias constituit, in quibus et multa bona fecit pro sua
sempitema memoria, concedens eis agros, vineas, oliveta, servos vel ancillas
et peculiis diversis atquo rebus mobilibus, ut de reditum eorum crebro lusma
diaconiae perficientes pauperes Christi refocillentur^.
Laud. in Vita Hadriani I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 509). — Reg. JE. — .
Ad has duas diaconias, b. Hadriani scilicet et 88. Cosmae et Damiani, spcctare
crediderim formulam XCV Libri dinrni (ed. Sickel p. 123), cui inscribitur: .Privi-
legium de diaconiis", ubi etiam legimus .quando lusma perficitur".
*3 (1100 aug.— llOl aug.)
Paschalis H dedicat ecclesiam (anno H pontificatus sui).
Laud. m Vita PaKhalis II (Lib. pontif ed. Duchesne II 305). — Reg. JL. — .
Digitized by
Google
70 Boma.
Honasteriani s. Basllil.
Panciroli > p. 238. — Martinelli p. 79. - Lubin p. 330. — Adinolfi 11 69. —
Armellini » p. 151; « p. 146.
Ecclesia antiquissima , prope forum Nervae, nuncupatur „venerabile
monasterium s. Basilii situm in Scala mortuorum*' in Agapiti II buUa a. 955
mart. 25 pro mon. s. Silvestri in Capite (JL. 3669). Fuit unum ex XX
monasteriis privilegiatis de Urbe ; nunc vero dirutum est. Libertatis privilcgio
monasterium gavisum esse deducitur ex Cencii Libro censuum S. R. E. (ed.
Fabre-Duchesne I 7):
^Ecclesia sancti Basilii 11" saumas piscium; una in quadragesimali
tempore, et alia in quolibet alio tempore.^
Eeclesia XII Apostoloram.
(SS. Apostoli.)
Ugonio f. 78 sq. — Panciroli *p. 225»^.; ' p. 346 sq. — Torrigio Le sacre
grotte Vaticane '••p. 31l8q. — Martinelli p.Wsq. — B. Malvasia Compendio sto-
rico della basilica dei SS. XII Apostoli (Roma 1665). — CiampiniDe sacrisaedif. p. 137 sq.
— Piazza p. 468 sq. — Nibby 1 108 sq. — Forcella II 221 sq. — Adinolfi II 16 sq.
— A. Bonelli Memorie storiche della basilica dei XII Apostoli (Roma 1879). — Armel-
lini ^ p. 139 sq.; * p. 249 sq. — Qrisar Analecta Romana I 611 sq. — Marucchi p. 3908q.
A fundamentis erecta, ut credit Duchesne (Lib. pontif. ed. Duchesne I
8. 9. 205; Mommsen p. 75 not.) a lulio I, unde nomen basilicae luliae,
„initiata" a Pelagio I (Duchesne I 303; Mommsen p. 155), perfecta ac ss.
Philippo et lacobo apostolis dedicata est a lohanne III (n. 1). Eius tegmen
Paulus I reparavit (Duchesne I 465) porticumque incepit, ad finem adductam
ab Hadriano I (1. c. I 500), qui et absidem instauravit ecclesiamque ditavit
(1. c. I 504). Leo III quadriporticum refecit diversisque donariis dotavit
(1. c. II 20. 28. 31), quod etiam egit Gregorius IV Q. c. 11 78). Basilicam
iam ruinis proximam Stephanus V funditus renovavit et quamplurimis san-
ctorum reliquiis auxit (1. c. 11 195). Incoluerunt inde ab a. 1463 conventuales
s. Francisci ex Bessarionis card. gratia, qui canonicos amovit. Est titulus
presbyteralis inde a saec. XTT (cf. Duchesne in Melanges VII 235).
Airchivum, in quo etiam documenta ad monasteria s. Stephani de rivo
maris et s. Mariae in Arabona in dioecesi Theatina (Chieti) spectantia
adservabantur (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 287 sq.), tempore suppressionis
(a. 1873) dispersum est, paucis chartis exceptis, in R. archivum Romanum
tum translatis (cf. Gott. Nachr. 1901 p. 241). Volumina nonnuUa penes
monachos remanserunt, inter quae codicem illum magni pretii ^Volumen
antiquarum rerum basilicae XII Apostolorum compositum per G. Volater-
ranum a. 1454" (sign. A) frustra quaesivi (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 539 sq.).
Digitized by
Google
Mon. 8. Basilii — EccL XII Aposiolonim. 7]
B = Apographum a Cirino scria. S. R. £. saec. XIII in. confectaui periit.
C = Volomen antiquarum rerum basilicae XII Apostolorum compositum per
G. Volaterranum a. 1454, olim exsbtens in aerario conventus ss. Apostolorum,
periit; cf. De Rossi Inscr. chr. II* 854.
D = Tranasumptum literarum et instmmentorum super donatione facta cappellae
88. Apofltolorum de Urbe, s. XV, Roma Arch. della chiesa dei SS. Apostoli;
c£ G6tt Nachr. 1903 p. 540.
E = Cod. Vat. lat. 5560, s. XVI. Est apographum cod. C; cf. GOtt Nachr. 1903
p.l2.
F = Onuphrii Panvinii De cardinalium origine, s. XVI, Roma Arch. Vat. Misc.
Arm. XI t. 43 (ed. A. Mai Spicil. Rom. XI 469 sq.).
G = Onuphrii Panvinii Schedae, s. XVI, ib. Misc. Arm. XV 1 128; cf. G5tt. Nachr.
1901 p. 4.
H = Angeli Massarelli Miscellanea vol. I. II, s. XVI, San Severino Bibl. comunale;
cf. GOtt Nachr. 1898 p. 505.
I = Miseellanea, s. XVI, Roma Arch. Vat Arm. XXXV t 73 (olim cod. 492).
K = De reformatione curiae Urbis, s. XVI, ib. Misc. Arm. XI 1 91 ; cf. G5tt. Nachr.
1900 p. 888.
L = Cresconii colL can. etc., s. XVII, Roma BibL VallicelL C 20; cf. GOtt. Nachr.
1903 p. 126.
M = Bullae diversorum, s. XVII, Roma Arch. Vat Arm. XXXI t 46; cf. G5tt
Nachr. 1900 p. 367.
N = Miscellanea, s. XVII, cod. Vat Regin. 2100; cf. G5tt Nachr. 1903 p. 59.
= Miscellanea monumentorum, s. XVII — XVIII, Roma Bibl. Corsin. cod. 1104
(41 F 25) f. 132 sq. Est apogr. cod. E; cf. G5tt Nachr. 1903 p. 124.
p = Storia di alcune chiese di Roma, s. XVIII, Roma Arch. di S. Pietro in Vincoli;
cf. G5tt Nachr. 1900 p. 183.
Q =s los. Bianchini Miscellanea in cod. Vat lat 8081 s. XVI sq. (ez cod. L); cf.
G5tt Nachr. 1903 p. 26.
R = G, Terribilini Schede riguardanti le chiese e i monumenti di Roma vol. II,
8. XVIII, Roma Bibl. Casanat cod. 2178 (XX XI 2); cf. G5tt Nachr. 1903 p. 120.
S = los. Garampi Schedae, s. XVIII, Roma Arch. Vat. (Fondo Garampi); cf. G5tt.
Nachr. 1903 p. 522.
r = P. L. Galletti Spicilegium vol. I, s. XVIII, cod. Vat. lat 8054; cf. G5tt Nachr.
1903 p. 25.
V == St Borgia BuIIarium Lucii III, s. XVIII, Roma BibL Vat (Museo Borgia) ;
cf. G5tt Nachr. 1903 p.74sq.
Cf. Inyentarium librorum bibliothecae collegii b. Bonaventurae in con-
ventu 88. XTT Apostolorum de Urbe a. 1725, 8. XVIII, Roma Bibl. Vittorio-
Emanuele (Mss. Oesuitici 134).
fi (560—73) tnai. 3
lohannes m cardinalibus et clerici8 ecclesiae Apostolorum: basilicam iam
a Pelagio initiatam et a sese consummatam titulum cardinalem constituit
eidemque parochiae fines assignat et de sacro vestiario donaria donat. —
Quoniam primitivam. Dat temporibus d. lohannis HI pp. p. m. Petri ep.
canc. 8. 8ed« apost, m. madio, die 3.
PS. C=J E f.3= f.m. F fie' et m=B cU. G fl08 Exc H 1 1 f 6' Exc.
eit.IIf.460. If67^Mf286.Kf3S2. Lf3a^Qf26. N f 160. P p. 344. —
Edd. Baroniua Ann. ad a. 659 c. 3 ex K Torrigio Le aacre grotU Vat. «• » p. 313 ex K.
MaHineUi p. 67. 70. 72 ex E. BuU. Bom. ed. Cooqudinea l93exL = BuU. Bom. ed. Taur. 1156.
Digitized by
Google
72 Roma.
Marini Pap. dipL p. 1 n. 1 ex E = Urlidis Cod. urhis Boitiae topogr. p. 199 = H. Jordan
Topographie dtr Stadi Bom im AUertlmm II (1871) 669 n, 8. — Eegg. Baspom De bas.
Lat. p. 248. Mdlvasia p. 10. 66 ex C. OaUetti Dd vestarario p. 1. Bonelli p. 10. Qrisar
I 615. J. CCXXVL JK. f 1043 ad mai. 13.
Spurium. — Descriptio terminoram parochiae deprompta est ez n. 7. De
re cf. Vitam lohanDis III (Lib. pontif. ed. Duchesne I 805; Mommsen p. 157): Hic
perfecit ccclesiam apostolorum Philippi et lacobi et dedicavit eam.
*2 (1099^1118)
Paschalis II lohanni Gaetano cancellario suo: praccipit, ut audiat et definiat
causam inter ecclesias XII Apostolorum et s. Marci de dignitate crucis
fraternitatis.
Laud, in n. 3. — Beg. JL. — •
3 1127 (feh. 19 — mart. 23)
Ante Honorii II praesentiam causa inter basilicam XII Apostolorum et
ecclcsiam s. Marci de dignitate crucis fraternitatis Romanae agitur et sententia
a rectoribus fratemitatis promulgata confirmatur. — Quoniam humanae. Ego
Alexius scrin. 8. R. E. Subscr. 75 clerici et laici, inter quos 21 card.
[C=] Ef. 4= f 134. Q f244 etHt.I f 21 Exc. (ex C). — Ed. Livcrani Cpp.
IV 258 ex E. — Begg. MarttneUi p. 66. BoneUi p. 17. ArmeUini ^ p. 40; * p. 38. JL. — .
cf. Clerus urbis Romae n. 22.
4 Boma San Pieiro 1130 ajnil. 24
Anacletus II Qregorio tit. ss. Apostolorum presb. card. etc.: ecclesiae
ss. Apostolorum condonat ecclesiam b. Abbacyri in Biberatica solitumque
bizantium, qui ex ea Lateranensi palatio singulis annis solvebatur. — Universos
quidem. Ego Anacletus etc. Subscr. 17 card. Dat. Romae ap. s. Petrum p. m.
Saxonis S. R. E. presb. card. et canc, 8 kal. maii, ind. 8, a. d. inc. 1130,
pont. aut. d. Anacleti pp. II a. 1.
[C =J E f.22= f 166'. F f 22*. G f 250 et H t. I f 22' Exc. (ex C). L f 33'.
r p. 349. T p. II f 34. — Edd. Panvinio ap. Mai SpicH. Bom. IX 606 ex F. Liverani
Spicil. Liber. p. 672 ex P. PflugkH. Acta II 330 n. 371 ex LT. ^ Begg. Martinetti p.336.
PflugkU. Iter p. 232 n. 378. JL. 8376.
5 Anagni (1160 — 76) itd. 16
Alexander III priori et clericis bas. XII Apostolorum: ad instantiam
Gregorii subdiac. commutat stationem, quae 5 feria infra octavam pente-
costes annuatim fieri consuevit, in diem festivitatis b. lacobi maioris. — Atten-
dentes fervorem. Dat. Anagniae 17 kal. aug.
[C =J E fr == f 140. S (ex C). B f 211' Beg. — Edd. MartineUi p. 68.
Oott. Nachr. 1903 p, 38 n.6 ex E. — Begg. Maloasia p, 200. Piazza p. 470 ad iui. 26.
JL. 12608.
6 Anagni (1160—76) itd. 16
Alexander III primicerio et clericis scholae cantorum: mandat, quatenus
dc cetero in festo b. lacobi stationem in eccl. XII Apostolorum faciant. —
Apostolica scdes. Dat. Anagniae 17 kal. aug.
[C =J E f8 = 0f 141. S (ex C). B f 211' Beg. — Ed. Gott. Nachr. 1903 p. 39
n.^exE.— Begg. MartineUi p. 69. JL. 12609.
cf. Schola cantorum n. 8.
Digitized by
Google
Eccl. s. Abbacyri -— Eccl. s. Marcelli in Via lata. 73
7 ' VeUetri 1183 (april 28 — mai. 12)
LuciuB III Pandolpho presb. card. et clericis bas. XII Apostolorum etc.:
ecclesiam a lohanne III ad titulum cardinalatus constructam et dedicatam
(cf. n. 1) sub apost. protectione suscipit et parochiam terminis suis descriptaih
confirmat. — Cum universis. Ego Lucius etc. Subscr. 11 card. Dat. Velletr.
p. m. Alberti S. R. E. presb. card. et canc, 4 . . . mai., ind. 1, inc. d. a. 1 183,
pont. V. d. Lucii pp. III a. 2.
[D f, 31 =7 F. — Ed. Gott. Nachr. 1903 p. 110 n.6 exV. — Beg. JL. — .
Ecclesia s. Abbacyri*
Ecclesia b. Abbacyri de Militiis, sita in foro Traiani (cf. Martinelli
p. 332. 335 et Armellini ^ p. 92 sq.; ^ p. 179 sq.), donata est ab Anacleto 11
basilicae XII Apostolorum (v. Eccl. XII Apostolorum n. 4). Ex ipsius autem
bulla comperimus, hanc ecclesiolam Lateranensi palatio unum bizantium
annuatim debuisse; quod confirmant Albinus et Cencius (ed. Fabre-Duchesne
I 8 et II 109), apud quos legimus:
„Ecclesia b. Abbaciri I marabotinum".
Sed privilegii, quo sub hoc censu eidem ecclesiae libertas Romana
concessa fuit, nullam habemus notitiam.
Ecclesia s. Marcelli in Via lata.
(San Marcello.)
Dgonio f. 2798q. — Panciroli >p. 439sq.; *p.360sq. — Martinclli p. 168.—
Ciampini De sacris aedif. p. 139. — Piazza p. 456sq. — Nibby 1 316 sq. — For-
cella II 299sq. — Adinolfi II 277 sq. — Armellini > p. 324; * p. 254. — Monu-
menta ordinis Servorura s. Mariae edd. Aug. Morini et Peregr. Soulier II (Bnuelles
1898) 191 sq. — Marucchi p. 894 sq.
Titulus Marcelli (cf. Duchesne in Melanges VII 224), ab ipso Marcello
papa institutus (n. 1), laudatur in Symmachi praefecti Urbis epistola a. 418
(Baronius Ann. ad a. 418 c. 79). Ecclesia restaurata ab Hadriano I (Lib.
pontif. ed. Duchesne I 509), aucta a Leone III (L c. II 21), a Gregorio IV
(I. c. n 78. 83) et a Stephano V (I. c. II 195), recta fuit olim ab archipresby-
tero et canonicis, sed a. 1368 „in suis aedificiis nimium collapsa ac etiam
ruinosa^ ab Ardoino card. fratribus ordinis Servorum b. Mariae concessa est
(cf. A. Oiani Ann. s. ord. fratrum Servorum s. Mariae virg. ^ I (Florentiae
1618) f. 112 et 170'; U (Lucae 1719) p. 3228q.); quod confirmavit Urbanus V
a. 1368 dec. 7 (Reg. Vat. t. 259 f. 45'). Est adhuc titulus presbyteralis.
Privilegia huius ecclesiae antiquiora a. 1898 in domo fratrum Servorum
8. Mariae Bruxellensi custodiebantur (ed. I. M. Albarelli in Mon. ord. Serv. 11
191 sq.). Unum vero documentum a. 1138 nov. 3, quo Petrus card. tit.
8. Marcelli, consentiente capitulo, Rainaldo filio comitis Landonis litem de
quadam pensione do ecclesia s. Antimi refutavit, adservatur in archivo castri
Digitized by
Google
74 Roma.
B. Angeli (Arm. III c. III n. 22; ed. Studi e doc. VII (1886) i09 n. 3). In-
ventarium denique monasterii s. Marcelli de Urbe a. 1406, ubi etiam tabula
est librorum, qui olim in bibliotheca ecclesiae s. Marcelli adservabantur,
ed. P. M. Soulier in Mon. ord. Serv. IV (Bruxelles 1900-1) 192 sq.
A « Orig.
B = Cop. a. 1262 dec. 13.
*1 (308'-09)
MarcelluB . . domum Lucinae dedicat nomine b. Marcelli titulum.
Laud, in VUa MarceUi (Lib. ponHf, ed, Duchesne 1 164; Mommsen p, 44). — Reg,
JK. -.
cf. Passio Marcelli (Acta 8S. II ian. p. 373).
*2 (817—50)
Leo IV per mi8S08 et litteras vocat Anastasium presb., card., quem in titulo
b. Marcelli ordinavit, secedentem ad alienas parochias absque pontificali
Bcientia, ut ad parochiam suam redeat.
Laud, in n 3. — Eeg. JE. —.
3 Boma 850 dec. 16
Leo rV in concilio Anastasium presb. card. iam per biennium in alienis
parochiis latitando morantem et ad duo concilia frustra vocatum, privat
communione, donec redeat. — Anastasius presb. card.
Hincmari Remen. Ann. ad a, 868 (edd. G. H. Periz Mon. Oerm. Scr. I 477; G, Waitz
Ann. Bertiniani in Scr, rer. Germ. p, 92; BuU. Bom. ed, Cocqudines 1 183 n. 3 » BuU.
Bom. ed. Taur. I 292 n. 2; Manai XIV (943). 1026. Migne CXV 665). — Begg. J.p. 231.
JE. Ip.332.
Haec epistola, teste Hincmaro, in imagine in dexira parte (i. e. basilicae
b. Petri) scripta fuit.
*4 Bavenna S. Vitale 853 tnai. 29
Leo IV Anastasium presb. card. iterum anathematizat.
Laud. in n. 5. — Begg. J. p. 233. JE. I p. 335.
5 Boma S. Pietro 853 iun. 19
Leo IV (in concilio) omnibus episcopis, presbyteris, diaconibus, subdiaconibus
et universis clericis cunctoque populo christiano: Anastasium presb. card.,
qui contra statuta patrum provinciam ecclesiamque deserens, iam per quin-
quennii tempus in alienas parochias veluti ovis errans disourrit, iterum ana^
thematizat. — Quod bene ac pleniter.
Hinonari Bemen. Ann. ad a. 868 (edd. Pertz l c. p. 478; WaUz l. c. p. 93; BuU. Botn.
ed. Cocqudines 1 183 n. 2 = Bua. Bom. ed. Taur. 1 292 n. 2; Mansi XIV 1027; Migne
CXV 665). [Deusdedit lib. II c. 60 (46) edd. Marlinucci p. 192; Woif t?. GlanveU p. 214.]
— Begg. J. 1986. JE. 2635.
Haec quoque epistola in imagiue in sinistra parte (basilicae b. Petri) scripta
fuit, ut tradit Hincmarus.
6 Eoma (853 iun. — aug.)
Leo IV Anastasio excommunicato: praecipit, ut ad concilium, quod 15 die
nov. exspectatae futurae secundae huius indictionis (853) celebrabitur, se
Digitized by
Google
Eccl. 8. Marcelli in Via laia. 75
praesentaro procuret, ut eius causam cum venerabili coetu sanctae con-
gregationis valeat ventilare. — Cum spiritualibus te.
ExsUU in actis coneilii a, 853 dec. 8 (n. 7). — Edd. Baronius Ann. ad a, 853 c. 38
= (Hdoinm ap. Oiaconium * 1 625, = Fiazza p. 459, = Manai XIV 1018 = Migne CXV
669. - Eegg. J. 1987. JE. 2636.
In eisdem actis legimus, banc epistolam a Nicolao, Petronacio et lohanne
episcopis ad Anastasiom, tnnc cum missis imperialibus Clusii (Chiusi) commorantem,
delatam fiiisse. Cf. etiam Yitam Leonis IV (Lib. pontif. ed. Duchesne II 129).
7 Rama S. Pietro 853 dec. 8
Leo lY (in concilio) venerabilibus missis sacratissimorum imperatorum, loseph
Epoi*edien. seu Petro Spoletin. itemque Petro Aretin. ac Notingo Brixien.
episcopis, imiversaeque s. synodo: Anastasium presb. card., qui propriam
parochiam relinquens, in aliena per multa tempora nititur immorari, a sacer-
dotali ministerio modis omnibus removet, ita ut locum restitutioniB nequaquam
inveniat. — Quod bene ac pleniter.
Acta huius gynodi edd. Baronius Ann. ad a. 853 c. 35. Mansi XIV 1017. Sl. Borgia
Vat. conf. p. CCVII. — Begg. J. p. 233. JE. I p. 336.
cf. Hincmari Remen. Ann. ad a. 868 (edd. Pertz 1. c. p. 478; Waitz 1. c. p. 93;
Mansi XIV 1027; Migne CXV 666), ubi inscribitur: „Super valvas argenteas haec
scripta sunf. — De codd. et edd. cf. Wermiughoff in N. Archiv XXVI (1901) 620.
*8 (855)
Benedictus III Anastasium presb. card. sacerdotalibus exspolians vesti-
mentis, inter laicos in communione recipit.
Laud, in n. 9. — Begg. J. p. 235. JE. I p. 340.
Anastasius a. 856, post mortem Leonis IV, in antipapam eligitur; cf. Vitam
fienedicti III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 141).
9 Boma S. Prassede 868 od. 12
Hadrianus II (in concilio): Anastasium omni communione ecclesiastica privat,
donec de omnibus, quibus impetitur, coram synodo rationem ponat. — Omni
Dei ecclesiae.
Hincmari Bemen. Ann. ad a. 868 (edd. Pertz l c. p. 479; Waitz l. c. p. 94; BuU.
Bom. ed. Cocquelines I 206n.2 =^ BuU. Bom. ed. Taur. I 333 n. 2. Mansi XIV 1028). ~
Begg. J. 2209. JE. 2912.
*10 (1048-54)
Leo IX iubet, ut poena, non impensa, quam albbas s. Sepulcri Aquaepen-
dentis clericis ecclesiae s. Marcelli pro ecclesiola ss. Cosmae et Damiani
intra claustrum eorum sita debebat, tantum legaliter emendetur.
Laud, in n. 16. — Beg. JL. — .
.Abbatis autem versutia inemeudata remansit.'*
*11 (1054 --57)
Victor n similiter praecipit (ut n. 10).
Laud. in n, 16. — Beg. JL. —.
gSed neglegentia eorum, quibus imperaverat, factum non fuit*
Digitized by
Google
76 Boma.
*12 (1057S8)
Stephanus IX itidem iubet (ut n. 10. 11).
Laud. in n. 16. — Reg. JL. — .
*13 (1059—61)
Nicolaus II itidem iubet (ut n. 10. 11. 12).
Laud. in n. 16. — Reg. JL. — •
«Attamen adimpletum non foit."
*U (1061—73)
Alexander 11 possessionem ecclesiolae bs. Cosmae et Damiani s. Marcello
reddi iubet.
LaiAd. in n. 16. — Beg. JL. —.
„Sed propter adversantium importunitatem non potttit'
*15 (1080-84)
Clemens III (Wibertus) pactum componit inter clericos s. Marcelli et
abbatem s. Scpulcri Aquaependentis, ut monasterium retineat ecclesiolam
88. Cosmae et Damiani, singulis quibusque annis debitam poenam persolvens.
Laud. m n. 16. — Beg. JL. — .
Sed abbas promissa non solyit. Itaque papa ad abbatem nuntios misit, sed
ille ad tres terminos frustra exspectatus est.
16 LcUerano 1084 nav. 4
Clemens III (Wibertus) fidelibus Christi: reddit clericis tituli s. Marcelli
possessionem ecclesiolae ss. Cosmae et Damiani et omnium bonorum eius
ad usum et salarium, salva tamen abbatis (s. Sepulcri Aquaependentis)
querela intra praesentis anni spatium. — Dispensatio licet. Subscr. 12 card.
Dat. Lat. p. m. Sigefredi Bononien. ep. vice Petri canc, a. d. inc. 1084,
ind. 8, a. aut. pont. d. Clementis III pp. 1,2 non. nov.; actum fel. amen.
A. — Ed. Mon. ord. Serv. 11 191 n. 1 ex A. — Beg. JL. — .
17 Tivoli 1089 iul. 9
Clemens III (Wibertus) Donato archipresb. etc.: Roberto eccl. b. Marcelli
subdiacono interveniente, donat ecclesiam s. Philippi sitam in loco q. d.
Massa de bestario b. Pctri cum omnibus suis pertinentiis in UBum et salarium,
sub censu 2 denariorum annuatim s. Lateranensi palatio persolvendo. —
Quamvis ineffabili clementia. Dat. Tybure p. m. Petri S. R E. presb. card.
atque bibl., 7 id. iul., a. 5 pont. d. Clementis III pp., ind. 12.
A. — Ed. Mon. ord. Serv. II 196 n. 2 ex A. — Beg. JL. — .
De massa de vestiario cf. Galletti Del vestarario p. lOsq. et Albarelli 1. c. p. 211.
*18 (1099—1118)
Ante Paschalem 11 sententia denuntiatur, ecclesiam s. Mariae de Cannella
iuris et proprietatis atque parochiae s. Marcelli esse.
lAj^ud. in n. 19. — Beg. JL. — .
19 Boma S. Pietro 1118 mart. 19
Gregorius VIII (Burdlnus) Romano (card. s. Marci) praeposito eccl.
8. Marcclli etc: concedit ecclesiam s. Mariae in Cannella, quae iuris et pro-
Digitized by
Google
Eccl. s. Mariae in Yia lata. 77
prietatis atque parochiae s. Marcelli esse comprobatur et ante Paschalem
(n. 18) finitum esse iusta sententia denuntiatur. — Cum per ineifabilem.
Dat. Romae in porticu s. Petri p. m. Petri abbatis atque canc. S. R. E.,
14 kal. aprel., ind. 11, a. 1 pont. d. Gregorii pp. VIII.
A. [BJ. — Ed. Mon. ord. Serv. II 199 n. 3 ex A et p.210 n, 8 exB. — Beg. JL. — .
20 Viterbo 1145 iun. 4
Eugenius III lulio presb. card. etc: committit ecclesiam s. Mariae de
Cannella cum omnibus ad eam pertinentibus, quae S. R. E. iuris exsistit, ad
meliorandum, fruendum et disponendum. — Cum universis catholicae. Ego
Eugenius etc. Subscr. 24 card. Dat. Biterbi p. m. Roberti S. R. E. presb.
card. et canc, 2 non. iun., ind. 8, inc d. a. 1145, pont. v. d. Eugenii III pp. a. 1.
A. — Ed. Mofk ord. Serv. II 202 n.4 ex A. — Eeg. Armdlmi *p. 289. JL. — .
21 LfUerano 1154 mai. 31
Anastasius IV lulio presb. card. etc: repetit Eugenii III privilegium
(n. 20). — Cum universis. Ego Anastasius etc Subscr. 14 card. Dat. Lat
p. m. Rolandi S. R. E. presb. card. et canc, 2 kal. iun., ind. 2, inc d. a. 1154,
pont. V. d. Anastasii pp. IIII a. 1.
A. — Ed. Mon. ord. Serv. 11 204 n. 6 ex A. — Beg. JL. — .
22 ' Viterho 1155 aug. 21
Hadrianus IV lulio presb. card. etc: repetit Eugenii III (n. 20) et
Anastasii IV (n. 21) privilegia. — Cum universis. Ego Adrianus etc Subscr. 14
card. Dat Viterbi p. m. Rolandi S. R. E. presb. card. et canc, 1 2 kal. sept,
ind. 3, inc d. a. 1155, pont. v. d. Adriani pp. IIII a. 1.
A. — Ed. Mon. ord. Serv. II 206 n.6 ex A. — Beg. JL. — .
23 Laterano 1166 aprU. 16
Alexander III Cunrado Maguntino archiep. et tit. s. Marcelli presb. card.
et eiusdem eccl. clericis : confirmat sententiam a quibusdam iudicibus Romanis
latam super possessionibus turris, terrarum, pratorum, vinearum, pantanorum
in locis q. v. Pulveriulus, Casale, Vicus longus, Rutt. de qIovo, Sambuculis,
super quibus causa inter ipsos et yconomum et fratres s. Caesarii de Palatio
diutius vertebatur, et ipsos a praelibati yconomi et fratrum s. Caesarii im-
petitione tam in possessorio quam in petitorio iudicio prorsus absolvit, per-
petuum eis super controversia ista silentium imponens. — Causam quae inter.
Ego Alexander etc Subscr. 19 card. Dat. Lat. p. m. Hermanni tit. s. Su-
sannae presb. card., 16 kal. mai., ind. 14, inc d. a. 1166, pont. v. d. Alexandri
pp. UI a. 7.
A. — Ed. Mon. ord. Serv. n 206 n.7 ex A. — Beg. JL. — .
Ecclesia s. Mariae in Yia lata.
(Santa Maria in Yia lata.)
Panciroli > p. 602 sq.; • p. 357 sq. — Torrigio I sacri trofei p. 75 sq. —
Flor. Martinelli Primo trofeo della Si°* Orooe eretta in Roma nella Yia lata da S. Pietro
apostolo (In Roma 1655). — Piazza p. 805 sq. — Notizia breve dell' Oratorio eretto
Digitized by
Google
78 Roma.
sotto rinsigne Collegiata di S. Maria in Via lata (In Roma 1771). — • Nibby I 519 sq. —
Forcella VIII SSdsq. — Adinolfi II 289. — Armellini » p.341; « p. 471. — L. M.
Hartmann Ecclesiae s. Mariae in Via lata tabularium I.II (Vindobonae 1895—1901). —
Marucchi p. d928q.
HniuB diaconiae origo incerta est, quamquam traditio fundationem eius
Sergio I adscribit (cf. Baronii Ann. ad a. 701 c. 9, qui affirmat ^in antiquis
monumentis diaconiae s. Mariae in Yia lata se legisse, ab eodem pontifice
ecclesiam fuisse dedicatam^). Primam in Libro pontificali de ea notitiam
invenimus temporibus Leonis III, qui ecclesiam ipsam ditavit (Duchesne II
12. 19); quod etiam fecit Gregorius IV (1. c. 11 76.77). Ecclesia a. 1491,
iubente Innocentio VIII, funditus renovata est, eique unitum ab Eugenio IV,
Nicolao V et Calixto III celebre monasterium monialium ss. Cyriaci et
Nicolai in Via lata.
Archivum adservatur adhuc penes canonicos. De eo cf. Dudik Iter
Rom. I 69; Hartmann I p. XI; Gott. Nachr. 1900 p. 400.
*1 1049
Leo IX cum multis episcopis et cardinalibus condit in altari maiore multas
reliquias sanctorum.
Laud. in SUjjhani Infessurae Diario (edd, MartinelU p. 159; Muratori Scr. III^ 1238;
Tammasini in Fonti per la storia d^ltalia V 268), ubi legimus: Die 24 (m. augusti a. 1491)
remotum fhit altare maius . ., ubi est scriptum in pergamena de dictis reliquiis cum
commemorationei quod ibi conditae fuerunt per Leonem nonum, qui fuit tempore Henrici
tertii, 1049, cum multis episcopis et cardinalibus. — Reg, JL. — .
*2 (1124—30)
HonoriusII decidit malitiosam litem, quam Rainaldus ecclesiae s. Mariae in
Via lata fecerat, clericis s. Mariae in Via lata confirmans hereditatem, quam
Petrus Saxonis Franconis Durantis eidem ecclesiae reliquit.
Laud. in charta a senatoribus UHm a. 1148 dec. 23 facta (edd. OaUetH Dd primicero
p, 306 n. 67; Farina RiscMaraeioni e documenti p. 337 n. 2). — Beg, JL. — •
*5 (1197-^98)
Celestinus III comm\ttit P(etro) Portuen. ep. et I(ohanni) Tuscanen. ep.
ac tit. s. Clementis presb. card. et G(regorio) s. Angeli diac. card. causam
inter mon. s. Silvestri et eccl. s. Mariae in Via lata de quibusdam posses-
sionibus.
cf. Mon. 88. Stephani et Silvestri n. 8.
Monasterinm 88. Cyriaci et Nicolai in Tia lata.
Floravante Martinelli Primo trofeo p. 67 sq. et p.425sq. narrat, monaste-
rium ss. Stephani et Cyriaci conditum fuisse ab Adalberti consulis Romanorum
sororibus saec. X med.; postea vero a Pretiosa huius monasterii abbatissa
ecclesiam s. Nicolai ei attiguam fuisse erectam. Sed iam a. 972 monasterium
memoratur s. Christi martyris Cyriaci atque Nicolai confessoris. Celebri
Digitized by
Google
Mon. 88. Cyriaci et Nicolai in Via lata. 79
huic ancillarum coenobio subiectum fuit antiquissimum monasterium s. Mariae
et 8. Blasii in civitate Nepesina, atque etiam monasterium s. Cyriaci in
Gernrode, a Gerone marchione institutum. Sed saec. XV, una abbatissa et
octo monialibuB solummodo exstantibus, ^quarum plures decrepitae fuerant
et senio laboraverant^, Eugeniu8 lY, ordine abbatissalique dignitate sup-
pressis, monasterium ecclesiae 8. Mariae in Via lata ei proximae incorporavit;
quod confirmarunt Nicolaus V et Calixtus III. NuUa vestigia» monasterii nunc
supersunt (cf. Lubin p. 334; Adinolfi 11 298; Armellini ^ p. 188; * p. 476).
Tabularium huius coenobii, magni pretii, quippe quod ad X saec. usque
monumenta custodit, congregatione suppressa, saec. XV transiit ad archivum
ecclesiae s. Mariae in Via lata, ubi hodie adservatur. Fuit exploratum a
Martinelli, Massarelli, Panyinio, Strozzi, Galletti et nuperrime a L. M. Hart-
mann Vindobonensi.
A = Orig. Roma Arch. capitolare di S. Maria in Via lata.
B = Cop. ib.
C^'* = Transsmnptom bullaram pertinentiam ad mon. s. Ciriaci, s. XVI — XVII, in
Memorie deir antichit^ di 8. Maria in Via lata, ib. (sign. 839).
D = Liber transsomptorum instmmentorom antiqnissimoram in pergameno, . .
compositas a Magalotti, cam praefatione can. lac. De Pretis, s. XVII, ib.
(sign. 98).
E «= Liber memoriaram antiqaaram, cam praefifttione can. lac. De Pretis, 8.XVir,ib.
F = Diyersoram pontificam ballae, privilegia, s. XVI — XVII, cod. Vat. lat. 6420;
cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 16.
= Onaphrii Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. XI t. 34 [G^]
et Arm. XV 1. 128 [6>]; cf. GOtt Nachr. 1901 p. Isq.
H^ = Angeli Massarelli De pontificibas et cardipalibas vol. II, s. XVI, Roma Arcb.
Vat. Misc. Arm. XI t. 44; cf. GOtt. Nachr. 1900 p. 387.
J7* = Angeli Massarelli Miscellanea vol. I, s. XVI, San Severino Bibl. comanale;
cf. GOtt. Nachr. 1898 p. 505 sq.
1 = Floravante Martinelli Spoglio di scrittare che si ritrovano neir archivio
della chiesa di S. Maria in Via Iat% s. XVII, cod. Vat Barb. 2429 (XXXII
220); cf. Q6it Nachr. 1903 p.86.
K « Carlo sen. Strozzi Spoglio delle scrittare di S. Maria in Via lata in Spoglio
QQ 1238 p.978q., 8.XVII, Firenze BibL nazionale (Magliab. XXXVII 306);
cf. GOtt Naohr. 1904 p. 142.
L s= Istoria ecclesiastica di Sabina, s. XVII, Napoli Bibl. Brancacciana (III D 4,
olim 3E9).
3f = P. L. Gbdletti Chartalariam ss. Cyriaci et Nicolai in Via lata vol. I— III,
8. XVIII, cod. Vat lat. 8048—50 [M^]; cf. PflagkH. Iter p. 136; Hartmann
I. c. p. XII, GOtt. Naohr. 1903 p. 25. — Miscellanea voL XI, s. XVIII, cod. Vat.
lat. 7932 [3P]. — Spicileginm, s. XVIII, cod. Vat lat 8054 [!£«]. — Storia
dei conti Tascolani voL I— III, s. XVIII, cod. Vat. lat 8042— 44 [M*]; cf.
G5tt. Nachr. 1903 p.23— 25.
*1 (981)
Benedictus VII committit Stephano primicerio s. apost. sedis, ut audiat
Angelam (/. Agatham) abbatissam mon. ss. Cyriaci et Nicolai de Via lata
contra Farolfum, Marinum et Piccium fratres.
Laud, %n sentenHa SUphani primicerii a. 981 (ed, Hartmann 1 14 n. lOa ex I p. 64).
— Beg. JL. — .
Digitized by
Google
80 Roma.
2 (1099—1118?)
Paschalis II(?) [abbatissae mon. ss. Cyriaci et Nicolai in Via lata etc.]: con-
firmat possessiones propriis nominibus expresBas. — Convenit [apostolico
moderamini].
B 8. XIL [I p. 97. K p. 171]. — Ed. HiOien in BuOett. ddla Commissione arclieol.
com. XXI (1893) 142 ex I. — Beg. JL. — .
Docmnentum longissimmn coustans tribus membranis simul consutis aqua ita
labefactayiti ut, praesertim in inferiore eius parte, pauca verba tantum legere
liceat. Textus cursivis litteris est exaratus, non quidem ad apostolicae cancellariae
modum, sed notariorum Romanorum illius aetatis; quod ad concludendum inducit
exemplum potius quam autographum fnisse documentum ; quamquam ob scripturae
defectum tutum iudicium sumere de eius fide nequimus. Procul dubio possesaionum
series illic exstans topographiae Urbis in medio aevo multum utilitatis contulerit.
*3 (1099—1118)
Paschalis U mittit Laviniam abbatissam in tenimentum et possessionem
duarum partium castelli de Cave et roccae ipsius.
Laud. in n. 5. — Beg. JL. — .
4 Laierano 1124 iun. 4
Calixtus n Laviniae abbatissae: roborat refutationem factam a lohanne
Odonis et Qregorio de Monte Albano de possessionibus ab eis violenter
invasis, quas confirmat monasterio s. Cyriaci. — Aequitatis et iustitiae. Ego
CalixtuB etc. Subscr. 9 card. Dat Lat. p. m. Aimerici S. R. E. diac. card.
et canc, 2 non. iun. [iul. H ^' ^j, ind. 2, inc. d. a. 1124, pont. aut. d. Calixti II
pp. a. 6 [5 C 1- %
C »-». F f. 2. 6?» f. 109 et G^ f. 240 Exe. W f. 653. H* f 20. I p. 92. Kp. 167.
L fm Exc. — Edd. Martindli p. 103. U. Bobert BuUaire du pape CaJixte II t. II 328
n. 600 ex F. — Begg. Lubin p. 334. Bobert Etude mr les actes du pape Caiixte 27 App.
p. 129. JL. 7168.
Lubin p. 834 laudat praeter Calixti bullam alteram a. 1084, qua GregoriusVII
dedit huic monasterio s. Cyriaci ecclesiam s. lohannis in Sylva maiore sitam,
septimo ab Urbe miliario, prope Tibur civitatem. Sed Lubinium repetisse autumo
errorem Martinellii l. c. p. 91, qui chartam privatam a. 1083 dec. 10 (Hartmann II
80 n. 112) male legens atque interpretatus, veluti de Gregorii VII bulla a. 1084
oct. 10 locutus est.
5 Laterano 1125 aprU. 6
Coram Honorio II (in Lateranensi palatio cum tota curia episcoporum cardi-
nalium etc.) causa inter Mariam abbatissam et Caloleum de Cave eiusque con-
sortes de duabus partibus castelli de Cave pos. in territorio Campanino agitur.
— Capitulum recordationis scr. a Falcone scrin. iussu Honorii II.
B 8. XIL Dp. 93. Ip. 61. Kp. 149. M*f85. Af * 1. 11*^ f 67. — Edd. MartineUi
p. 109. Liverani Opp. IV 137 ex M\ — Beg. JL. — .
6 1147 mai. 24
Ante praesentiam Conradi Savinen. ep. et Eugenii HI vicarii et Qregorii
card. tit. Calixti et Astaldi diac. card. s. Eustachii etc. causa inter Mariam
abbatissam et Grisoctum de Ingizzello super tenimento pos. extra portam
Portuensem in Campo de Meruli agitur. — Scr. a Nicolao scrin. S.R. E.
iussu Conradi ep.
A. [D p. 276 et 301. I p. 75. K p. 158. M » t. II* f 23. M* f 89. M* t. II*' f. 72].
— Beg. JL. — .
Digitized by
Google
Mon. ss. Stephani, Dionjsii et Silvestri. 81
7 1156 iun.
Coram Hadriano IV causa inter Mariam abbatissam et Caloleum et Ode-
mundum de Cave eiusque consortes super duabus partibus castelli Cave
agitur. — Scr. ab Oddone scrin. 8. R. E. iussu Hadriani IV.
D p.94. I p, 18. K p. 116. M* 1. 11'^ f. 83. — Beg. JL. — .
Monasterinm ss. Stephani, Dionysii et Silvestri
cata Panli sive inter dnos liortos.
(San Silvestro in Capite.)
Ugonio f. 24l8q. — Panciroli > p. 760sq.; * p. dSOsq. — Gio. Giacchetti Historia
della venerabile chiesa e raonastero di S. Silvestro de Capite di Roma (In Boma 1629). —
Severano p. 346 sq. — Martinelli p. 308 sq. — Lubin p. 832. — Piazza p. 584 sq. —
Gius. Carletti Memorie istorico-critiche della chiesa e monastero di S. Silvestro in Capite
di Boma (In Roma 1795). — Gius. Settele Illustrazione di un* antica iscrizione esistente
nella chiesa di S. Silvestro in Capite in Dissert. deir Accad. Rom. di archeol. III (1829) 231 sq.
— Nibby I 7138q. — Forcella IX 77 sq. — Adinolfi II 348sq. — Armellini » p. 2208q.;
* p. 296 sq. — V. Federici Regesto del monastero di S. Silvestro de Capite in Arch.
della Soc. Rom. XXII (1899) 213 sq. 4908q.; XXIII (1900) 688q. 4128q. — L. Duchesne
Saint-Denis in Via lata in M^langes XX (1900) 817 sq. — Marucchi p. 895 sq.
Pauli I bulla (n. 2) docet, ipsum in propria domo monasterium hoc
constituisse monachisque graecis ex ordine s. Basilii tradidisse, quibus ex-
pulsis, ut credunt, saec. XIII (cf. Federici p. 230), monasterii administratio
ad monachos s* Benedicti transiit. Sed congregatione hac delabente, Ho-
norius lY monasteriimi monialibus s. Clarae commisit. Ecclesia fuit ditata a
Leone III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 11. 22), a Gregorio IV (1. c. II 79) et
a Nicolao I (1. c. II 153), et inter XX antiquas Urbis abbatias ita recensetur:
„S. Silvestri inter duos hortos, quam aedificavit Dionysius papa, qui et ibi
requiescit^. Est titulus presbyteralis ex gratia Leonis X.
Archivum iam inundatione Tiberis a. 1870 valde laesum, translatum
est, congregatione suppressa, ad R. archivum Romanum a. 1875 (Roma
Arch. di stato, S. Silvestro in Capite; cf. Gott. Nachr. 1901 p. 240 et Federici
p. 236 sq.).
B = Cop. Roma Arch. di stato (quae tamen paene omnes aut perierunt aut dis-
paruerunt).
B^ = Cop. Roma Arch. Vat. Arm. XII c. II n. 4.
C = Monumenta varia collecta a C. card. Baronio, s. XVI, Roma Bibl. Vallicell.
Q 6; cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 139.
D s3 Collectio synodorum et epistolarum decretalium sive dog^maticarum sum-
morum pontificum, s. XVII, ib. C 23; cf. PflugkH. Iter p. 102 et G6tt. Nachr.
1903 p. 126 sq.
E = Varia, s. XVI, cod. Vat. lat. 6198; cf. Gatt. Nachr. 1903 p. 16.
F = P. L. GaUetti Storia genealogica de' conti Tuscolani voLI— III, s. XVIII,
cod. Vat. lat. 8042-44; cf PflugkH. Iter p. 135.
Notitias ex archivo s. Silvestri praebent cod. Vat. lat. 8263, s. XVI,
(cf. Gott Nachr. 1903 p. 27) et Garampi Notizie ricavate dair archivio di
Kehr, Italia pontificia I. * 6
Digitized by
Google
82 Roma.
S. Silvestro in Capite, s. XVIII, Roma Areh. Vat. Fondo Garampi n. 80
(cf. Qott. Nachr. 1900 p. 393). Inventarium saec. XIX est in archivo Romano:
Inventario di tutti gli atti e scritture esistenti neir archivio del ven. monastero
di S. Silvestro in Capite, auct. C. Corvisieri, vol. I — III (cf. Federici p. 237
not. 1).
*1 (761) iun. 9
PauluB I introducit in hoc oraculo corpus b. Silvestri ep. et confessoris.
Notitia haec addita inreniebatiir in n. 2. — Reg. JE. — .
2 761 iul 4
Paulus I Leontio rel. presbytero et abbati etc.: concedit monasterio a sese
infra moenia domus suae constituto praedia et possessiones, et statuit, ut
congregatio monachorum in eodem monasterio septies in die Domino referat
laudes. — Inter diversa studiorum. Paulus ep. etc. Subscr. 41 episcopi et
presbyteri etc. Dat. 4 non. iul. imp. d. Constantino aug. a Deo cor. magno
imp. a. 43, pc. eius a. 23, ind. 14.
B» 8, XVI ex, C f. 492. D f. 267. E f. 41. — Edd. Baranius Ann. ad o. 76t c. 2
(4 non. iun.) = Marangoni Chronol. Eam. pontif. p. 132, = Mansi XII 645, = BuU. Bom^
ed. CocqueHnes I 154 n. 2 = BuU. Ram. ed. Taur. I 248 n. 2 =: Migne LXXXIX 1190
n. 12. Federici n. 1 ex B^. Mon. Germ. Conc. II 64 n. 12. — Begg. QiacchetH p. 11. 16. 77.
Severano p. 346. CarleUi p. 176. Werminghoff in N. Archiv XXIV 469. J. 1799. JE.
2346 ad iun. 2.
Hoc «dignum huius sancti pontificis monumeutum" primus Papebrochius falsum
iudicayit. Contra quem Pagiufi et denuo Maffeus (Migne CXXVIII 1147) sincerum
esse merito contendebant (cf. Federici p. 241 et Duchesne in M^langes XX 328 sq.).
— De re cf. Vitam Pauli (Lib. pontif. ed. Duchesne I 464).
*3 761 aug. 17
Paulus I introducit corpus b. Stephani mart. atque pontificis.
NotUia addita ut supra n. 1. — Beg. JE. — .
4 (844?)
Sergius II . . monacho atque abbati etc: concedit pro restauratione monasterii
portam q. v. s. Valentini, monasterium s. Valentini foris portam et pontem
lapideum q. v. Molvius, censu sol. 3 singulis quibusque indictionibus per-
solvendo. — [Petentium desideriis.] Scr. p. m. Gaudiosi protoscrin. S. R. E.,
ind. ss. 1. [Dat p. m. . . . not.j et regionarii et bibl. S. R. E., a. Deo prop.
pont. d. Sergii II pp. a. 1, regn. Lothario a Deo cor. imp., ind. ss. 1.
B 8. XII. — Edd. PflugkH. Ada II 27 n. 56 ex B. Federici n.2 ex B. — Begg.
Carletti p. 179. PflugkH. Iter p. 177 n. 40. JE. f 2587.
Spurium Pflugk-Harttung et Federici (p. 241 sq.) documentum afBrmant. Sed
textum sincerum esse mihi persuasum habeo. Monasterium enim s. Valentini et
pontem Milvium in Agapiti II bulla (n. 6) inter possessiones monasterii invenimus.
EschatocoUi vero formulae et fortasse aut noraen papae aut signa chronologica
incuria vel insipientia eius, qui apographum ex papyro originali iam valde laeso
transcripsit, gravissime corruptae videntur.
♦5 (931—36?)
lohannes [XI?] offert monasterio ^aquimolum molentem unum cum liga-
mentorio et introitu suo et cum omni conciatura sua et concedit in fluvium
Tyberis ante cloacam cum aqua post se ad alium aquimolum faciendum''.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Laurentii in Lucina. 83
Laiid. in n. 6, — Beg. JL. — .
cf. Federici p. 247, qai hanc bullam lohanni XI attribuit, sed res valde
dubia est.
955 mart. 25
Agapitus II Leoni rel. presbytero et monacho atque a sese instituto et
ordinato abbati etc.: confirmat possessionum seriem. — Convenit apostolico
moderamini. Scr. p. m. Leonis not. reg. atque scrin. S. R. E., m. april,
ind. ss. 13. Dat. 8 kaL apriL p. m. Marini ep. s. Polimartien. eccL et bibL
ss. sedis apost., a. Deo prop. d. n. Agapiti ss. pont. et univ. iunioris pp. in
sacr. sede b. Petri apost. 9 et ind. ss. 13.
fB a. 1277] = F t.I f. 13. — Edd. Marini Pap. dipi. p. 38 n. 28 ex B = Migne
CXXXIII 916 n. 19, = Urliehs Cod. urhis Bomae topogr. p. 201. Federici n.3 ex F. —
Begg. Giacchetti p. 11. Carletti p. 181. Corvisieri in Arch. deUa Soc. Bom. I (1878) 94 not. 1
et p. 150 not. 2. J. 2816. JL. 3669.
7 962 mart. 6
lohannes XII Theofilacto a sese constituto abbatietc: confirmat possessionum
seriem. — Convenit apostolico moderamini. Scr. p. m. Leonis scrin. 8. R. E.
in m. martio et ind. ss. 5. Dat. 8 die martii p. m. lohannis ep. et bibL s. sedis
apost., a. Deo prop. pont. d. n. lohannis ss. pont. et univ. XII pp. in sacr.
sede b. Petri apost. 7.
fB a. 1318 aprU. 26 J — Edd. Marini Pap. dipl. p. 45 n.29exB == Migne CXXXIII
1029 n. 14, = Federici n. 4. — Begg. Giacchetti p. 24. Corvisieri l c. p. 151 not. J. 2834.
JL. 3692.
*8 (1197—98)
Celestinus III committit P(etro) Portuen. ep. et I(ohanni) Tuscanen. ep.
ac tit. 8. Clementis presb. card. et G(regorio) s. Angeli diac. card. causam
inter mon. s. Silvestri et eccl. s. Mariae in Via lata de quibusdam posses-
sionibus.
Laud. in Innocentii III huUa a. 1199 nov.2f Potthast Beg. 879. — Beg. JL. —.
Tempus indicant verba ipsius Inuocentii III in eadem bulla ex nominibus
senatorum Urbis (cf. Qregorovius * IV 599 sq.).
Ecclesia s. Lanrentli in Lncina.
(San Lorenzo in Lucina.)
Ugonio f. 182 sq. — Panciroli »p. 417sq.; « p. 434 sq. — Martinelli p. 137. —
(Vinc Guizzardi) Breve relatione delle SS. reliquie de Santi . . in S. Lorenzo in Lucina
(Roma 1675; cf. cod. Vallicell. P 199 n. 10). — Piazza p, 513 sq. — A. Battaglini
Vita di S. Lucina matrona romana seconda di questo nome (Roma 1717). — Nibby I 301 sq.
— Forcella V 115 sq. — Armiellini > p. 309 8q.; « p. 291 sq. — Marucchi p. 405 8q.
Ecclesiae s. Laurentii tit. Lucinae mentio fit iam saec. IV (cf. Duchesne
in M^langes VII 224). Eam restauravit et auxit Benedictus 11 (Lib. pontif.
ed. Duchesne I 363; Mommsen p. 203), ditavit etiam Sergius I (Duchesne
1376; Mommsen p. 215). Fuit iterum renovata ab Hadriano I (Duchesne
6*
Digitized by
Google
84 Roma.
1 507) et locupletata a Leone III (1. c. 11 12. 20) et a Gregorio IV (1. c. 11 78).
Est adhuc titulus presbyteralis.
Yetus basilicae archlyum, nescimus quo tempore, periit.
*1 1112 ian. 27?
Paschalis II craticulam, super quam b. Laurentius emisit spiritum, de
quodam altari vetere educit . . , quae per manus Leonis Ostien. ep. sub novo
altari 9 kal. feb. reconditur.
V, notUiam ap. Baron. Ann. ad a. ni2 c. 26 = Oldoinus ap, Ciaconium * 1 907 ^
OaUuIa Hurf. Cass. p. 877. — Beg. JL. I 746.
Tabolam marmoream in porticus parte sinistra, quae continet Leonis Ostien.
ep. dedicationem a. 1112 ian. 24, edd. Baronius Ann. ad a. 1112 c. 27, Guizzardi,
Galletti Inscr. Rom. III 608 n. 103, Forcella V 117 n. 341, Marucchi p. 410, et alteram
tabulam a. 1111 oct 15 edd. Guizzardi, Nardoni Deir antica chiesa di S. Stefano
gik esistita ad Aquatraversa (Roma 1859) = Tomassetti in Arch. della Soc. Rom. IV
(1881) 880, Forcella V 118 n. 342, Marucchi p. 409. — Dies 6 kaL feb. haud dubie
emendandus est.
2 1130 mai. 25
Anacletus 11 dedicat ecclesiam et condit in maiore altari corpora sanctorum.
Tdbula marmorea in porticus pariete ainistra. — Edd. Baroniua Ann. ad a. 1130
c. 49 = Oldoinus ap. Ciaconium * I 1027. Guizzardi. GaUetti Inscr. Bom. 1 38 n. 48. For-
cella V 119 n. 343. Beumont Gesch. der Stadt Bom II 1228. ArmeUini * p. 292. Marucdti
p. 411. — Btgg. Ugonio f. 186'. J. p. 602. JL. I p. 915.
3 Boma S. Pietro 1130 (mai.—sept.)
Anacletus II [clericis eccl. s. Laurentii]: donat ecclesiae, 8 kal. iun. a sese
solemniter consecratae (n. 2)^ omnes reditus possessionum in Massa de
vestario seu in silva Proba, salvo censu 2 marabotinorum Lateranensi palatio
persolvendorum , et confirmat ecclesiam ss. Luciae et Ypoliti aedificandam
in eisdem possessionibus. — Si pastoralis officii. Dat. ap. s. Petrum.
Beg. Anacleti 11 ep. 32 (cod. Casin. 169 8. XIII p. 90 = cod. VaUicell G 99
8. XVII). — Edd. Baronius Ann. ad a. 1130 c. 50 ^ Migne CLXXIX 713 n. 34. Lupus
Ad Ephesin. concit. car. patr. epp. p. 517. — Begg. J. 6957. JL. 8405.
De massa de vestario cf. Eccl. s. Marcelli n. 17 (supra p. 76).
4 1196 mai. 26
Celestinus m dedicat ecclesiam, intervenientibus archiepiscopis Eboracensi,
Acerentino, Sipontino, episcopis Albanensi, Ostiensi, Portuensi, Viterbiensi,
Sinfroniensi, Ortano, Bathoniensi, Caputaquensi, Reatino, Namiensi, Ameliensi
et tota curia cardinalium.
Tabula marmorea in porticus pariete sinistra. — Edd. Baroniua Ann. ad a. 1196 c. 6
(martii die 26) = MartineUi ap. Ciaconium * I 1156 = Piazza p.517 s= F. Bussi Moria
deUa citta di Viterbo p. 361. Guizzardi. GaUetti Inscr. Bom. I44 n. 55. ForceUa V 119 n. 344.
PflugkH. Iter p. 510 n. 89 (ex Schiaffino Ann.). ArmeUini « p. 291. Marucchi p. 410. —
Begg. UgonioJ. 187. PflugJcH. Iter p. 333 n. 986. JL. II p. 624.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Blasii de MoDte accepiabili — £ccl. s. Mariae in Aqniro. 85
Ecclesia s. Blasii de Monte aeceptabili.
Cf. Eccl. 8. Triphonis.
In catalogo ecclesiarum Urbis apud Cencium (Lib. censuum ed. Fabre-
Duchesne I 302) nominatur ^sanctus Blasius Acceptorum^, in catalogo
Taurinensi (ed. Armellini ^ p. 54; ^ p. 49) ^ecclesia s. Blasii de Monte",
i. e. Citorio, ubi hodie publicus Italorum coetus ferendis legibus congregatur.
Ecclesia diruta est, quo tempore nescimus.
Comtnemoratur in documentis ad causam spectantibus inter ecclesias
8. Triphonis, s. Salvatoris de Serra, b. Nicolai de Praefecto et s. Blasii de
Monte acceptabili ex una et monasterium s. Mariae in campo Martis ex
parte altera de statu parochiarum, quae suo loco adducemus. Attamen
adnotandum est, de ecclesia s. Blasii, quando sub Clemente III causa iterum
tractata fuit, nullam amplius mentioneip fieri.
Ecclesia s. Mariae in Aqniro.
(Santa Maria in Aquiro.)
Panciroli ' p. 497 sq.; * p. 415 sq. — Martinelli p. 215. — Piazza p. 832 sq. —
Nibby I 338 sq. — S. Imperi Della cbiesa di S. Maria in Aquiro in Roma (Roma 1866).
— Forcella II 431 sq. — Adinolfi II 3888q. — Armellini »p.340; * p. 315.
Asserit Martinelli, ecclesiam s. Mariae in Aquiro sive Equiro fuisse
ab Anastasio I aedificatam et diaconiae titulo decoratam. Yerum nullum
cst documentum, quod Anastasii fundationem hanc comprobet, quamvis
diaconiae ipsius antiquitas commemoretur in Libro pontificali (ed. Duchesne
1419). Nempe Qregorius III basilicam s. Dei genetricis q. app. Acyro, in
qua antea diaconia et parvum oratorium fuit, a fundamentis longiorem et
latiorem construxit atque depinxit. Eandem diaconiam „in Cyro" ditaverunt
Leo III (I. c. II 12. 19), Gregorius IV (1. c. II 77), Leo IV (I. c II 121).
Ecclesiae vetus archivum periit.
1 1179 april 29
Alexander III consecrat altare minus in honorem b. Mariae et concedit,
Rolando archipresbytero implorante, 2 annorum remissionem.
Tabtda m eccksia periit, — Edd. MartincUi p. 216 (ad a, 1189) = Piazza p, 833 =
NHby I 3S9, = Impen p. 16. FarccUa II 433 n. 1333 (ex cod. Qm. I V 167 f. 140'). —
Beg. JL. II p. 346.
*2 (1179—81)
Alexander III committit Theodino Portuen. ep. et Mattheo Andegaven.
presb. card. tit. s. Marcelli causam inter Paulum yconomum s. Anastasii et
Petrum yconomum eccl. s. Mariae in Aquiro super quibusdam posBessionibus.
V. Mon. 88. Vinceniii et Anastasii ad Aquas Salvias n. 12.
Digitized by
Google
g5 Roma.
*3 (1179—81)
\n praesentia Alexandri III et cardinalium sententia a Persico iudice
Bcneventano de mandato Alexandri III (n. 2) lata promulgatur.
V. Mon. 88. Yiacentii et Anastasii ad Aquas Salvias n. 13.
Ecclesia s. Mariae de Populo.
(Santa Maria del Popolo.)
I. De Albericis Historiarum ss. et glor. virg. Deiparae de Populo almae Urbis
compendium (Romae 1599). — I. Alberici Notizie storiche della chiesa di S. Maria del
Populo di Roma (Roma 1600). — I. Alberici Compendio delle grandezze delP illustre
et devotissima chiesa di S. Maria del Populo di Roma (Roma 1600). — Panciroli
* p. 551 sq.; * p. 448 sq. — A. Landucci Origine del tempio dedicato in Roma alla
Vergine madre di Dio Maria presso alla porta Flaminia, detto hoggi del Popolo (Roma
1646). — Maitinelli p. 233. — Alveri II 3sq. — Piazza p. 6458q. — Nibby I 456Bq.
— P. L. Brnni Illustrazione della chiesa di S. M. del Popolo di Roma in Giomale
Arcadico, Nuova ser. XXVI HSsq. — Forcella I 311 sq. — Armellini * p. 339sq.;
* p. 319sq. — R. Colantuoni La chiesa di S. Maria del Popolo (Roma 1899).
Paschalem 11 insignem ecclesiam s. Mariae de Populo a fundamentis
aedificasse, defossis eodem loco ossibus Neronis et in Tiberim proiectis,
narrat I. De Albericis. Ecclesia fuit ord. heremitarum s. Augustini, qui
adhuc eam tenent, et a Leone X titulum presbyteralem obtinuit.
Archivum nuUum continet monumentum antiquum, teste Colantuoni.
ti (1099—1118)
Paschalis II consecrat altare maius et concedit a die consecrationis usque
ad octavam resurrectionis Domini indulgentiam mille annorum et totidem
quadragenarum.
I. De AWericis Hist. p, 37. — Beg, JL. — .
Spurium.
Monasterinm s. Mariae et s. Gregorii in Campo Martis.
(Santa Maria in Campo Marzio.)
Panciroli *p. 4828q.; *p. 4298q. — (Fra lacinto De Nobili) Cronaca del ven.
monistero di S. Maria in Campo Marzo di Roma deir ordine di S. Benedetto della con-
gregazione Cassinense (1617, Bibl. Vallicell. G 50 n. 48); * (Viterbo 1618); « (Ronciglione
1666); »(Roma 1750); * (Roma 1864), = Martinelli p. 107 sq. - Lubin p. 332. —
Nibby I 361 sq. — Forcella X 507 sq. — Armellini > p. 340; * p. 334. — Duchesne
Lib. pontif. II 45 not. 106.
Fr. Hyacinthus De Nobilibus in chronico suo narrat, moniales graecas
ex monasterio Constantinopolitano s. Anastasiae, fugientes saevitiam impera-
torum yconoclastarum, a. 750 Romam venisse, iisque Zachariam pp., ut in
ecclesia s. Mariae in Campo Martis residerent, asylum praebuisse. Quo
tempore moniales ad ordinem s. Benedicti transierint nescimus. Monasterium
floruit usque ad a. 1872.
Digitized by
Google
Ecol. 8. Mariae de Populo — Mon. s. Mariae in Campo Martis. g7
Archivum magni pretii cum chartis inde ab a. 986 remansit usque ad
a. 1872 in sede monialium, ubi hodie exstat archivum regium. Congregatione
suppressa, archivum non translatum est, ut lex volebat, in archivum rei-
publicae, sed per manum privatam in locum tutum transmigravit , ubi ctiam
hodie absconditur. Sed iam saec. XII ex. duae litterae papales (n. 5 et 6)
ex tabulario monialium transierunt in archivum clericorum s. Triphonis, qui,
victis monialibus in processu super statu parochiarum (n. 3 — 9), obtinuerunt,
ut litterae illae vim suam amitterent. Istae cum aliis ecclesiae s. Triphonis
documentis hodie adscrvantur in archivo Yaticano. Paene omnes chartas
transcripsit abbas P. L. Galletti, antiquitatum Romanarum indefessus in-
vestigator.
A = Orig. Arch. di S. Maria in Campo Marzio, cuius locum iuvenire uon potui;
cf. G6tt. Nachr. 1901 p. 240.
A^ = Orig. Roma Arch. Vat. Instrumenta monastica (PP. Agostiniani) ; cf. Gdtt.
Nachr. 1900 p. 391; 1903 p. 520.
C = G. Boiyour Miscellanea vol. II, s. XVII, Roma Bibl. Angelica cod. 630 (Q 2. 2);
cf. Gett. Nachr. 1903 p. 118.
D = Fra lacinto De Nobili Cronaca del monistero di S. Maria in Campo Marzo
a. 1617, Roma Bibl. Vallicell. G 50 n. 48.
E = P. L. Galletti Varia, s. XVIII, cod. Vat. lat. 8039 B p. II [E^] et Spicilegium,
8. XVIil, cod. Vat. lat. 8054 p. II [E*]; cf. G6tt. Nachr. 1903 p. 25.
Indicem archivi a. 1747 confectum inveni in archivo s. Pauli de Urbe
(Miscellanea vol. 387 f. 301 sq.): Spoglio e ristretto delle pergamene del mon.
di S. Maria e di S. Gregorio Nazianzeno di Campo Marzo di Roma a. 1747
(cf. Qott. Nachr. 1900 p. 129). Excerpta et notitias ex archivo s. Mariae
sumptas praebent cod. Vat. Barb. 2375 (XXXII 166, olim 2305) s. XVII;
cod. Vat. lat. 8263 s. XVI sq.; P. L. Galletti Miscellanea s. XVIII, vol. VIII,
cod. Vat. lat. 7929 p. I, et vol. X, cod. Vat. lat. 7931 f. 64 sq. (cf. Gott.
Nachr. 1903 'p. 22. 27. 85).
1 (937 oct. 6)
Ex praeceptione Leonis VII Ursus abbas mon. s. Viti concedit Mariae quae
et Marozza rel. ancillae Dei de mon. s. Mariae et s. Gregorii q. pon. in Campo
Martis domum, in qua est oratorium s. Theodori, iuxta portam maiorem.
V. Mon. 8. Viti in monte Esqoilino n. 1.
*2 (1130—43)
Innocentius II concedit ecclesiam s. Andreae de Mortariis (i. e. Mortarariis
sive de Marmorariis^ cum omnibus suis pertinentiis.
Laud. in n. 10. — Beg. JL, — .
De ecclesia s. Andreae cf. Duchesne Lib. pontif. II 39 uot 47. — Hyacinthns
De Nobilibns in chronico suo laudat insuper Urbani II bnllam pro monasterio:
«Urbano II in una bolla data appresso S. Pietro li 28 di Novembre Tanno sesto
del 8U0 pontificato, che fu del 1094, le deputb tre abbati, due in Roma ed uno in
Arimini, per giudici e con^ervatori de' lor castelli, villaggi e po86e88Joni." Sed
nou tJrbano II tribuenda est, immo Urbano VI.
Digitized by
Google
88* Roma.
♦5 (1181^85)
Lucius III rectoribus Romanae fraternitatis: committit causam, quae inter
ecclesias s. Triphonis, s. Salvatoris de Serra, s. Nicolai de Praefecto et
s. Blasii dc Monte acceptabili ex tma et monasterium s. Mariae in Campo
Martis ex parte altera de statu parochiarum vertitur, fine debito terminandam.
Laud. in n. 6. — Beg. JL, — .
Sententia rectomm firaternitatis Romanae verbotenus repetitor in Alexii et
lohannis cardinalium sententia (n. 8) et laudatur in Urbani III (n. 5) et Clementis III
(n. 6) mandatis. Quam vero sententiam omnino falsam esse clerici praedictarum
ecclesiarum contenderunt, quibus Alexius et lohannes cardinales assensere. —
cf. Clerus urbis Romae n. 25.
*4 (1181—85)
Lucius in confirmat sententiam a rectoribus Romanae fratemitatis in favorem
monialium s. Mariae prolatam (n. 3).
Laud. in n.5, — Reg. JL. — .
5 Verona (1186—87) mart. 12
Urbanus III Agneti abbatissae ac sororibus s. Mariae de Campo Martis:
confirmat sententiam a rectoribus Romanae fratemitatis iubente Lucio III
(n. 3) prolatam. — Ea quae de. Dat. 7eron. 4 id. mart.
A^. [C f. 288]. — Edd. Montfaucon Diarium ital. p. 243 ex A^ (4 kal. mart.) = Migne
CCII 1469 n. 82. — Regg. J. 9899. JL. 16799 ad feb. 26.
6 Laierano 1188 tnart. 12
Clemens III Agneti abbatissae ac sororibus s. Mariae de Campo Martis^:
repctit Urbani III (n. 5) litteras. — Ea quae de. Dat. Lat. 4 id. mart. pont
n. a. 1.
AK — Ed. G6U. Nackr. 1903 p. 581 n. 22 ex A. — Beg. JL. — .
♦7 (1188 nuirt. — iun.)
Clemens III Alexio tit. s. Susannae presb. et lohanni s. Theodori diac.
card. : committit causam a clericis s. Triphonis, s. Nicolai de Praefecto et
s. Salvatoris de Sere adversus moniales s. Mariae in Campo Martis denuo
propositam fine debito definiendam.
V. Eccl. 8. Triphonis n. 6.
8 1188 iun. 6
Alexius tit. s. Susannae presb. et lohannes s. Theodori diac. card. auctoritato
et mandato Clementis III (n. 7) et cardinalium consensu sententiam a
rectoribus Romanae fraternitatis in favorem monialium s. Mariae in Campo
Martis prolatam (n. 3) falsam esse et viribus carere iudicant clericisque
s. Triphonis, s. Nicolai de Praefecto et s. Salvatoris de Sere incisam tradi
iubent.
V. Eccl. 8. Triphonis n. 7.
9 Laterano 1188 nov. 4
Clemens III clericis s. Triphonis, s. Nicolai de Praefecto et s. Salvatoris
de Scre: confirmat sententiam Alexii et lohannis card. (n. 8) suo privilegio
insertam.
V. Eccl. 8. Triphonis n. 8.
Digitized by
Google
Eccl. s. Nicolai de Praefecto — Mon. Renati. 89
10 Roma S. Pietro 1194 mai. 7
Celestinus III abbatissae eiusque sororibus etc: mon. s. Mariae in Campo
Martis sub apost. protectione suscipit, regulam s. Benedicti et possessiones
propriis expressas vocabulis confirmat, inter quas ecclesiam s. Andreae de
Morta(ra)riis iam ab Innocentio II (n. 2) concessara. — Licet ex iniuncto.
Ego Celestinus etc. Subscr. 21 card. Dat Romae ap. s. Petrura p. m. Egidii
s. Nicolai in carcere Tulliano diac. card., non. maii, ind. 12, a. inc. d. 1194,
pont. V. d. Celestini pp. III a. 4.
[A,] E^ f. 136. E* f. 64 (cx ardi. mon). D f. 287' (Ual). — Ed. lac. De NobUi
p. 23 (p. 24) et MaHinelli p. 201 (ital.). — Begg. UgheUi » 1 230; » I 201. Bussi Storia di
Viterbo p. 103. PflugkH. lier p. 330 n. 966. JL. 17095.
Ecclesia s. Nicolai de Praefecto.
(San Nicola dei Prefetti.)
Cf. Eccl. 8. Triphonis.
De hac ecclesiola, sita in Campo Martio non longe a monasterio
8. Mariae (cf. Nibby I 562; Forcella X 233 sq.; Armellini ^ p. 480; « p. 335),
perpauca scimus.
Documenta, quae ad ecclesiam s. Nicolai de Praefecto spectant, invenies
sub Eccl. s. Triphonis.
Monasteriam ss. Andreae et Lnclae q. app. Benati.
Renati monasterii satis antiqui abbas Probus iam occurrit sub Gregorio I
(n. 1). Incoluerunt olim monachi graeci, quorum abbatem Thalassium in-
venimus a. 649 in synodo Romana, et Georgium monachum a. 681 in con-
cilio generali. Saec. X fuit monasterium Latinorum, quorum rector a. 980
Gregorius filius Marozae senatricis exstabat (Reg. Sublacen. ed. AUodi et
Levi p. 155 n. 109). Nominatur etiam in Libro pontificali sub Leone III
(Duchesne II 11. 24); at post saec. X monasterii s. Andreae memoria quaevis
desideratur. Oratorium vero s. Luciae q. pon. in monasterio de Renati
memoratur in Vita Gregorii IV (1. c. II 79). Ubinam situm fuerit hoc
monasterium, in dubio versatur: Martinelli p. 367 et Lubin p. 343, auctori-
tatem Grimaldii secuti, credunt fuisse ecclesiam s. Luciae vulgo della Tinta
(cf. Nibby I 311). Et Duchesne (Lib. pontif. 11 39 not. 47) eam opinatur
fuisse quae postea ecclesia s. Andreae de Marmorariis sive de Mortarariis
(hodie s. Ivonis Brittonum) et ecclesia s. Luciae Quatuor portarum (hodie
S. Lucia della Tinta). Errant Armellini ^ p. 320; * p. 809 et Pressutti Reg.
Honorii DI t. I p. CXVII, qui credidenmt monasterium Renati positum
fuisse in monte Esquilino apud ecclesiam s. Eusebii, male interpretantes
nomina, quae habentur in instrumento a. 1162 sept. 22 (ed. Fedele in Arch.
della Soc. Rom. XXVI (1903) 27 n. 89).
Unum documentum quod habemus ex Gregorii I regesto sumpsimus.
Digitized by
Google
90 Roma.
1 600 oet.5
GregoriuB I in synodo residens concedit Probo abbati mon. ss. Andreae et
Luciae liberam licentiam universas res suas alienandi vel disponendi.
Reg, Greg, I lib. XI ep, 15. — Edd, S. Gregorii M. Opp, ed. Maur. II App. 9. Mansi
X 262. Migne LXXVII 1344 App. Mon. Germ. Epp. II 275. — Regg. J. p. 140; JE.
Ip.202.
Probus abbas tum in Gregorii dialogis tum in eius epistolis saepius comme-
moratur (cf. Mon. Qerm. Epp. II 71 not. 1).
Ecclesia s. Triphonis.
Ugonio f. 33 8q. — Panciroli » p. 799; • p. 471 sq. — Nibby I 699. — Armel-
lini » p.651; * p. 350.
Antiqua ecclesia s. Triphonis per Crescentium Urbis praefectum, famo-
sissimi illius Grescentii filium, atque per ceteros habitatores ecclesiae vicinos
noviter constructa, a lohanne XVIII, qui ibidem propriis manibus corpus
b. Triphonis martyris recondidit, fuit dedicata (n. 1). A. 1287 feb. 20
Honorius IV eam heremitis s. Augustini concessit (Potthast Reg. 22571),
qui, ecclesia s. Triphonis diruta, in eius loco aedes s. Augustini construxerunt.
Suppressa congregatione PP. Augustinianorum , eorum archivum trans-
ivit ad archivum regium, ubi maior pars documentorum hodie adservatur
(cf. Gott. Nachr. 1901 p. 241 et 243; 1903 p. 520); bibliotheca tamen, quam
appellant Angelicam, permanente in sede primitiva. Ex antiquo tabulario
septem chartae saec. XI et XII (sign. A 1 — 7) iam saec. XVIII ex. in
archivum Vaticanum transmigrarunt, ubi hodie inter Instrumenta monastica
inveniuntur. Unum tantum remansit penes patres s. Augustini.
A = Orig. Roma Arch. Vat. Instmmenta monastica (PP. Agostiniani).
A^ = Orig. Roma Arch. di stato (PP. Agostiniani).
B == Cop. Roma Arch. Vat. 1. c.
B^ = Cop. Boma Convento dei PP. Agostiniani (S. Agostiuo).
C = Libro delle bolle, sign. A (s. XVII?), hodie desideratur.
2> = G. Bo^jour Miscellanea vol. II, s. XVII, Roma Bibl. Angelica cod. 630 (Q 2. 2) ;
cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 118.
E = Onnphrii Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. XI t. 34;
cf. GOtt. Nachr. 1901 p. 1 eq.
F = los. Garampi Schedae, s. XV III, Roma Arch. Vat'(Fondo Garampi); cf.
G5tt Nachr. 1905 p. 522 sq.
Indicem archivi praebet ^Tavola deir archivio nel 1691" Roma Arch.
di stato (PP. Agostiniani); eiusque autem notitias invenimus [in schedis
abbatis Gregorii Terribilini, Roma Bibl. Casanatense cod. 2186 (XX XI 10)
f. 1 66 pNotizie della chiesa di ).S. Trifone nelF archivio del convento di
S. Agostino'' (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 120).
Digitized by
Google
Eccl. 8. Triphonis. 91
1 1006 nov. 28 (aug. 23)
lohannes XYIII lohanni rcl. archipresbytero et lohanni secundo atque lohanni
tertio rel. presbyteris etc: confirmat per intervcntionem Crescentii glorio-
sissimi praefecti Urbis, ut perpetualiter in eccl. s. Triphonis permaneant;
promulgat, ut, quemadmodum reliquae catholicae ecclesiae infra Romanam
urbem honorabiles exsistunt, similiter et ipsa propter merita huius praeoellen-
tissimi martyris consistat; confirmat possessiones. — Convenit apostolico
moderamini. Scr. p. m. Petri scrin. not. atque reg. S. R. E. in mense et
ind. ss. 5 [4 B^\. Dat. 4 kal. dec. [10 kal. sept. B^] p. m. Gregorii ep. s,
Ostien. eccl. et bibl. s. apost. sedis, a. Deo prop. pont. d. n. lohannis XII
pp. in sacr. sede b. Petri apost. 3, per ind. ss. 5 [4 B^\
B 8. XI ex. JB* 8. XII ex. (tranacr. a lohanne Kalo S. R. E. 8crin.) [= C p. 38]
= B f. 286. — Edd. Marini Dipl. pantif. * p. 65; * p. 99 ex B = Corvisieri in Arch.
ddla Soc. Bom. I (1878) 161 n. 1, = Migne CXXXIII 1037 n. 17, omnes tU buOam
Iohanni8 XII ad a. 957. — Begg. J. CCCLXIH, JL. f 3683 ut lohannis XU, PflugkH.
Iter p. 187 n. 103 et JL. 4104 ut lohannis XIX buUam.
Mirum est qnod paene omnes nomini ac nomero lohannis XII adhaerentes,
hauc bullam falsam iudicaverint, quum genuina ea vere sit atque lohanni XVIII
tribuenda.
*2 (1181—85)
Lucius III rectoribus Romanae fratemitatis : committit causam inter ecclesias
8. Triphonis, s. Salvatoris de Serra, s. Nicolai de Praefecto et s. Blasii de
Monte acceptabili ex una et monasterium s. Mariae in Campo Martis ex
parte altera de statu parochiarum.
V. Mon. s. Mariae in Campo Martis n. 3.
*3 (1181—85)
Lucius III confirmat sententiam a rectoribus Romanae fratemitatis in favorem
monialium s. Mariae prolatam (n. 2).
V. Mon. 8. Mariae in Campo Martis n. 4.
4 Verona (1186—87) mart. 12
Urbanus III Agneti abbatissae ac sororibus s. Mariae de Campo Martis:
confirmat sententiam a rectoribus Romanae fratemitatis iubente Lucio III
(n. 2) prolatam.
V. Mon. 8. Mariae iu Campo Martis n. 5.
5 Laterano 1188 tnart. 12
Clemens III Agneti abbatissae ac sororibus s. Mariae de Campo Martis:
repetit XJrbani III (n. 4) litteras.
V. Mon. 8. Mariae in Campo Martis n. 6.
*6 (1188 fnart. — iun.)
Clemens III Alexio tit. s. Susannae presb. et lohanni s. Theodori diac.
card.: committit causam a clericis s. Triphonis, s. Nicolai de Praefecto et
6. Salvatoris de Sere adversus moniales s. Mariae in Campo Martis denuo
propositam fine debito definiendam.
Laud. in n. 7. — Beg. JL. — .
Digitized by
Google
92 Roma.
7 1188 iun. 6
Alexius tit. s. Susannae presb. et lohannes s. Theodori diae. eardinales
auctoritate et mandato Clementis III (n, 6) et cardinalium consensu senten-
tiam a rectoribus Romanae fratemitatis (n, 2) prolatam falsam esse et viribus
carere iudicant clericisque (s. Triphonis, s. Nicolai de Praefecto et s. Salyatoris
de Sere) incisam tradi iubent.
A, [B ifuert. in n. 8. D f. 288*J. — Beg, JL. — .
8 Laterano 1188 nov. 4
Clemens III clericis s. Triphonis, s. Nicolai de Praefecto et s. Salvatoris
de Sere: confirmat sententiam Alexii et lohannis card. (n. 7) suo privilegio
insertam. — Ea quae fuerint. Ego Clemens etc. Subscr. 9 card. Dat. Lat.
p. m. Moysi S. R. E. subdiac. et vicem agentis canc, 2 non. nov., ind. 7,
inc. d. a. 1188, pont. v. d. Clementis pp. III a. t.
A. — -EtW. Jlfarmt Dtpi. pontt/: > p. 67; ^p.l02 tx A = Migne CCIV 1391 n. 92.
— Begg. J. 10116. JL. 16344.
9 LcUerano 1189 iun. 6
Clemens III Octaviano archipresb. etc.: ecclesiam s. Triphonis ad exemplar
lohannis pp. (n. 1) sub apost. protectione suscipit et possessiones propriis
expressas vocabulis confirmat. — Cum de universis. Ego Clemens etc.
Subscr. 14 card. Dat. Lat. p. m. Moysi S. R. E. subdiac. vicem agentis canc,
8 id. iun., ind. 7, a. inc d. 1189, pont. v. d. Clementis pp. III a. 2.
AK [C f. 174. D f. 290^. E f. 59. FJ. — Ed. PflugkH. Acta III 373 n. 430 ex A.
— Begg. FflugkH. Iter p. 319 n. 901. JL. 16419.
Eccksia 8. Celsi.
(SS. Celso e Giuliano.)
Panciroli *p. 265; * p. 4978q. — P. Adinolfi II canale di ponte e le sue circo-
stanti parti (Nami 1860) p. 23 sq. — Armellini > p. 184; » p. 363 sq.
Ecclesiam hanc satis antiquam, licet in Urbani III bulla a. 1186 feb. 14
pro ecclesia s. Laurentii in Damaso inter ecclesias ad hunc titulum imme-
diate spectantes haud memoretur, cardinali s. Laurentii eiusque capitulo
subiectam fuisse, ex n. 1 colligitur. Sed mirum est, Honorium III bulla
a. 1218 mai. 21 ad lohannem archipresbyterum missa (ed. Adinolfi p. 78
n. 4) ecclesiae s. Celsi, ad exemplar Innocentii III (cuius diploma tamen desi^
deratur), apostolicam protectionem concessisse libertatesque eius confirmasse;
ex quo suspicio oriri potest de authenticitate eiusdem Urbani III rescripti.
Archivum ecclesiae antiquiora non possidet documenta. Quaedam
praebet Adinolfi 1. c.
1 Verona (1185) dec. 5
Urbanus III clericis s. Celsi: praecipit, quatenus cardinali, qui pro tempore
fuerit in ecclesia s. Laurentii in Damaso , et capitulo eius oboedientiam ac
reverentiam debitam tam in capitulis quam iij servitiis impendant.
V. £ccl. s: Laurentii in Damaso n. 4.
Digitized by
Google
£ccl. 8. Celsi — Eccl. s. Laurentii in Damaso. 93
Ecclesia s. Lanrentii in Damaso.
(San Lorenzo in Damaso.)
Ugonio f. 221' aq. — Panciroli *p. 403 8q.; * p. 777 sq. — Greg. Porii Fornix
Lanrentianae basilicae exstructus et omatns a Franc. card. Barberino (Bomae 1640). —
Martineili p. 136. — I. Ciampini De S. R. E. vicecancellario illinsque mnnere, auctori-
tate et potestate (Romae 1697). — Piazza p. 402 sq. — 6. B. Bovio La piet^ trionfante
su le distrutte g^randezze del gentilesimo nella magnifica fondazione delP insigne basilica
di S. Lorenzo in Damaso di Boma (In Roma 1729). — A. FonsecaDe basilica s. Laurentii
in Damaso libri tres (Fani 1745). — Annali dei canonici di S. Lorenzo in Damaso, Roma
Bibl. Vittorio-Emanuele cod. 837 (Varia 208). — Fr. Cancellieri Memorie della chiesa
di S. Lorenzo in Damaso antica e modema, s. XVIII, cod. Vat. lat 9172. — Nibby
I 29l8q. — ForcellaV 1638q. — Armellini > p. 312 8q.; » p. 3738q. — Marucchi
p. 419 sq. — P. Spezi S. Salvatore di Galla in Builett. della Commise. archeol. com.
XXXIII (1905) 62 sq.
Titulus Damasi (cf. Duchesne in M61ange8 VH 224) sive ecclesia
8. Laurentii in Damaso quae app. in PraBino constructa et consecrata a
Damaso I (n. 1), aucta ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 500), a
Leone III (1. c. 11 12. 20. 28) et a Gregorio IV (1. c. II 78), adhuc est titulus
preBbyteralis et sedeB S. R. E. vicecancellarii.
Archivum, quod etiamnunc exstat penes canonicos, nimia quidem
anxietate custoditum, documenta antiqua perdidisse persuasum nobis habe-
mus. Fonseca enim iam huius ecclesiae Urbani III buUam illam magni
momenti circa Urbis topographiam (n. 5) ex actis notarilibus a. 1591 edidit;
Galletti autem ex quodam libro A, cui titulus ^lnstrumenta s. Laurentii in
Damaso^, huius ecclesiae chartas exaravit.
B = Transumptum per acta lohannis Savii notarii a. 1591 april. 22, Roma Arch.
capitolare di S. Lorenzo in Damaso (teste Fonseca).
C = l. Ciampini De ecclesiis Urbis, s. XVII, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. VI t. 35;
cf. GOtt. Nachr. 1900 p. 385.
D = Q, Terribilini Schede rignardanti le chiese e monumenti di Roma vol. VI,
8. XVIII, Roma Bibl. Casanat cod. 2182 (XX XI 6); cf. G5tt. Nachr. 1903
p. 120.
E = Notizie storiche della basilica collegiata insigne di S. Lorenzo in Damaso
a. 1797, Roma Arch. capitolare di S. Lorenzo in Damaso (teste Spezi).
Conf. etiam P. L. Galletti Varia vol. I, s. XVIII, cod. Vat. lat. 8045
(Gott. Nachr. 1903 p. 25).
*1 (366—84)
Damasus I constituit titulum in urbe Roma basilicam, quam ipse construxit,
ubi et donat possessiones Papiranam terr. Ferentino, Antonianam terr. Casino,
et balneum iuxta titulum [et consecrat ecclesiam].
Jjuud, in VUa Damaai (Lib. porUif. ed, Ducheme 1 212; Mommsen jp. 84). — Beg. JK. — .
Tabuia marmorea, ubi de consecratione ecclesiae, adservabatur inter praeclaras
inBcriptiones a Fulvio Ursino olim collectas in aedibus Farnesianis ad campum
Florae (cf. Fonseca p. 139).
Digitized by
Google
94 Roma.
2 Anagni (1173—76) iul. 19
Alexander III Petro archipresbytero et clericis eccl. b. Eustachii: confirmat
amicabilem compositionem inter ecclesias s. Eustachii et s. Laurentii in
Damaso de investitura sacerdotum, scrutinio, baptismate et capitulo 4 cappel-
Jarum s. Pantaleonis, s. Sebastiani, s. Benedicti et s. Silvestri.
▼. Eccl. 8. Enstachii iuzta templam Agrippae n. 4.
*3 (1166-81)
Alexander III profert sententiam inter canonicos s. Petri bas. Yaticanae
et clericos s. Laurentii in Damaso super ecclesia s. Mariae et s. Catharinae.
V. Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 41.
4 Verana (1185) dec. 5
XJrbanus III clericis s. Celsi : praecipit, quatenus cardinali, qui pro tempore
fuerit in eccl. s. Laurentii in Damaso, et capitulo eius oboedientiam ac reve-
rentiam debitam tam in capitulis quam in servitiis impendant. — Licet
universis. Dat. Veron. non. dec.
C f. m' et f. 272*. — Edd. Ciampini p. 152 = Fonseca p. 274. — Regg. Moretti
RUu8 dandi jp. Bt2. JL. 15476.
5 Verona 1186 feb. 14
Urbanus III Petro priori etc: ecclesiam s. Laurentii sub apost. protectione
suscipit et possessiones propriis expressas vocabulis et iura parochialia con-
firmat. — Apostolicae sublimitas. Ego Urbanus etc. Subscr. 14 card. Dat.
Veron. p. m. Transmundi S. R. E. not., 16 kal. mart., ind. 4, a. inc. d. 1185,
pont. V. Urbani pp. a. 1.
B. Cf 261. D f 67*. E p. 1067. — Edd. Ciampini p. 140 ex B = Bavio p. 144
(itaJ.). Fonseca p. 250 ex B. — Begg. Maretti Ritus dandi p. 314. P. Adinolfi 11 canale
di ponte p. 23. P. Adinoyi La via sacra o dd papa p. 9. JL. 15531.
Bullam falsam et omnino ficticiam esse contendit P. Spezi; nos contra ex
maxima saltem parte genuinam retinemus; hoc unum concesserimus, ecclesiarum
elenchum in documento contentum potuisse aut interpolari aut commutari.
6 Verona (1186—87) oct. 3
Urbanus III capitulo s. Laurentii in Damaso: decemit litteras et privilegia
post privilegium canonicis concessum (n. 5), quae eidem derogent, nullum
vigorem habere. Indulget, ut cardinale vacante vel absente habeant facultatem
yconomum statuendi. — Inter alias ecclesias. Dat. Veron. 5 non. oct.
C f266. — Ed. 06U. Nachr. 1900 p. 429 n. 20. — Reg. JL. — .
Efitne hoc genuinum documentum?
Ecclesia s. Thomae in Parione.
(San Tommaso in Parione.)
Panciroli * p. 794; « p. 784. — Martinelli p. 312. — Ciampini De S. R. E.
vicecancellario p. 204. — Piazza p. SSOsq. — Bovio La pietS, trionfante p. 187 sq. —
Fonscca De bas. s Laurentii in Damaso p. 280 sq. — Nibby I 7398q. — Forcella
VII 533 sq. - Armellini » p. 644; • p. 384 8q.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Thomae in Parione — Eccl. s. Agnetis in Agone. 95
Origines antiquae huiuB ecclesiae ignoramus. Fuit consecrata ab Inno-
centio II (n. 1). Enumeratur inter ecclesias ad s. Laurentium in Damaso
pertinentes in bulla Urbani III (Eccl. s. Laurentii in Damaso n. 5). Est
hodie titulus, erectus a Leone X.
De archivo nihil.
1 1138 dec. 21
Innocentius II consecrat templum et altare ad honorem lesu Christi et
b. Mariae virg. et b. Thomae apost.
Tabula marmorea tn pariete eodesiae. — Edd, MartineUi p. 312. Ciampini p. 204,
Piazza p. 581. Bovio p. 187. Fonseca p. 281. Moretti De 8. Caihsto p. 265. Oalktti Inacr.
Eom. 1 34 n. 43. Forcella VII 535 n. 1139. — Reg. JL. I p. 882.
Eccle8ia s. Agnetis in Agone.
(Sant* Agnese al Circo Agonale.)
Panciroli »p. ISOsq.; *p.7858q. — Martinelli p. 51. — Ciampini De S. R. E.
vicecancellario p. 154 sq. — Bovio La piet^ irionfante p. 145. — Fonseca De bas.
8. Laurentii in Damaso p. 275 8q. — Franc. Cancellieri Atti del martirio di S. Agnese
e notizia della cbiesa ad essa dedicata nel foro Agonale, s. XVIII, cod. Vat lat. 9175. — -
Frauc. Cancellieri II mercato, il lago deir acqua vergine ed il palazzo Panfiliano nel
Circo Agonale etc. (In Roma 1811). — Nibby I 38 sq. — Forcella IX 511 sq. —
Armellini » p. 106; « p. 388. — Marucchi p.416 8q.
Ecclesia s. Agnetis „ex criptis Agonis^, obscura quidem origine, fuit
a Calixto II ampliata et consecrata (n. 1); nominatur inter ecclesias ad
s. Laurentium in Damaso pertinentes in Urbani III bulla (EccL s. Laurentii in
Damaso n. 5). Errat Duchesne (Lib. pontif. II 45 not. 91) et alii, qui credunt,
idem esse hanc ecclesiam ac monasterium s. Agnetis q. app. ad Duo fuma,
quod potius erat in regione I apud ecclesiam s. Praxedis. Illic Innocentius X
coUegium cappellanorum constituit, ubi exstat hodie bibliotheca nonnulla
etiam manuscripta continens.
Documenta antiquiora vero onmino desiderantur; quae enim in archiyo
ecclesiae sunt, noYam institutionem ab Innocentio X factam respiciunt
Documentum a. 1145 edidit nuperrime Fr. Gaet. Truppi Un atto notarile
deir a. 1145 relatiyo alla chiesa di S. Agnese in Piazza Navona (Boma 1901)
ex arch. Neapolitano.
1 1123 ian. 28
Calixtus n consecrat ecclesiam s. Agnetis cum remissione annuatim in dicto
die unius anni et 40 dierum.
Tdbula marmorea ad fores ecclesiae periit, — Edd, Baronius Ann. ad a. 1123 c. 3
= Oldoinus op. Oiaeonium * 1944 = Amort Hist. indulg, 1 127, MmiinelUp. 52 = Oiampim
p. 155 = Fonseca p. 278. ForceUa IX 513 n. 1007 ex cod. Ckis. I V 167 f. 313 ahis^
codd. — Regg. J. p. 542. JL. I p. 808.
Digitized by
Google
gg Roma.
Eeclesia s. Sal?atorl8 de Serra.
De ecclesiola s. Salvatoris de Serra sive de Sere nomen cognoscimus ex
catalogo ecclesiarmn Urbis apud Cencium. Reliqua ignoramus. Fuit una
ex quatuor ecclesiis, quae contra moniales s. Mariae in Campo Martis de
statu parochiarum contenderunt.
Documenta v. sub Eccl. b. Triphonis.
Ecelesla s. Marlae In Monticellis.
(Santa Maria in Monticelli.)
Panciroli »p. 538; * p. 748. — Martinelli p. 229. — 0. PiBelli-Ciuccioli
Notizie istoriche della chiesa parrocchiale di S. Maria in Monticelii di boma (In Monte-
fiascone 1719). — Bovio La pieWl trionfante p. 166 8q. — Fonseca De bas. s. Laurentii
in Damaso p. iOOsq. — Nibby I 4398q. — (Giac. Raimondi) La chiesa parrocchiale
di S. Maria in Monticelli e i suoi ristauri (Roma 1860). — Forcella V 515 sq. —
Armellini » p. 370 sq.; » p. 404 sq.
Ecclesia s. Mariae in Monticellis, consecrata a Paschale 11 (n. 1) et ab
Innocentio 11, ut videtur, privilegio munita (n. 2), enumeratur inter ecclesias
ad 8. Laurentium in Damaso pertinentes in Urbani III bulla (Eccl. b. Laurentii
in Damaso n. 5).
De archivo nihil.
♦i (1099—1118)
Paschalis II consecrat ecclesiam s. Mariae positam in regione Areolae in
loco q. voc. in Monticelli.
Laud, in VUa Paschalis II (Lib, porUif. ed, Ducheme II 305). — Reg. JL. —.
2 1143 mai. 6
InnocentiuB II aulam sanctificans iubet, ut libera sit, praesentibus Conrado
(Sabinensi), Stephano (Praenestinensi), Alberico (Ostiensi) episcopis.
Tahula in eodesiae pariete arcus sinisiri. — Edd. Torrigio Le sacre grcite Vaiicane
**> p. 642. MartindU p. 229. Piseai-Ciuccioli p. 28. ChUetti Inscr. Bom. I 45 n. 56.
Raimondi p. 28 not. 2. ForceOa V 517 n. 1353 ad 1198. ArmdUni » p. 371; * p. 404. —
Beg. JL. — .
Ecclesia s. Enstachii inxta templnm Agrippae.
(Sant* Eustachio.)
Panciroli ' p. SlOsq.; *p. 789sq. — Martinelli p. 103 sq. — A.Ceccarelli
Memoria della nobil casa de Sanctis detta de Saccocciis iu La serenissima nobiit^ del-
ralma cittS, di Roma vol. III f. 6 sq., s. XVI, cod. Vat. lat. 4911 (cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 10).
— A. Kircher Historia Eustachio-Mariana (Romae 1665). — Piazza p. 851 sq. — Nibby
I215sq. — Forcella II 383sq. — Armellini » p. 234sq.; * p. 429sq. — Th. card.
Mertel Storia della diaconia cardinalizia di S. Eustachio, ms. (Non vidi). ~ L. T. Topini
Storia Eustachiana (Roma 1895).
Digitized by
Google
ficcl. s. Salvatoris de Serra — Eccl. s. tlustachii iuxta templum Agrippae. 9'/
Diaconia haec valde antiqua, sita in Flatana iuxta templum Agrippae,
laudatur in Vita Leonis III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 21) et in Vita
Gregorii IV (1. c. II 75). Fuit consecrata a Celestino III (n. 5).
Vetus ecclesiae archivum periit.
*1 (715—31)
Gregorius II diaconiae b. Eustathii: locat in perpetuum fundum Clivus
aliosque fimdos ex corpore massae Calcianae patr. Lavican.
Deusdedit lib, 111 c 237 ex registro Oregorii iunioris; AJbinus lib, X; Cencius c. 71. —
Edd. Martinucci p. 324. Wolf v. GlanveU p. 370. Fabre-Duchesne I 352. — Eegg. J. 1701.
JE. 2213.
*2 (715—31)
Gregorius II diaconiae s. Eustathii: locat in perpetuum fundos, quos
enumerat, ex corpore massae Calcianae et massae Pontianae patr. Lavican.,
massam Furanianam et fundos ex corpore massae Alianae patr. Tiburtin.
Deusdedit lib. III c. 244 ex registro Oregorii iunioris; AJbinus lib, X; Cendus c. 71. —
Edd. Martinucci p. 325. Wolf v. Olanvell p. 372. Fabre-Duchesne I 353. — Begg. J. 1708,
JE. 2220.
3 998 apra. 9
In praesentia Gregorii V causa agitur inter presbyteros eccl. s. Eustathii in
Platana et Hugonem abbatem Farfen. super ecclesiis s. Mariae et s. Benedicti
in thermis Alexandrinis cum casis et oratorio Salyatoris.
y. Latium, Farfa.
4 Anagni (1173—76) itd. 19
Alexander III Petro archipresb. et clericis s. Eustachii: confirmat ami-
cabilem compositionem factam inter clericos s. Eustachii et clericos s. Laurentii
in Damaso de consensu et auctoritate P(etri) tit. s. Laurentii presb. et
Hugonis 8. Eustachii diac. card. super controversia, quae de investitura sacer-
dotum, scrutinio, baptismate et capitulo quatuor cappellarum s. Pantaleonis,
s. Sebastiani, s. Benedicti et s. Silvestri aliquamdiu est agitata. — Cum inter
ecclesiam. Dat. Anagniae 14 kal. aug.
Insert. m buUam Oregorii IX a. 1231 april. 9: Reg. Vat. 1. 15 f. 88 n. 62 [= Moreau
Coa. t, 1187 f. 216 Paris Bibl. nat.J. — Edd. BuXl. Eom. ed. Cocqudines III 265 n. 24 =
BuU. Rom. ed, Taur. III 453 n. 24. Odtt. Nachr. 1902 p. 435 n. 16. — lU^. Auvray Les
reg, de Origoire IX 1. 1 406 n. 636. Potthast Beg. 8702. JL. — .
De eccl. s. Pantaleonis cf. P. Adinolfi La via sacra o del papa tra'l cerchio
di Alessandro ed il teatro di Pompeo (Roma 1865) p.268q.
5 1196 mai. 12
CelestinuB HI consecrat ecclesiam b. Eustachii cum tribus altaribus, condit
corpora sanctorum, et statuit, ut quotquot a die consecrationis usque ad
octavam pentecostes devote convenerint, 2 annorum remissionem suorum
peccatorum habeant.
Tabuia marmorea in sacrario ecclesiae. [Apographa exstant apud Ceccarelli in cod,
Vat, lat. 4911 f, 6; in cod. Vat. lat. 8253 p. I f 151; in cod. Vat. Arch. Misc. Ami. VII
t. 28 f 37; apud Borgia in bibl. Vat. ms. Borgia 274 (cf OdU. Nachr. 1903 p. 71)]. — Edd.
Martindli p. 103. Kircher p. 158 ex cop. a. 1664. Piazza p. 853. OaHetti Inscr. Bom. I 42
n. 54. ForceUa 12 385 n. 1177. Armdlini « p. 433. Topini p. 52 ex cop. a. 1664. — Beg. JL. — .
Kehr, Italia pontificia I. 7
Digitized by
Google
98 Roma-
Xenodochinm in Platana.
Non invenitur in Urbis monumentis; ex quo deducitur, hoc xenodochium
unitum fuiBse diaconiae s. Eustachii (cf. Duchesne Lib. pontif. II 46 not. 108).
*1 (752—57)
Stephanus II fundat xenodochium in Platana, centum pauperum Christi,
dispositum illic faciens, quotidianum videlicet victum eorum decemens tribui.
Laud, in Vita Stephani II (Lib. pontif. ed. Duchesne I 440). — Reg. JE. — .
Monasterinm inxta tiiermas Agrippianas.
Ex Gregorii I epistolis comperimus, lohannem presbyterum S. R. E. in
domo iuris sui posita iuxta thermas Agrippianas oratorium construxisse,
ibique quosdam reditus legati titulo per testamentum reliquisse; in quo
oratorio servorum Dei congregationem voluit esse; quae omnia ut impleren-
tur, Pelagio papae deputavit. Itaque Gregorius I a. 596 abbatem quendam
cum congregatione sua illic instituit (n. 1). Sed quoniam pro temporum
difScultate nova servorum Dei congregatio adhiberi ultra non potuit, idem
Gregorius a. 599 feminarum ibi congregationem constituendam esse decrevit
(n. 2). Cuius monasterii fortunam prorsus ignoramus.
1 (596 iid.)
Gregorius I . . abbati: constituit, ut oratorium, quod lohannes presb. S. R.
E. in domo iuris eius iuxta thermas Agrippianas construxit, dedicari debeat
ibique abbas ille cum congregatione constituatur, cui proprietates a lohanne
testatore relictas assignat. — Ecclesiastica damnum.
Beg. Oreg. I lib. VI ep. 42. — Ed. Mon. Oerm. Epp. 1 417. — Reg. JE. — .
2 (599 april)
Gregorius I Bonae abbatissae: decemit, ut in domo lohannis quondam
presb. S. R. E. iuxta thermas Agrippianas feminarum congregatio constituatur,
cui proprietates a lohanne testatore relictas assignat. — Ecclesiastica dam-
num.
Reg. Greg. I lih. IX ep. 137. — Edd. S. Oregorii M. Opp. ed. Maur. II lib. III n. 37.
Mansi X 30 n. 44 et X 139 n. 49. Migne LXXVII 633 n. 37. Mon. Oerm. Epp. II 135. —
Regg. J. 877 ad 693 mai. JE. 1425 ad 596 iul
Ecclesia s. Salvatoris de Cnpellis.
(San Salvatore delle Coppelle.)
Panciroli *p. 743; «p. 423. — Martinelli p. 298. — Ciampini De S. R. E. vice-
canceilario p. 190 sq. — Bovio La pietk trionfaute p. 176. — Fonseca De bas. 8. Lau-
rentii in Damaso p. 397sq. — Nibby I693sq. ~ (M. Santelmazza) Cenni intomo la
Digitized by
Google
Xenodochium in Platana — Eccl. s. Mariae ad Martyres. 99
chiesa di S. Salvator alle Copelle, rimmagine di S. Maria SS«>» della Perseveranza e la
sua archiconfraternitil (Roma 1863). — Forcella VIII 497 sq. — Adinolfi II396sq. —
Armellini «p. 592; «p. 442.
Haec ecclesiola, erecta saec. XII, prius, ut putat Fonseca, appellata
fuit 8. Salvatoris in Versis , et hoc nomine enumeratur inter ecclesias ad
8. Laurentium in Damaso pertinentes in bulla Urbani III (Eccl. s. Laurentii
in Damaso n. 5); postea s. Salvatoris de Pietate dicta cst.
De archivo nihil.
1 1195 nov, 26
Celestinus III consecrat ecclesiam.
Tabtila tnarmorea in ecclesiae pariete dextra, — Edd. GaHetti Inscr. Rom. 1 40 n. 52,
Santelmazza p. 1. ForceUa VIII 499 n. 1156. — Reg. JL. II p. 618,
Ecclesia s. Mariae ad Martyres.
(Santa Maria della Rotonda.)
Ugonio f. 309 8q. — Panciroli »p. 565 8q.; *p. 417sq. — Martinelli p. 237. —
P. Lazzeri Della consecrazione del Pantheon e sue memorie (Roma 1749). — Nibby
1 406sq. — Forcella I 287sq. — Adinolfi II 407 sq. — Armellini »p. 346sq.;
* p. 483 sq. — Gio. Eroli Raccolta epigrafica storica bibliografica del Pantheon di
Agrippa (Nami 1895). — Marucchi p. 412 8q.
Pantheon templum a Bonifatio IV b. Mariae et omnibus martyribus
dedicatum (n. 1), a Benedicto 11 (Lib. pontif. ed. Duchesne I 363; Mommsen
p. 203), a Qregorio III (Duchesne I 419), a Stephano II (1. c. I 444), ab
Hadriano I (1. c. I 504. 514), a Leone III (1. c. 11 9. 19. 30) et a Gregorio IV
(1. c. II 76. 83) donis locupletatum est. Anastasium IV apud s. Mariam
Rotundam noYum palatium construxisse, ex Bosonis Vita Anastasii IV com-
perimus (1. c. II 388). A Bonifatio VIII erigitur in diaconiam.
Archivum perpauca adhuc continet documenta, at nulla antiquioris aevi.
Documenta q^aedam saec. XTVsq. edidit G. Gugnoni in Arch. della Soc.
Rom. Vni (1885) 577 sq.
*1 609 (?) mai. 13
Bonifatius IV dedicat templum q. app. Pantheon b. Mariae et onmibus
martyribus, permissu Phocatis imp.
Laud, in Yita Bonifaiii IV (lAb, paniif, ed, Dticheme I 110. 317; Mammsen p. 165). —
Begg, J. p, 155, JE. I p. 220,
2 Laterano 1123 mart. 27
Calixtus n in concilio Lateranensi interdicit, oblationes de altari s. Mariae
Rotundae . . a laicis auferri.
Acta concilii edd, Mansi XXI 281. 301. Mon. Germ. Leg. II 182 et Constit. 1574. —
Begg. J. p. 543. JL. I p, 810.
Digitized by
Google
100 Roma.
Ecclesia s. Marci.
(San Marco.)
Ugonio f. ISVsq. — Panciroli >p.4438q.; *p.834Bq. — Martinelli p. ITOsq. —
Ciampini Vet. mon. II llQsq. — Piazza p. 4]3sq. — Nibby I 321 sq. — Bartolini
La sotterranea confessione della romana basilica di s. Marco (Roma 1844). — Forcella
IV 34l8q. — Armellini »p. 3278q.; »p. 459sq. — Maruccbi p. 384sq.
Titulus B. Marci (cf. Duchesne in M^langes VII 225), erectus in vico
Pallacinae, ut traditur, a Marco papa (n. 1), decoratur a lohanne VI (Lib.
pontif. ed. Duchesne I 383; Mommsen p. 217), restauratur et locupletior fit
ab Hadriano I, qui in hac ecclesia domui paternae vicina educatus et edoctus,
monachos in monasteriis s. Stephani q. app. Vagauda et s. Laurentii q. app.
Fallacinis, ut in basilica s. Marci divina ofScia administrarent, instituit (Du-
chesne I 500. 507. 514). Augetur deinde a Leone III (1. c. II 12. 21), reno-
vatur plurimumque ditatur a Gregorio IV, qui prius fuit presbyter huius
tituli (1. c. II 74). Est adhuc titulus presbyteralis.
In archivo ecclesiae monumenta antiquioris aetatis omnino desiderantur.
C = Collectio synodorum et epistolarum summorum pontificum, episcoporum et
aliorum, s. XVI, Roma Bibl. Vallicell. C 24; cf. PflugkH. Iter p. 105.
*1 (336)
Marcus condit basilicam in urbe Roma iuxta Pallacinis, ubi offert inter
cetera fundum Antonianum in via Claudia, fundum Baccanas in via Appia,
fundum Orrea in via Ardeatina.
Laud. tn Vita Marci (Lib. pontif. ed. Duchesne 1 202; Mommsen p. 73). — Beg. JK. — .
*2 (1099-1118)
Paschalis II lohanni Gaietano cancellario suo: praecipit, ut audiat et de-
finiat causam inter ecclesias XII Apostolorum et s. Marci de dignitate crucis
fratemitatis.
V. Eccl. XII Apostolorum n. 2.
5 1127 (feh. 19 —mart. 23)
Ante Ilonorii 11 praesentiam causa inter basilicam XII Apostolorum et
ecclesiam s. Marci de dignitate crucis fraternitatis Romanae agitur et sen-
tentia a rectoribus fratemitatis promulgata confirmatur.
V. Eccl. XII Apostolorum n. 3.
*4 (1143-^44)
Celestinus 11 concedit massam quandam sub censu 10 sol.
Latid. ap. AUnnum (ed. Fabre-Ducheme 1 9 not. et 11 109). — Reg. JL, — .
5 (1145—53)
Eugenius III archipresb. tit. s. Marci: mandat, quatenus cappellanum de
Pinea moneat, ut secundum antiquam et rationabilem consuetudinem ecclesiae
s. Marci oboedientiam promittat. — Super controversia.
C f. 199. ~ Edd. Baronius Ann. ad a. 1148 c. 38 ex cod. Vat. = Manriquez Ann,
C\sterc.II116, = MansiXXl629n.6 = MigneCLXXXm4n.&42.— li(gg.J.6683. JL.9649.
Digitized by
Google
Eccl. s. Marci — Mon. s. Mariae in Capitolio. 101
Monasterlnm s. Lanrentii q. app. Palatinis siye in Pallacinis.
Monastcrium hoc antiquae originis fuit restauratum ab Hadriano I (n. t)
et dotatura a Leone III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 22) et a Gregorio IV
(I. c. II 82). Errat Tomassetti (Arch. della Soc. Rom. III 154), qui hoc in
ruinis palatii Neronis prope Yaticanum coUocat; constat enim ex n. 1 positum
fuisse iuxta monasterium s. Stephani q. app. Yagauda, cuius ecclesia adhuc
exstat sub nomine Santo Stefano del Cacco. Ecclesia b. Laurentii, quae
saec. Xn adnexa videtur ecclesiae s. Mariae dominae Rosae, periit in con-
structione monasterii s. Catharinae (S. Caterina dei Funari; cf. Martinelli
p. 361; Armellini * p. 305; ^p. 493).
*1 (772--95)
Hadrianus I „monasterium s. Laurenti q. app. Palatinis in desertis reperiens,
. . restaurans atque in omnibus ditans, coniungens ei alium monasterium
iuxta ipsum positum, scilicet s. Stephani qui cognominatur Yagauda, ordinavit
monachos et constituit, ut in titulo b. Marci . . officium fungerent, id est
matutino, hora prima, tertia et sexta atque nona seu vespera psallerent^.
Laud. in Vita nadriani I (Lib. pontif, ed. Duchesne I 607), — Reg, JE, — -.
Monasterinm s. Mariae et 8. loliannis bapt. in Capitolio.
(Santa Maria in Aracoeli.)
Panciroli >p.4708q.; 'p.CTsq. — Martinelli p. 184. — Lubinp.338. — Piazza
p 568 sq. — F. Casimiro Memorie istoriche della chiesa e conyento di S. Maria in Araceli
di Roma > (I" Roma 1736); MRoma 1845). — Nibbj I 341 sq. — Forcella I lllsq. —
J. Vetter Souvenirs historiques sur Araceli (Rome 1886). — Armellini 'p. 376 8q.;
' p. 5408q. — G. B. De Rossi m BuUett. di archeol. crist. Ser. V a. IV (1894) 85sq. —
Marucchi p. 2388q.
Monasterium valde antiquum et laudatum inter XX antiquas Urbis
abbatias sub nomine s. Mariae in Capitolio, ubi est ara caeli Dei, fuit rectum
primum ab hegumenis graeeis, deinde ab abbatibus ord. s. Benedicti usque
ad a. 1250, quo anno Innocentius lY (Potthast Reg. 14002) illud una cum
hortis et aliis suis appendiciis nec non libris et ornamentis ipsius concessit
fratribus ordinis s. Francisci, qui ecclesiam adhuc tenent. Titulus a Leone X
promotuB.
Monasterii vetus archivum periit. Etiam Innocentii IV bullam origi-
nalem, cui Anacleti II diploma (n. 1) insertum est, non invenimus in archivo,
licet adservatam ibi etiamtunc temporibus Waddingii et Casimiri.
1 (1130^37)
Anacletus II lohanni abbati etc.: concedit totum montem Capitolii cum
omnibus ad eum generaliter pertinentibus, finibus terminatis. — Quod in
apostolicae.
Insert. buUae InnocentiilVa. 1262 itU, 6 FoUliost Reg. 14661: Beg.Vat. t. 22 f. 20(/ n. 39
[B^] et buUae Alexandri IV a. 1269 sept. 26 Potthast Reg. 17671: Reg. Vat. t. 26 f. 218 n. 183
Digitized by
Google
102 Roma.
[B^], — Edd, Wadding Ann, Minor. ^Il9 n.l7 et 78 n. 29; * III 255 (cf. p. 609 n. 97) ex B* ;
IV 492 n. 66 Eeg. ex B* = (Valesius) Spiegctzione d^una holla d^Anadeto antipapa in
Calogiera BaccoUa d^opuscdli XX (In Venezia 1739) 105 sq., = BtUI. Bom. ed. Cocqudines
III 327 n. 28 = Bull. Bom. ed. Taur. III 558 n. 28. Casimiro p. 21 et p.432 ex B\ Sbaralea
BuU. Franc. 1616 n. 418 ex B^ et II 365 n. 513 Beg. ex B\ = PreUer in PhUologtts Il04 =
Urlichs Cod. urbis Boffiae topogr. p. 147 = Jordan Topographie der Stadt Bom im AUer-
thum II (1871) 667 n. 1 = Gori in Arch. stor. artistico ardheol. e lett. di Boma I (1876) 307.
— Beg. JL. 8425.
*2 (1193-^98)
Celestinus III delegat iudices lohannem tit. 8. Stcphani in Coelio monte et
Sofredum tit. s. Praxedis presb. card. ad audiendam causam inter ecclesias
8. Mariae de Capitolio et ss. Sergii et Bachi.
V. Eccl. ss. Sergii et Bachi n. 2.
Eeclesia ss. Sergii et Itachi.
Pauciroli »p. 759; «p.2058q. — Martinelli p. 399. — Piazza p. 729 sq. — •
I^n. Kulcryuski Notizia della chiesa dei SS. Sergio e Bacco a Campo Vaccino (Roma
1732). — Armellini > p. 609; * p. 538. — Marucchi p. 242.
Diaconiam ss. Sergii et Bachi, sitam apud arcum Septimii Severi in
foro RomanOj quando ^eiusdem ecclesiae dispensator, propter metum templi,
quod situm super eam videbatur, evertens, super eandem ecclesiam a funda-
mends ipsam basilicam exterminavit ; quam restaurare minimc valens . .,
Iladrianus I a fundamentis in ampliorem restauravit decore nimio statum^ (Lib.
pontif. ed. Duchesne I 512). A Leone ITI (1. c. II 11. 21), a Gregorio IV
(1. c. II 75) et ab Innocentio III, qui huius diaconiae cardinalis fuerat, aucta
cst. Innocentius II, prout videtur, una cum ecclesia ss. Quatuor Coronatorum
abbati mon. Saxivivi (Sassovivo) in dioecesi Fulginatensi (Foligno) regendam
^conccssit (cf. Innocentii II privilegium a. 1138 mai. 21 JL. 7898). Saec. XIV
a canonicis gubernatur. Iterum temporibus Sixti IV instaurata, a Pio IV
penitus destructa est
De archivo nihil.
*1 (1191—98)
Celestinus III concedit archipresbytero et clericis ss. Scrgii et Bachi (et
ecclesiae s. Mariae in Porticu) teniraentum quoddam Tusculani.
Laud. in Innocenlii III bulla a. 1199 iun. 26 Potihast Beg. 754. — B&j. JL. — .
*2 (1193—98)
Celestinus III delegat iudices lohannem tit. s. Stcphani in Coelio monte
et Sofredum tit. s. Praxedis presb. card. ad audiendam causam, quae super
horto s. Sergii sive post s. Sergium et horto intcr columnas usque ad ab-
sidem et usque ad custodiam Mamertinam inter ecclcsiam ss. Sergii et Bachi
et ecclesiam s. Mariae de Capitolio vertebatur.
Laud. ut n. 1. ^ Beg. JL. — .
Digitized by
Google
Eccl. ss. Sergii et Bachi — Mon. 88. Andreae et Gregorii in Clivo Scauri. 1 03
MonMteriam s. Caesarii de Palatio.
S. Caesarii oraculum ^quod est intro Palatium^ memoratur in Yita
Sergii I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 37t; Mommsen p. 210); monasterium
8. Caesarii in Palatio in Yita Leonis lY (Duchesne II 114), ibique electus
fuit EugeniuB III (1. c. 11 386). Fuit primo monasterium Graecorum. Recen-
setur inter XX antiquas Urbis abbatias. De eius situ veteres auctores magno
tenebantur errore, alii hoc s. Caesarii de Palatio monasterium ad monasterium
Corsarum (s. Caesarii in Turrim) referentes, alii ad oratorium s. Caesarii in
Lateranis, ubi olim fuit yestiarium. Sed potius in colle Palatino idem situm
fuisse L. Duchesne aperte monstravit (Bulletin critique VI (1885) p. 417sq.;
Nuovo BuUett. di archeol. crist. VI 17 sq.; Lib. pontif. I 377 not. 12; II 136
not. 23; cf. Armellini ^ p. 187; ^ p. 517; Marucchi p. 262 sq.).
De archivo nihil remansit. Unum documentum, quod infra, ex bullis
pro ecclesia s. Marcelli de Urbe sumptum est.
1 Latcrano 1166 april. 16
Alexander III Cunrado Maguntino archiep. et tit. s. Marcelli presb. card. etc.:
confirmat sententiam a quibusdam iudicibus Romanis latam in causa inter
clericos s. Marcelli et yoonomum et fratres s. Caesarii de Palatio, perpetuum
his silentium imponens.
V. Eccl. 8. Marcelli n. 23.
Monasterinm ss. Andreae et Gregoril in Cli?o Scaari.
(San Gregorio al Monte Celio.)
Panciroli * p. d93sq.; "p. 6868q. — Martinelli p. 107 sq. — Mittarelli Ann.
Cumald. I 68 sq. — Lnbin p. 829. — Memorie storiche della chiesa ed abbazia dei
SS. Andrea e Gregorio al clivo di Scaoro snl M. Celio, Roma Bibl. Vallicell. Q 74 f. 114 sq.
— Nibbj I 279 8q. — Forcella II 95 sq. — Armellini » p. 290; « p. 513 sq. —
A. Gibelli Memorie storiche ed artistiche dell* antichissima chiesa abbaziale dei
SS. Andrea e Gregorio al clivo di Scauro sul Monte Celio (Siena 1888). — F. Cristofori
Memorie archeologiche e storico-critiche della chiesa dei 88. Andrea e Gregorio al clivo
di Scanro (Siena 1888 et in Miscellanea storica Romana od Archivio di storia medioevale
ed ecclesiastica I. IIL IV, Roma 1888). — A. Gibelli L*antico monastero de*SS. Andrea
e Gregorio al clivo di Scanro sul Monte Celio (Faenza 1892). — 1. Carini Cronichetta
inedita del monastero di Sant* Andrea ad Clivnm Scanri in II Muratori II (Roma 1893).
— G. Cascioli Memorie storiche di Poli (Roma 1896). — H. Grisar in Civiltii cattolica,
Giugno 1902. — 0. lozzi [A. Gibelli] La veneranda antica chiesa di S. Andrea e Gregorio
al Celio (Roma 1902). — Marucchi p. 212 sq.
Yetustissimum hoc monasterium, quod celebratur inter XX antiquas
abbatias Urbis, conditum a Gregorio Magno, adhuc laico, in domo sua, a. 575,
ut credit Mabillon (Ann. Bened. ad a. 575), a. 581, ut contendit Baronius
(Ajm. ad a. 581), ab eo larga donatione fuit instructum (cf. chartulam dona-
tionis a. 587 dec. 28 ap. Mittarelli Ann. Camald. lY App. p. 600 n. 1 ; Marini
Digitized by
Google
104 Roma.
Pap. dipl. p. 137 n. 89; Mon. Germ. Epp. 11 437 App.) Quae regula in
hoc 8. Andrcae monasterio tum viguerit, res fuit magnae inter viros eruditos
concertationis: s. Equitii regulam ex Valeriae coenobio credit Baronius,
8. Benedicti Mabillonius aliique. Postea Gregorianum monasterium a latini-
tate in graecitatem, necessitate potius quam voluntate conversum fuisse et
ita remansisse etiamtunc saec. IX, lohannes diac. in Vita Gregorii M. (lib. IV
c. 13) testatur. Nescimus quamdiu Graeci incoluerint monasterium, certe
ab Alberico Romanorum principe iuxta Cluniacensium regulam reformatum
(cf. Sackur Die Cluniacenser I 1 02). Fuit dotatum a Leone III (Lib. pontif.
ed. Duchesne U 22), a Gregorio IV (1. c. II 79), a Stephano V (1- c. H 195)
et ab Ottone III imp. a. 999 nov. 5 diplomate suo honestatum (Mon. Germ.
Dipl. II 764 n. 336). Processu temporis vetustate attritum et a Roberto
Guiacardo „tyranno perfido foedatum'^ Paschalia II reconciliavit, eo trans-
fcrcns corpora lohannis et Pauli aliorumque sanctorum (n. 6). A. 1525 abbati-
bus commendatariis, a. 1 573 a Gregorio XIII monachis Camaldulensibus con-
cessura fuit, qui ibi remanserunt atque adhuc manent. Est titulus presbyteralis,
iussu Gregorii XVI, olim monasterii monachi.
Antiquissima documenta hoc monasterium habuisse, eius abbas contendit
in Paschalis II placito (n. 7), in quo mentio fit instrumenti a b. Sylvia,
Gregorii M. matre, concessi (sed falsum est; ed. Mittarelli Ann. Camald. I
App. p. 296 n. 137) et confirmationum a pluribus pontificibus factarum. Etiam
Gregorii I diploma (n. 1) exstabat etiamtum saec. XIII. Vetus instrumentum
a. 1019 nov. 23 vidit olim Baronius penes Flaminium Philonardum ep. Aqui-
natera inter alia antiquitatis monumenta a Paulo IV collecta, antequam
cardinalis esset (Baronius ad a. 1019 c. 5). Quae omnia propter incuriam
abbatum commendatariorum, ut asserit Montfaucon (Diar. ital. p. 146), hodie
dcsiderantur. Codex quoque chartanmi veterum coenobii s. Gregorii de Urbe
saec. XV exaratus, quo usi fuerunt Mittarelli aliique, desideratur. Aliorum
manuscriptorum , quae enumerat Bethmann in Archiv XII 400 sq., pars una
a. 1872 in bibliothecam Vittorio-Emanuele transivit (cf. Gott. Nachr. 1903
p. 1 43 sq.), altera in monasterio remansit.
G = Codex Gregorianus sive Codex chartarum veterum coenobii s. Gregorii de
Urbe a Tranquillo not. exaratus, s. XV ex. — XVI in., (de quo Mittarelli Ann.
Camald. I 66; IV 354 sq.; Mittarelli Bibl. ms. s. Michaelis Venetiarum p. 468)
hodie, ut diximus, desideratur.
D = Chronica mon. s. Andreae ad Clivum Scauri, s. XIV, in cod. Vat. lat. 600 (ed.
I. Carini in II Muratori II (1893) p. Ssq.); cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 5.
E = Chronica mon. s. Andreae ad Clivum Scauri, s. XVI, in cod. Vat. lat. 5617;
cf. G6tt. Nachr. 1903 p. 13.
F = Onuphrii Panvinii Instrumenta antiqua eccl. s. Gregorii de Urbe, s. XVI, cod.
Vat lat. 6888 f. 162 sq.; cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 19.
G = Instrumenta varia pertinentia ad monasterium s. Gregorii ad Clivum Scauri
iu cod. Corain. 1104 (41 F 25) f. Isq., s. XVII. Est apographum codicis
F\ cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 123.
U = Const. Ruggieri De regesto mon. s. Andreae ad Clivum Scauri, s. XVIII, cod.
Vat. lat. 9033 f. 217; cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 28.
Digitized by
Google
Mon. ss. Andreae et Gregorii in Clivo Scauri. 105
1 = Codcx veterum cbartarum s. Gregorii de Urbe, s. XVIII, a Ferd. Romualdo
Guiccioli confectus, Roma Arcb. di S. Gregorio; cf. Gibelli L*antico mon.
p. VII; lozzi p. 18; Fedele in Arcb. della Soc. Rom. XXVII (1904) p. 427 not.
Chartularium mon. s. Gregorii in Clivo Scauri, Cbeltenham Bibl. Sir Thomas
Phillips cod. 7679, ego exquirere non potui.
Codicc Gregoriano [C] ct archivi chartis usua est etiam 0. Panvinius
in opusculis suis De gente Anicia libri 2 et De gente Fregepania libri 4 in
cod. Vat. Barb. 2481 (XXXm 1), 8. XVI, et in cod. bibl. Angelicae 77 (A 7.
16), 8. XVUI, De gente Maxima libri 2 in cod. Vat. 6168, 8. XVI, et in
cod. bibl. Patavin. n. 263, s. XVI (ed. A. Mai Spicil. Rom. IX 549 8q.) et
De gente Matthaeia in cod. bibl. Patavin. n. 263, 8. XVI; cf. Perini Onofrio
Panvinio e le 8ue opere (Roma 1899) p. 81 8q.; 192 8q.
De veterf archivo procuratori^ ord. Camaldulen. in Urbo cf. Indice del-
Tarchivio della procureria generale dei monaci Camaldole^i, Roma 1 740, olim
Romae in archivo 8. Gfregorii (sign. D 2). Camaldulen^ium quoque archivum
olim in eccle^ia s. Romualdi de Urbe periit. Notitia8 vero ex archivo s.
Gregorii depromptas praebet Garampi in Adver^ariorum vol. II (Roma Arch.
Vat.). Conf. etiam quae transcripta 8unt in Monterenzi Cameralia vol. G,
8. XVII, Roma Arch. Vat. Arm. XXXVI t. 7 f. 665 sq.
De bibliotheca 8. Gregorii de Urbe cf. Oderici Di^sertationes et ad-
notatione8 (Romae 1765); Blume Iter III 155 et Bibl. libn manu8cr. ital.
p. 186 8q; Bethmann in Archiv XII 400; Gott. Nachr. 1903 p. 143 sq.
1 (590)
Gregoriu8 I Maximo abbati etc: 8tatuit, ut nulli abbati nullique de con-
gregatione liceat loca vel praedia, quae ante tre8 annos mona^terio con-
donaverit, di^trahere aut alienare. — Conversioni^ meae.
Insert. buUae Gregorii IX a. 1240 nov. 15 Potthast Beg, 10963: Reg. Vat. t, 20 f. 31' n. 174
f= Cop, 8. XVII Roina Ardi. Vat. Artn. XII c. II n. 5 =^ E f 259 = O f. 10 = Tabula
saec. XVI in pariete ecdesiae ante oratorium s. SiiviaeJ, — Edd. Mittarelli IV 353. Galletii
Inscr. Bom. III 450 n. 2. Marini Pap. dipl.p. 2 n. 2. GibeUi Mem. p. 23. Mon. Germ. Epp.
1 14, — Begg. J 724. JE. 1082.
cf. Vitam Gregorii 1 (Lib. pontif. ed. Duchesne I 312; Mommsen p. 162).
t^ (592)
Gregorius I (a. 2 8ui prae8ulatu8), collecta cardinalium et epi^coporum ac
ceterorum S. R. E. multitudine clericorum, eccle^iam .. . con^ecrat, quam
etiam plurimi^ indulgentii^ [plenariej ditat et privilegii8 praemunit. Imponit
indulgentias 20 annorum et tot quadragenarum et per totam octavam omni-
bu8 accedentibus illuc vere poenitentibu8 et confe88i8.
D f. 54'. — Edd. GibeUi Mem. p. 7 not. 1; p. 51 not. 1. Carini p. 17 et p. 20. lozzi
p. 5. — Beg. JE. — .
Spurinm.
Digitized by
Google
106 Roma.
i3 (594-^95)
Gregorius I impetrat a domino lesu Christo illud privilegium, quod qui-
cumque sepulturam elegerit in mon. s. Andreae, dummodo fuerit fide catholicus,
perpetuo non deputetur incendio. — Actum sub a. D. 595, ind. 1 1 .
!>/•.«. — Edd. GibeUi Mem, p. 61 not, h Carini p. 20. — Big. JE. — .
Sparium.
d (598 feb.)
Gregorius I Candido abbati: confirmat transactionem factam inter eum et
Maurentium magistrum militiae de hereditate lohannis, Maurentii fratris, in
monasterio conversi ac defuncti. — Sicut loci nostri.
lUg. Greg. I lib. VIII ep. 12. — Edd. S. Gregarii M. Opp. ed. Maur. II lib. VIII
n. 11. Mansi X 94 n. 11. Migne LXXVII 914 n. 11. Man. Oerm. Epp. 11 14. — Begg.
J. 1134. JE. 1499.
5 1014 mart. 5
Benedictus Vni (Thfpfhlbctxc) subscribit chartulam donationis Gerardi et
Sergii nobilium germanorum lohanni abbati de fundo Cesamora factae.
[C p. 57] = O. Panvinii De gente Fregepania Ub. 4. Edd. Muratori Aniiq. IV 795.
MittareUi 1 App. p. 214 n. 93 (cf. I 371) ex C (cf. Gibdli Vantioo mon. p. 49). — Eegg. J.
p. 553. JL. Ip.608.
fe 1108
Paschalis II monasterium reconciliat, transferens eo corpora lohannis et
Pauli et aliorum sanctorum . ., ponit indulgentias 5 annorum et tot quadra-
genarum in quolibet anno omnibus illuc accedentibus vere poenitentibus et
confessis. — Actum sub a. D. 1108, ind. 1.
Tabula tnarmorea periit. D f. 54', — Edd. GibelU Mem. p. 9 not. 1 et p. 52. Carini
p. 28. — Reg. JL. — .
Sparium. — Addere vero iuvat, altare maius per manus lohannis Tuscnlanen.
ep. a. 1106 mai. 11 dedicatum faisse, prout constat ex tabala (edd. Mittarelli VII 204;
Gibelli Mem. p. 13).
7 1115 nov. 24
Coram Paschale 11 Anastasius abbas conqueritur adversus Albericum
filium Fusconis priorem scholae piscatorum stagni de parte eiusdem stagni.
lussu et auctoritate Paschalis II abbas investitur. — ludicatum ex praecepto
Paschalis II scriptum a Falconio scrin. 8. R. E.
[C]. F f 192 =» G f 26'. — Ed. MittareUi III 166 ex C (cf GibdU UanJtico mon.
p. 61 sq.). — Regg. J. 4788. JL. 6479.
8 1139 aprU. 4—1143
Coram Innocentio II, in concilio Lateranensi in eccl. s. Salvatoris sollem-
niter habito, querela Petri abbatis contra Odonem de Polx), qui castra mona-
sterii invaserat, agitur. Sed papa multis et gravibus extraneorum, qui con-
venerant, impeditus negotiis, causam post concilium difFert. Denuo et iterum
iterumque Odoni indutias concedit.
Edd. M. Dionigii Genealogia di casa Conti (In Parma 1663) p. 31 ex arch. mon.
MittareUi IV App. p. 614 n. 3 (cf IX 26) ex 0. Panvinii De gente Matthacia = Mansi XXI 541
=• CascioU p. 299 n. 5 (cf GibeUi L'antico mon. p. 668q.). — Beg. JL. — .
Digitized by
Google
Eccl. 88. lohannis et Pauli tit. Pammachii. 107
*9 (1143—44)
Celcstinus II reddit Odoni do Polo pceuniam Innocentio II pro eadem
causa (n, 8) solutam, salvo sacramcnto de iustitia facienda.
Laud. in n. 8. — Reg. JL, — .
Ecclesia ss. lohannis et Pauli tit Pamniachii.
(SS. Giovanni e Paolo sul Celio.)
Ugonio f.24*8q. — Panciroli > p. STOsq.; «p. 697 8q. — Martinelli p. 128.
278 .sq. — Piazza p. 519sq. ~ Ph. Rondinini De ss. martyribus lohanne et Paulo
eorumque basilica in urbe Roma vetera monimeuta (Romae 1707). — Forcella X Isq. —
P. Serafino Cronotassi dei cardinali titolari del titolo di Pammachio (Toumai 1885). —
Armellini 'p. 276sq.; *p. 506 8q. — P. Oermano di S. Stanislao La casa Celimon-
tana dei SS. martiri Giovanni e Paolo (Roma 1894). — Marucchi p. ^OSsq.
Titulus Byzanti seu Pammachii iam exstabat saec. Y, temporibus Inno-
centii I (cf. Duchesne in M^langes VII 221). Symmachum ad b. lohannem
et Paulum gradus post absidem fecisse, Vita eius narrat (Lib. pontif. ed.
Duchesne 1 262; Mommsen p. 124). Ecclesiam reparavit Hadrianus I (Duchesne
I 510), ditanint Leo III (1. c. II 9. 20. 32) et Gregorius IV (1. c. II 77).
Est adhuc titulus presbyteralis.
De archivo nihil. Monumentorum veterum una superest inscriptio illa
Gregorii papae, cuius habemus duo exemplaria, alterum [B^J, quod sculptor
incompletum reliquit, repertum a. 1871 in via quae hodie Del Babuino,
alterum [Hy^ duabus partibus constans, quod in ecclesia adservatur. Harum
partium una, aut composita aut sculpta a quodam Constantino servo servorum
Dei (quem nonnulli falso putant Constantinum papam), continet notitiam fun-
dorum tituli huius, antiquiorem sane et marmore et diplomate Gregorii
papae, quod a parte altera exhibetur (cf. De Rossi in BuIIett. della Commiss.
archeol. com. (1872) 54 sq. et in Bullett. di archeol. crist. Ser. H a. IV (1873)
p. 36 sq.). Tabula autem transcripta fuit a Massarello, Ughello, Aleandro,
Donio aliisque, quorum apographa praeterimus.
1
Gregorius Deusdedit card. et lohanni archipresb. etc.: confirmat fundos
enumeratos. — Creditae speculationis.
BK J5». — Edd. Ugonio f. 26* (ital.). MartineUi p. 278. Eondinini p. 107(cf.p. 78).
FabreUi Inscr. domest. p. 316 = Biamhini in praef. ad Anastanum. GcUletti Inscr. Rom. I 7
n. 10. G. Marini ap. Mai Scr. vet. nova coU. V 211 n. 2 (omnes ex B^ et ut Gregorii I
diphma). De Bossi l. c. (1873) p. 41 ex B^ et B* = Bibl. de VEcole des chartes XXXIV
(1873) 260. P. Gei-mano di S. Stanislao p. 480sq. ex B' et B*. Grisar Anal. Bom. I 163
n. 16 (tab. IV n. 8) ex B^ et B*. — Reg. JL. 6292.
cf. Borgia Istoria della chiesa e citt^ di Velletri p. 137 et v. Pflagk-Harttung
in Quellen u. Forschungen IV (1902) 175 sq. — Auctores omnes, qui de hoc docu-
mento locuti sunt ante G. B. De Rossi, ipsam bullam Gregorio I attribuerunt, ex
60 praesertim quod Gregorio I pontifice Deusdedit presb. tit ss. lohannis et Pauli
in synodis a. 595 iul. 5 ac 600 oct. 5 occurrit De Rossi contra validis quidem
argumentis eam Gregorio 1 auferens, Gregorio VII soUicite nimis, sequentibuii
Digitized by
Google
108 Roma.
deindc omnibus, adiudicavit. Nos vero, quamquam principis antiquiiatum christia-
narum auctoriiatem miuime improbamus, tamen in hac re cum eo convenire nequi-
mus. Textus enim documenti eiusque formulae usui cancellariae Gregorii VI [ haud-
quaquara respondent, sed antiquiorem redolent stilum. Itaque aut Gregorio IV
aut Gregorio V buUam adscribendam esse crediderimus.
Ecclesia s. lohannis ante portam Latinam.
(San Giovanni a porta Latina.)
Ugonio f. 293'sq. — Panciroli 'p. 360 sq.; *p. 667 sq. — Pennotti Generalis
ord. can. hist. tripartita ' p. 276. — Martinelli p. 127. — lo. Mar. Soresini De ecclesia
s. loannis ante portam Latinam, Lateranensi ecclesiae annexa, s. XVII (teste Mandosio
I 168). — Piazza p. 572 sq. — G. M. Crescimbeni L^istoria della chiesa di S. Giovanni
avanti porta Latina (In Roma 1716). ~ Marini Memorie proposte ai devoti nella visita
della chiesa e cappelletta di S. Giovanni a porta Latina (Roma 1791). — Nibby 1 269 sq.
— Forcella XI 1598q. — Armellini »p. 272; *p. 520. — Marucchi p. HOsq.
Ecclcsia s. lohannis ante portam Latinam antiquissimam repetit originem ;
restaurata ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 508), fuit recta a
propriis archipresbyteris , inter quos Gratianus ille, qui postea papa nomine
Gregorii YI factus est. Sed a. 1145 a Lucio II canonicis s. Salvatoris Late-
ranensibus concessa fuit (Eccl. s. lohannis in Laterano n. 17). Canonicis
regularibus ex basilica Lateranensi per Bonifatium VIII deinde pulsis, etiam
ista ecclesia successu temporum canonicis fuit destituta, et in monastorio
positae sunt sanctimoniales. Ecclesia a Leone X tituli honore decorata est,
quem tenet.
Huius ecclesiae monumenta inveniuntur in archivo canonicorum Latera-
nensium, ad quod transierunt quo tempore ecclesia unita fuit basilicae Con-
stantinianae ; conf. Eccl. s. lohannis in Laterano.
1 1148 aug. 30
Conradus Savinen. ep. et Eugenii III vicarius decidit litem inter ecclesias
s. lohannis ante portam Latinam et s. Praxedis ex una et ecclesiam s. Mariae
Criptaeferratae ex parte altera super duabus partibus ecclesiae s. Primitivi.
V. Eccl. 8. Praxedis n. 6.
2 1191 mai. 10
Celestinus UI dedicat ecclesiam et concedit ibi vere poenitentibus remis-
sionem 40 dierum de iniunctis eis poenitentiis singulis annis.
Inscriptio in jtariete ecdesiae, — Edd, Martinelli p. 127. Orescimbeni p, 115 (cum
tab.). GaUeiti Inscr. Rom. I 40 n. 51. Forcclla XI 161 n. 297. Beumont Gesch. der Stadt
Rom II 1229. — Reg. JL. — .
Ecclesiae s. Mariae doniinae Bosae
et b. Laurentii in Castello aureo.
Harum ecclesiarum conditores nominantur in n. 5 : ^sicut in scriptis
authenticis a bo. me. Gratiano, Gregorio et domina Rosa et Imilla, ipsarum
ecclesiarum fundatoribus, continetur". Positae fuerunt in circo Flaminio,
Digitized by
Google
Eccl. 8. lohaunis ante portam Latinam — Eccl. 8. Mariae dominae Rosae. 109
quem yulgus Castellum aureum et Palatium appellayit. Ecclesia olim paro-
chialis et collegiata s. Mariae dominae Rosae, Innocentio YII, lohanne XXTII
et Martino V mandantibus, monasterio b. Catharinae prope porticum s. Petri
adnexa fuit; ipsum vero s. Catharinae monasterium cum omnibus bonis suis,
Paulo II iubente, in ius et proprietatem Yaticanae s. Petri basilicae transiit.
Ecclesia s. Mariae dominae Rosae postea Santa Caterina dei Funari appel-
latur (cf. Panciroli ^p. 256; ^p. 733; Martinelli p. 374; Lubin p. 335; Bull.
Yat. II 49 sq.; Nibby I 148); ecclesia vero b. Laurentii, quae etiam Pallacini
dicitur, in constructione huius monasterii s. Catharinae funditus eversa est
(cf. BuII. Yat I 74 not.; Cancellieri De secretariis bas. Yat. III 1413 sq.;
Armellini ^p. 177; ^p. 567).
Documenta, quae spectant ad has ecclesias, inde a Paulo II adser-
vantur in archivo Yaticanae basilicae.
De codd. cf. Eccl. s. Petri in Vaticano.
*i (1024—33)
lohannes XIX donat pratum unum infra campum de Meruli extra portam
Portuensem situm.
Laud, in n. 6, — Reg. JL, — .
*2 (1159—81)
Alexander III privilegium protectionis concedit.
Laud. in n. 6. — Beg, JL. — .
*3 (1181— sn)
Lucius in td n. 2.
iMud. in n. 5. — Reg. JL. — .
*4 (1187—91)
Clemens III ui n. 2.
Laud. in n, 5. — Reg. JL. — .
.5 Laterano 1192 oct. 4
Celestinus m lohanni primicerio, rectori eccl. etc.: ecclesias s. Mariae
dominae Rosae et b. Laurentii ad exemplar Alexandri m (n.2)j Lucii m
(n. 3) et Clementis lU (n.4)^ excepta communi defensione, speciali privi-
legio munit et possessiones propriis expressas vocabulis confirmat et, ut nulli
nisi Romano pontifici sint subiectae, sancit. — Monet nos apostolicae. Ego
Celestinus etc. Subscr. 17 card. Dat. Lat p. m. Egidii s. Nicolai in carcere
Tulliano diac. card., 4 non. oct., ind. 10, inc. d. a. 1192, pont. v. d. Celestini
pp. m a. 2.
A. [E f. 241. S f. 238. y f2af. W p. 27], — Edd. BuU. Vat.l74 ex A == Migne
CCVI 962 n. 93. SdiiapareUi in Arch. deOa Soc. Bom. XXV 346 n. 79 ex A. — Regg,
Tomassetti l c. XXIII 132. J. 10394. JL. 16923.
Non dubito qain haec bnlla una eademqne sit ac bnlla qnae landatur in
inventario s. XIV— XV (ed. Schiaparelli 1. c. XXIV 421): ^ltem bnlla Celestini con-
tinens de filis salini, que habet ecclesia s. Petri**. — De locis cf. Tomassetti in
Arch. della Soc. Bom. III (1880) 165 sq. — lohannes primicerins i. e. scholae can-
torum, cf. supra p. 18 n. 4.
Digitized by
Google
110 Roma.
Ecclesia s. Mariae in Porticu.
(Santa Galla.)
Panciroli 'p. 479 8q. 5558q.; *p. 72l8q. — Gio. Leonardi Memorie di S. Maria
in Portico di Roma (Roma 1605). — G. Matraja Historia della miracolosa imagine della
b. vergine Maria detta S. Maria in Portico >(Romal627); «(1638); «(1694). — Severano
p. 331 sq. — Martinelli p. 234 sq. — L. Marracci Memorie di S. Maria in Portico di
Roma Uln Roma 1667); s(1675). — C. B. Piazza Eosevologio I362sq. — C. B. Piazza
Gerarchia card. p. 781. — C. B. Piazza Cherosilogio, ovyero discorso dello stato vedo-
vile spiegato con le memorie illustri di S. Galla (Roma 1708). — C. A. Erra Storia del-
rimagine e chiesa di S. Maria in Portico di Campitelli (Roma 1750). — A. Belli Della
origine del ven. arcispedale di S. Maria della Consolazione gik chiamato di Vita etema
(Roma 1834). — Nibby I 357 8q. — G. M. Corrado Memorie di S. Maria in Portico
ora in Campitelli (Roma 1871). — Forcella V 365 8q.; XII 4058q. — Armellini
>p. 360. 862; «p. 629. — L. Pasquali S. Maria in Portico Campitelli «(Roma 1899). —
L. Pasqnali S. Maria in Portico nella storia di Roma dal secolo VI al XX * (Roma 1902);
*(1904).
Erecta iuxta piam traditionem a Galla patricia, iUustris Symmachi filia,
consecrata a lohamie I (n. 1) et restaurata a Gregorio YII (n. 4), inter diaco-
nias Urbis recensebatur. Ibi venerabatur miraculis clara illa b. Mariae imago.
quam Alexander Yil ad vicinam ecclesiam s. Mariae in Campitelli trans-
portari iussit. Ecclesiae adnexum fuit antiquae fundationis xenodochium,
rectum a confratemitate, quae a. 1506 unita fuit confratemitatibus „delle
Grazie e della Consolazione" (cf. G. L. Morichini Degli istituti di caritk in
Boma ^(Roma 1870) p. 152 sq.; P. Pericoli L*ospedale di S. Maria della
Consolcusione di Roma (Imola 1879).
Archivum periit. Docimienta, quae spectant ad confratemitatem, trans-
ierunt ad R. archivum Romanum (Roma Arch. di stato, Archivio della Con-
Bolazione; cf. Gott Nachr. 1901 p. 243).
B c= Hifltoria venerandae et incormptibilis imaginis gloriosae virginis Mariae, quae
miraculose collocata fuit in ecclesia qoae dicitur s. Maria in Porticu, cod. mb.
in archivo ecclesiae adservatus, hodie desideratur (edd. Marracci * p. 129 sq. ;
•p. 1468q. Erra p. ISCsq. Acta SS. III oct. p. 155 eq. Corrado p. ISSsq.
Pasquali (1904) p. 101 sq.). — Alterum codicem olim exsistentem in bibl. An-
gelica, laudatum ab Erra aliisque, non invenimus. — Tertius cod. mb. in
archivo ecclesiae (Arm. C), laudatus a Belli aliisque, periisse videtur.
C = Scritture spettanti alla cittk di Roma vol. I n. 52: De s. Maria in Porticu,
8. XVII, Roma Bibl. Vallicell. G 50; cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 134.
D = Origine, progresso e stato presente deir archiconfratemitk di S. Maria in
Portico, 8. XVII, cod. Vat. Ottobon. 2408; cf GOtt. Nachr. 1903 p. 64.
E = los. Matrarii S. Mariae in Porticu historiae libri 3, s. XVII, cod. Vat.
Barb. 2477 (XXXII 268, olim 935); cf. GOtt Nachr. 1903 p. 87.
t*i (523—26)
lohannesl concedit onmibus vere contritis et confessis b. Mariae in Porticu
ecclesiam . . devote visitantibus et manus adiutrices pro illius conservatione
porrigentibus indulgentiam et plenariam omnium peccatorum a poena et
culpa remissionem perpetuis temporibus duraturam.
Digitized by
Google
Eccl. s. Mariae in Porticii. 111
[B]. — Edd, Marracci >p. 132; *p. 149. Erra p. 137. Ada SS. III oct. p. 156.
Corrado p. 196. Pasquali p. 103. — Eeg. JK. — .
Sparium.
t*^ (590^604)
Gregorius I confirmat praedictam indulgentiam (n. 1).
[B]. — Edd. Marraoci «p. 133; *p. 150. Erra p. 137. Acta SS. III oct. p. 156.
Corrado p. 196. PasquaH p. 104. — Beg. JE. — .
Spuritiin.
t*5 (lOGl)
Alexander 11 confirmat eandem indulgentiam (n. 1. 2).
[B]. — Edd. Marraoci >p. 133; *p. 160. Erra p. 137. Acta SS. III oct. p. 166.
Corrado p. 196. Paaquaii p. 104. — Beg. JL. —.
C. D. E laudant eandem indulgentiam concessam omnibus confTatribua con-
fratemitatis erectae, ut asserunt, ab eodem pontifice (Marracci '* ' p. 36 ez cod. bibl.
Angelicae).
Spnrium.
4 1073 itd. 8
Qregorius Vll sacrat templum.
Tabuia m parte anteriori aUaria tnaiofis in ecclesia periit. — Edd. Baroniua Ann.
ad a. 1073 c. 81. Marracci >• *p. 36. Erra p. 6. 29. Acta SS. III oct. p. 169. Corrado
p. 46. ForceUa XIII 338 n. 786. 786. De Boasi Inscr. ch/r. II* 439 n. 136 (ex P. Sabini
SyU. inscr. ehr. in cod. Marc. d. X e. 196 f. 301'). ArmelUni >p. 361; *p. 629. Pasquali
p. 60. — Beg. JL. — .
Gregoriom VII ecclesiam prae vetnstate dirutam restauraase et hac die con-
secrasse indulgentiamque et omnium peccatorum a poena et culpa remissionem
confirmasse, laudant B (edd. Marracci >p. 133; «p. 150. Erra p. 138. Acta S8. III
oci p. 156. Corrado p. m. Pasquali p. 104) et C. D. E. — Sed hac die Grego-
rium VII Laurenti fuisse, ex eius epistola ad Wratislaum Boemiae ducem (JL.
4788) constat.
*5 (1191—98)
Celestinus m confirmat dictam indulgentiam (n. 1. 2. 3).
[B]. C. D. E. — Edd. Marracci »p. 133; *p. 150. Erra p. 138. Ada SS. III oct.
p. 166. Corrado p. 197. Pasqudli p. 104. — Bcg. JL. — .
*G (1191---98)
Celestinus m hospitalem domum infirmorum a sese iuxta ecclesiam
8. Mariae in Porticu aedificatam reditibus locupletat.
Laud. a Baronio Ann. ad a. 1198 c. 3. — Beg. JL. — .
Corrado p. 51 aliique ex praefato cod. bibl. Angelicae afBrmant, Celestinum III
omnibos porrigentibns eleemosynam pro pauperibus infirmis eiusdem zenodochii
pro qualibet eleemosyna 100 dies indulgentiarum concessisse. Haec ipdulgentia
ea fuisse videtur quae sub n. 5.
*7 (1191-98)
Celestinus m concedit (clericis ss. Sergii et Bachi et) ecclesiae s. Mariae
in Porticu tenimentum quoddam Tusculani.
y. EccL ss. Sergii et Bachi n. 1.
Digitized by
Google
112 Roma.
Eeclesia ss. Adalberti et Paulini
sl?e 8. Bartholomaei In insula Lyeaonia*
(San Bartolomeo air Isola.)
Vinc. Robardi De insula Tyberina et Aesculapii templo ad sacrum d. Bartholo-
maei apost. cultum revocato (Romae 1590). — Panciroli ' p. 233; * p. GlGeq. — Severano
p. 317sq. — Martinelli p. TTsq. — Fr. Dini Dissertatio historico-critica de translatione
et collocatione corporis s. Bartholomaei (Venetiis 1700). — Piazza p. 576sq. — F. Casi-
miro Dissertazione o sia religione della chiesa e convento di S. Bartolomeo air Isola
(Roma 1742). — F. Casimiro Memorie istoriche delle chiese e dei conventi dei fratri
Minori della provincia Romana > (Roma 1744) p. 264 sq ; * (1845) p. 370sq. — Nibby
I 123sq. — Forcella IV 529sq. — Armellini 'p.97; «p.e^Osq. — Marucchi p.464sq.
Erecta, ut fertur, ab Ottone III in honorem b. Adalberti confessoris,
splendorem praecipue obtinuit ob s. Bartholomaei apost. corpus huc Bene-
vento translatum (cf. Ottonis Frising. Chron. lib. VI c. 25 et Friderici I
diploma a. 1167 aug. 6 Stumpf Reg. 4088), unde Hb gravis orta est inter
Beneventanos et ecclesiae s. Bartholomaei rectores. Ecclesiam ss. Adalberti
et Paulini cum insula Lycaonia, ut esset episcoporum Silvae Candidae episco-
pale domicilium et congruum receptaculum , lohannes XIX a. 1026 Petro
episcopo concessit (JL. 4076) eique presbyteros et clericos ibidem degentes
Bubiecit, sed Leo IX a. 1049, querela de re a lohanne Portuensi ep. contra
Crescentium ep. Silvae Candidae accepta, ecclesiam s. Adalberti cum insula
Lycaonia Portuensi episcopatui confirmavit (JL. 4163). A Leone X tituli
honore decorata, a. 1513 transiit ad fratres ord. Minorum de Observantia.
Archivimi periisse videtur fortasse inundatione Tiberis a. 1557. Fride-
rici I autem diploma originale adservatur in archivi castri s. Angeli Arm. XI
c. VII n. 37 (cf. N. Archiv XIV 353). In ecclesia ipsa exstabat olim tabula
perantiqua, cui inscriptae fuerunt Anacleti II (n. 1), Alexandri III (n. 2) et
Celestini III (n. 3) indulgentiae. Librum memoriarum adservatum in scriniis
patrum s. Bartholomaei laudat Dini p. 9.
C = Scritture appartenenti alla chiesa di S. Bartolomeo, s. XYII, Roma Bibl.
ValliceU. 26 f. 253 sq.; cf. GOtt Nachr. 1903 p. 138.
D = Ughelli Autographa, s. XVII, cod. Vat. Barb. 3227 (XL 24) f. 281 ,ex tabula
ecclesiae s. Bartholomaei adeo ob vetustatem oblitterata, ut describi et anno-
tSari vix potuerif; cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 96.
1 (1133)
Anacletus 11 Angelo et Brisotto presbyteris eccl. s. Adalberti: sepulturam
liberam esse sancit et illis, qui in ecclesia sepeliuntur, maximam indulgentiam
concedit.
C /*. 272 Fragm, — Edd, Dini p. 13. QoU. Nachr. 1903 p. 147 n. 2. — Reg. JL. — .
2 (1159—81)
Alexander III confirmat indulgentias concessas a praedecessoribus suis.
C f. 272. D f. 281 Fragm. — FM. Dini p. 13. Gott. Nachr. 1903 p. 164 n. 8. — Beg. JL. —.
a. 1174 (1179?) ecclesiam ab Alexandro III consccratam fuisse, Panciroli,
Severano, Piazza aliique af6rmant, quo argumento nescimus.
Digitized by
Google
feccl. 88. Adalberti et Paulini — Eccl. s. Mariae in Cosmedin. 1 1 3
3 (1196)
Colestinus Itl nob. viro lohanni Petri Leonis almae Urbis 111. Benatori et
universo populo Romano: ad supplicationem Petri ep. Portuensis confirmat
omnes indulgentias positas per summos pontifices.
C f. 272, D f, 281 Froffm. — Edd. Dini p. 13. OoU. Nachr. 1903 p. 157 n. 11. —
Beg. JL. — .
Eeclesia s. Stephani rotundi.
(Santo Stefano delle Carrozze.)
Panciroli *p. 777; • p. 631. — Severano p. 335. — Martinelli p. 309. —
G. M. Crescimbeni L^istoria di S. Maria in Cosmedin p. 345 sq. — Armellini * p. 630;
* p. 611. — A. Steinhuber Geschichte des Collegium Germanicum-Hungaricum I 1338q. —
P. Fedele in Arch. della Soc. Rora. XXVI (1903) p. 526 sq.
Antiquum illud templum rotundum iuxta Tiberim fluvium adversus
ecclesiam s. Mariae in Cosmedin fuit s. Stephano dedicatum. Errant Stein-
huber, Qrisar et alii, quilnnocentii II bullam (n. 1) ecclesiae s. Stephani
rotundi in Coelio monte concessam fuisse contendunt. De fortuna huius
ecclesiolae, quae saec. XII iuris tituli s. Anastasiae fuit, perpauca scimus.
Una Innocentii II bulla hodie adservatur in tabulario coUegii Germanici-
Hungarici (cf. Gott. Nachr. 1900 p. 138).
B = Cop. 8. XII Roma Collegio Germanico (Via S. Nicolb da Tolentino).
C = Cop. s. XVIIl Roma Arch. di stato (Congregazione della S. Imagine del
8S. Salvatore ad Sancta Sanctorum Arm. VIII m. X n. 19); cf. G5tt. Nachr.
1901 p. 242.
1 Laterano 1140 ocL 27
Innocentius II Alberto presb. : ecclesiam pro interventu Petri Latronis et
Petri Mardonis privilegio munit et liberam constituit, salvo iure tit. b. Ana-
stasiae. Privilegia ab Anacleto U clericis s. Mariae in Cosmedin et clericis
8. Mariae Transtiberim de possessionibus ecclesiae s. Stephani concessas
evacttat. Possessiones nominatim expressas confirmat. — Omnium quidem
ecclesiarum. Ego Innocentius etc. Subscr. 15 card. Dat. (Romae in) Lat. p. m.
Aimerici S. R. E. diac. card. et canc, 6 kal. nov., ind. 4, inc. d. a. 1140,
pont. aut. d. limocentii U pp. a. 11.
B. C. — Ed. Om.Nachr. 1900 p. 166 n. 17. — Begg. SUinhuber 1 136 not. 4. Orisar
Andl. Bam. 1 604. JL. — .
Ecclesia 8. Mariae in Cosmedin sive in Schola Graeca*
(Santa Maria in Cosmedin.)
Panciroli 'p. 574 8q.; *p. 633sq. — Severano p. 345sq. — Martinelli p. 213sq.
— Piazza p. 743 sq. — Q. M. Crescimbeni L*istoria della basilica diaconale collegiata
e parrocchiale di S. Maria in Cosmedin di Roma (Tn Roma 1715). — G. M. Crescirabeni
Kehr, Italia pontificia I. 3
Digitized by
Google
114 Roma.
Stato della basilica diaconale collegiata e parrocchiale di S. Maria in Cosmedin di Roma
nel presente anno (fn Roma 1719). — G. M. Crescimbeni Notizie istoriche della sacra
immagine della beatissima Vergine della basilica di S. Maria in Cosmedin (In Roma 1722).
— Nibby I 367 sq. — Tel. Qalli Serie cronologica dei cardinali diaconi etc. dell' in-
signe basilica di S. Maria in Cosmedin (Roma 1845). — Forcella IV 303sq. — Armel-
lini * p. 391; *p. 600 sq. — G. B. Giovenale La basilica di S. Maria in Cosmedin (Uoma
1895). — Gias.Patroni Serie cronologica dei cardinali diaconi . . di S. Maria in Cosmedin
(Napoli 1899). — H. Orisar S^ Marie in Cosmedin k Kome in Revue de TArt chr^ticn
IX (1898) maL — Marucchi p.270sq.
Apparet iam saec. YI inter diaconias Urbis sub titulo s. Mariae in
Schola graeca sive Graecorum. Hadrianus I antiquam ecclesiam demolivit
et ^basilicam ultro citroque spatiose largans tresque absidas in ea construens'',
a fundamentis renovavit (Lib. pontif. ed. Duchesne I 507). Nicolaus I fecit
in eccleria phospitium largum ac spatiosum** (1. c. 11 154) et renovavit secre-
tarium (1- c- H 161). Basilicam ditarunt Leo III (1- c. 11 9. 19. 30), Gre-
gorius IV 0- c. n 77), Nicolaus I (1. c. 11 152. 158) et Gelasius II, antea
huius ecclesiae diaconus cardinalis, qui ei reliquias concessit (I. c. II 312. 318
not. 9). A. 1 435 ab Eugenio IV adnectitur monasterio b. Pauli de Urbe (ed.
Margarini BuII. Cas. II 313 n. 301); a. 1513, iubente Leone X, erigitur in
collegiatam.
Archivum chartas antiquas non possidet.
1 1723 mai. 6
CalixtuB n consecrat altare maius.
Inscriptiones in marmore tnasae in ecclesia. — Edd. Baronius Ann. ad a. 1123 c. 3. 4
= Olddnua ap. Oiaconium * 1 944. C. CaieUmi Qelagii pp. II Vita (Romae 1638) p. 60 =
Muratori Scr. III»^ 379 not.15, = C. Gaetani Vita dd pontefice Gelasio II (Roma 1802J
p. 100. Cresdmbeni L'istoria p. 184 {cf. p. 44. 53). ForceUa IV 305. 306 n. 742. 743. Armcllini
^p. 394; *p. 603. — Regg. J. p. 544. JL. I p. 813.
*2 (1130—37)
AnacIetuB 11 concedit clericis s. Mariae in Cosmedin privilegium de pos-
sessionibus ecclesiae s. Stephani rotundi.
Laud. in Innocentii II privilegio pro ecd. 8. Stephani rotundi a. 1140 oct. 27 (v. Eccl.
9. Stephani rotundi n. 1). — Reg. JL. — .
Monasterium Euprepiae.
Hoc ancillarum Dei monasterium in monte Aventino situm fuisse, cre-
dunt Nardini Roma antica (Roma 1732) p. 1276, Armellini ^p. 232; *p. 589
et A. Bachofen in Studien und Mitteilungen aus dem Benedictiner- und
dem Cistercienser-Orden XIX (1898) 461. Nihil aliud habemus praeter ea
quae ex Gregorii I epistola (n. 1) inferius allata colligimtur.
1 {591 oct.)
Gregorius I Sabino ^ubdiacono: praecipit, ut hortum Feliciani quondam
presbyteri positum regione prima ante gradus s. Sabinae, excusatione post-
Digitized by
Google
Mon. Euprepiae — Mon. ss. Bonifatii et Alexii in monte Aventino. 115
posita, monasterio Euprepiae, in quo ancillarum Dei congregatio esse cogno-
scitur, iure proprietario possidendum tradere sine ambiguitate festinet. —
Officio pietatis.
lUg. Oreg, I lib. II ep. 10. — Edd. S. Gregorii M. Opp. ed. Maur. II lib. II n. 4.
Mansi X 396 n. 19. Migne LXXVII 640 n. 4. Mon. Oerm. Epp, 1 108. — Regg. J. 794.
JE. 1160.
Monasteriam ss. Bonifatii et Alexil in monte A?entino.
(Sant* Alessio.)
Panciroli *p. ISSsq.; *p. 64lBq. — Severano p.368sq. — Martinelli p. 54. —
Lubin p. 328. — Piazza p. BBBsq. — Crescimbeni L*istoria di S. Maria in Cosmedin
p. 376. — F. Nerini De templo et coenobio ss. Bonifacii et Alexii historica monumenta
(Romae 1752). — N. Caimi Della vita di Sant' Alessio patrizio romano libri 2 (Roma
1772). — Nibby I 59 sq. — Forcella VII 355 sq. — Armellini » p. 108; «p. 585. —
L. Duchesne in M^langes d'arch^ologie et d^histoire X (1890) 227 sq. — Q. B. Lugari
S. Bonifazio e S. Alessio suir Aventino in Dissert. della pontif. Accad. Rom. di archeol.
Ser. II t V (1893) p. Isq. — A. Bachofen in Studien und Mitteilungen aus dem Beue-
dictiner- und dem Cistercienser-Orden XIX (1898) 648 sq. — St. Zakrzewski Opactwo
83. Bonifacego i Aleksego na Awentynie w latach (1902). — Marucchi p. 196 sq. —
A. Monaci Regesto deir abbazia di Sant' Alessio alF Aventino in Arch. della Soc. Rom.
XXVII (1904) 351 sq.; XXVIII (1905) 151 sq. 395 sq.
Exstabat iam saec. YII s. Bonifatii diaconia in Aventino in loco q. d.
Balcema, quam ditavit Leo III (Lib. pontif. ed. Duchesne 11 9. 21). Circiter
a. 977 Benedictus VII, petente Sergio Damasceno ep., ibi monachos graecos
posuit (n. 1), unde vocabatur monasterium ss. Bonifatii et Alexii, quod inveni-
mus inter XX antiquas Urbis abbatias. Nescimus quo tempore in Graecorum
locum successerint monachi latini ord. s. Benedicti. Monasterium a. 1231
ian. 25 conceditur a Gregorio IX ordini Praemonstratensi (Potthast Reg. 8656);
a. 1399 april. 18 unitur a Bonifatio IX mensae capitulari basilicae s. Petri
de Urbe; a. 1426 denique transit ad ordinem b. Hieronymi. Ecclesia a. 1587
titulus presbyteralis constituitur.
Quae supersunt monumenta, suppressa congregatione, transierunt a. 1873
ad R. archivum Romanum (Roma Arch. di stato, Girolamini di S. Alessio;
cf. Gott. Nachr. 1901 p. 241). Sed antiquissima disparuerunt, inter quae
Ottonis m diploma a. 996 mai. 31 (Mon. Germ. Dipl. 11 620 n. 209). lam
pridem perierunt, nescimus quo tempore, pontificum Romanorum privilegia
antiqua, quorum mentionem fecit Honorius m in privilegio a. 1217 iun. 3
(Potthast Reg. 5505; Monaci n. 29), ubi legitur ^ad exemplar felicis recor-
dationis praedecessorum nostrorum''. Quo Honorii HI confirmationis privilegio
textum renovari antiquioris privilegii, fortasse saec. XH confecti, mihi mani-
festum est. In monachorum tabulario apud ecclesiam s. Alexii restant solum
pauca volumina, inter quae vol. 11, cui inscribitur „Registro di S. Alessio''
(cf. Monaci p. 357 sq.). Alia invenies in cod. Vat. Barb. 2437 (XXXII 228,
olim 1239), s. XVII (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 86).
Digitized by
Google
116 Roma.
*1 (974—83)
Benedictus VII monasterium statuit monachosque locat.
Laud, m Sergii I dbb, sepulcraii epigraphe (edd. Nerini p, 68 ei Ducheme in MHanges
X 243) et in Benedicti VII tabula sepuJcrali in ecd. 8, Orucis (v, Ecd. 8. Oruds in Hiert^
8alem n. 2). — Reg, JL. — .
*2 (996)
Gregorius V concedit monastcrio per suum privilegium medietatem portae
8. Pauli cum omnibus suis periinentiis.
Laud. tn Ottonis III primlegio o. 996 mai. 31, — Beg, JL, 3865.
3 1002 mart. 8
In praesentia Silvestri 11 et totius Romanae curiae Benedictus scrin. S. R. E.
Euphemiani vetustissimam donationem in tomo charticinio conscriptam cognoscit
et exemplat.
V. thartam ap. Neriwi p. 33; Monaci n. 1. — Reg, JL. — .
4 1140 maH. 14
In praesentia Innocentii II iudicatum celebratur super controversia inter
Riccardum abbatem et Tholomaeum comitem de Tusculana circa insulam
de Asturia. — Scriptum iussu Innocentii II a Nicolao S. R. E. scrin.
V. chartam ap, Nerini p. 394 n. 8 (cf, p. 190) = Nic, M. Nioolai in Dissert, dei-
VAccad, Bom. di archeol III (1829) 37 n, 2; Monaci n. 13, — Beg, JL, — .
5 11G5 aprU. 30
In praesentia lohannis presb. card. tit. ss. lohannis et Pauli et Alexandrim
vicarii et eius consensu et mandato lohannes abbas locat Agustino presb. et
yconomo tit. s. Crucis in Hierusalem duas pedicas terrae sementariciae extra
portam s. lohannis. — Scr. a Nicolao scrin. S. R. E.
V. chartam ap. Nerini p. 406 n, 15; Monaci n. 20. — Beg. JL. — .
Monasteriuni s. Marlae in monte Aventino.
(Sauta Mana del Priorato.)
Panciroli *p. 477 8q.; *p. 647sq. — Severano p. 3748q. — Martinelli p. 186.
— Lubin p.338. — Crescimbeni yistoria di S. Maria in Cosmedin p.3778q. — Nibby
I 473 sq. — Armellini *p. 375; *p. 587. — A. Bachofen in Studien und Mitteilungen
aus dem Benedictiner- und dem Cistercienser-Orden XIX (1898) 472 sq.
Antiquum hoc et celebre monasterium monachorum ord. s. Benedicti,
quod recensetur inter XX antiquas Urbis abbatias, conditum ab Alberico
munifico illo Romanorum principe, floniit saec. X et XI sub arctiore Clunia-
censium regula (cf. E. Sackur Die Cluniacenser I 101). Monasterium dis-
paruit saec. XV. Ubi exstabat, est hodie ecclesia s. Mariae prioratus, quam
saec. Xin milites Templi incoluerunt (cf. A. Gennarelli in Saggiatore Romano I
(1844) 243 sq.), iisque expulsis, milites s. lohannis Hierosolymitani de Malta,
qui adhuc tenent.
De archivo nihil.
Digitized by
Google
Mon. s. Mariae iii monte Aventino — Eccl. s. Priscae. 117
*1 1050 niai.
[In praesentia?] Leonis IX, in palatio Lateranensi, residentibus Umberto
archiep. 8. Rufinae et Alinardo archiep. Lugdunen. nec non Hugone archiep.
Besontien. et Petro diac. cancellario et fratre eius Andrea iudice, causa inter
Umbertum abb. de mon. s. Benedicti in Sublaco et Petrum abb. s. Mariae
de monte Aventino super ecclesia s. Mariae in Surisco agitur.
V. Latium, Subiaco.
Ecclesia s. Friscae in nionte Ayentino.
(Santa Prisca.)
Ugonio f. 303'sq. — Panciroli >p. TOTsq.; * p. 683sq. — Pierleone Casella Dis-
corso intorno Tantichitk della chiesa titolare di S. Prisca , s. XVII, Napoli Bibl. Brancac-
ciana4 B 4 (4 D 28). — Severano p. 376sq. — Torrigio I sacri trofei p. 17 sq. — Marti-
nelli p. 288. — Martinelli Primo trofeo p. 18 sq. — Lubin p.343. — Piazza p.4378q.
— Crescimbeni Llstoria di S. Maria in Cosmedin p. 3688q. — Nibby I 6758q. —
Forcella XI 169sq. — - Armellini *p. 560sq.; *p. 577sq. — I. Carini Sul titulo prcs-
biterale di S. Prisca (Palermo 1885). — A. Bachofen in Studien und Mitteilungen aus
dem Benedictiner- und dem Cistercienser-Orden XIX (1898)4678q. — Marucchi p. 180sq.
— A. Merlin L'Aventin dans Tantiquit^ (Paris 1906).
Tituli 88. Aquilae et Priscae mentio fit iara saec. V (cf. Duche^ne in
M^langes VII 226). Ecclesiam reparavit Hadrianus I (Lib. pontif. ed. Du-
chesne I 501), ditavit Leo III (1. c. 11 4. 20). Titulo adnexum fuit mona-
8torium, quod inter antiquas XX XJrbis abbatia8 recensetur. Alii credunt
mona8terium apud titulum s. Priscae illud fuisse, quod sub nomine s. Donati
memoratur in Vita Leonis III (I. c. II 24). Monasterium incoluenmt primo
monachi graeci, postea monachi latini ord. s. Benedicti, eiusque abbatem
lohannem locationem quandam de massa Obizana in agro Ferentinate, iuris
monasterii ss. Aquilae et Priscae fecisse, ex Eugenii III bulla a. 1152 iul. 23
pro Ferentinatibus (Ferentino) colligimus. Saec. XI monasterio s. Pauli de
Urbe subiectum fuisse videtur, cuius rector Heldiprandus cum generalis capituli
consensu idem coenobium Oderico abbati Vindocinensi tradidit ; quod confir-
mavit Alexander H a. 1066 iul. 1 (JL. 4594); ex quo tempore abbates
Vindocinenses ecclesiam s. Priscae cum dignitate cardinalis, Gregorio VII,
Urbano II, Calixto II, Innocentio H, Honorio HI aliisque confirmantibus,
tenuerunt. Postea transivit ad fratres ord. s. Francisci , denique ad Augu-
stinianos.
In archivo ecclesiae s. Priscae documenta antiqua non inveniurttur.
Quae a Romanis pontificibus huius tituli cardinalibus concessa sunt, ea sub
titulo monasterii s. Tririitatis Vindocinensis (Vendome) ponemus.
Digitized by
Google
118 Roma.
Monasteriuni s. Sabae in monte A?entino.
(San Saba.)
ranciroli »p.734; •p.682. — Severauo p. 378. — Martinelli p.295. — Lubin
p. 329. — Crescimbeni L'istoria di S. Maria in Cosmedin p. 370. — Nibbjr I 688. —
Forcella XII 133sq. — Armellini »p. 581; « p. 589. — A. Steinhuber Geschichte
des CoUegium Germanicum - Hungaricum (Freiburg i. Br. 1895) I 104 sq. — A. Bachofen
in Studien und Mitteilungen aus dem Benedictiner- und dem Cistercienser - Orden XIX
(1898) 462 sq. — H. Grisar in Civilt^ Cattolica 1901, 2. 8; 1902, 5; 1905, 8. — Marucchi
p. 176sq. — Wilpert in Melanges XXVI (190^ 15 sq.
S. Sabae monasterium ^a temporibus beatissimi papae Gregorii in
religionc et honestate fundatum atque magnis et amplissimis possessionibus
ditatum fuisse**, Lucius II asserit (n. 3). Et lohannes diac. in Vita Gregorii
M. (lib. I c. 1) narrat, Silviam matrem eiusdem Gregorii I degisse in loco
qui dicitur Cella nova, „quo hactenus oratorium et famosum s. Sabae
monasterium, cuius laus est in sexta et septima synodo, constitutum videtur".
Fuit igitur antiquissimum Graecorum monasterium ab hegumenis rectum, quod
fortasse primum exstabat in „CeIla Muroniana^ (n. 1) et postea translatum
fuit, ut opinor, ad „Cellam novam". Huius monasterii ^Cellanovas" mentio
fit in Vita Stephani III (Lib. pontif. ed. Duchesne I 471), eiusque hegumeni
saepius legationis munere tum ad imperatores Graecorum tum ad reges
Langobardorum et Francorum functi sunt, Theodorus sub Agathone, Pardus
sub Hadriano I (1, c. I 493 et Cod. Carol. ep. 51. 55 in Mon. Germ. Epp.
III 571. 578), Petrus denique, quem idem pontifex Constantinopolim misit.
(Duchesne 1511). Et sub Gregorio VII invenimus Maurum abbatem una cum
Gepizone abbate mon. ss. Bonifatii et Alexii pariter legationis munere functum
(JL. 4917. 18. 23. 25).
Monasterium s. Sabae, ditatum a Leone III (Lib. pontif. ed. Duchesne
II 9. 22) et a Gregorio IV (1. c. II 79) , recensetur etiam in catalogo anti-
quarum XX abbatiarum Urbis sub titulo s. Sabae cellae novae, ubi est caput
s. Tiburtii. Sed nescimus quamdiu Graeci obtinuerint monasterium, quod
saec. X et XI a monachis Benedictinis qx Casinensi abbatia rectum fuisse
creditur. A. 1145 Lucius II Climiacensibus (n. 3), a. 1503 lulius H Cister-
ciensibus commisit. Abbatiam omnino desertam Gregorius XIII a. 1573
concessit collegio Germanico-Hungarico de Urbe.
Perpauca sunt quae. ex antiquo monasterii s. Sabae tabulario hodie in
collegio Germanico-Hungarico adservantur. Quae in Cluniacensium archivo,
hodie Parisiis, supersunt, ea suo loco invenies.
1
Gregorius Eugenio a sese consecrato cgumeno in loco q. nom. Cella
Muroniana supra portam b. Apostoli, ubi est ecclcsia recondita ad honorem
imaginis domini Dei . . .
Digitized by
Google
MoD. 8. Sabae — Ecci. ss. Nerei et Achillei. 119
Tabula marmorea in hypogeo ecd, 8, Sabae, ctdus tamen qwUuor lineae tafUwn scriptae
olim fuerunt, — Edd. G. Marini ap. Mai Scr, vet, norn coU. V 223 n, 1, Steinhuber p, 107
not, 1, — Beg, JE, — .
Nescimus cui Gregorio atiribuenda sit haec iuscriptio. De loco quoquo .Cclla
Murouiana" nulla alia superest memoria.
2 1126 mai.
HonoriusII in curia decidit litem inter ecclesiam s. Mariae Novae et
monasterium s. Sabae super massa q. d. Careia.
V. Eccl. s. Mariae Novae n. 7.
3 jRoma 1745 ian, 19
Lucius II Petro Cluniacen. abbati etc: committit monasterium s. Sabae
cum omnibus ad ipsum pertinentibus ad reformandam ibidem religionem,
ad meliorandum etiam et disponendum.
V. Gallia pontif., Cluny.
4 Roma (1145) ian, 20
Lucius II Petro abbati et monacbis Cluniacen.: nuntiat, se fratres Clunia-
censes apud s. Sabam honeste locavisse, sed maxima Urbis perturbatione
praepeditum ibi abbatem ordinare nequisse. Promittit, se magistrum Maurum,
qui hactenus eidem loco praefuerat, providere et ibidem in abbatem ordinare
curatunim esse.
V. Gallia pontif., Cluny.
Ecclesia ss. Nerel et Achillei tit Fasciolae.
(SS. Nereo ed Achilleo.)
Panciroli ' p.6258q.; * p. 675 sq. — Severano p. 470. — Torrigio I sacri
trofei p. 90 8q. — Martinelli p. 260. — (Th. Bozius) De ecclesia ss. Nerei et Achillei
tituli Fasciolae dissertatio historica in cod. Vallicell. N 102 n. 13. — Ciampini Vet.
nion. 11 123 sq. — Piazza p. 442sq. — Nibby I 555 sq. — V. Lais Memorie del titolo
di Fasciola (Roma 1880). — Armellini * p.467 8q.; * p. 591 sq. — Marucchi p. 163sq.
Titulus Pasciolae (cf. Duchesne in M^langes VII 225) exstabat iam
a. 377. Sed temporibus Hadriani I et Leonis lU mutatus est in diaconiam
(cf. Duchesne Lib. pontif. I 519 not. 68 et II 41 not 64), quae a Leone III
restaurata et decorata fuit (1. c. II 9. 21. 33). In titulum presbyteralem
restituitur, nescimus quo tempore; sed inde a saec. XI huius tituli presbyteri
cardinales saepius occummt
De archivo nihil.
*i (1191—98)
Celestinus III confirmat sententiam latam a (Fidantio) card. s. Marcelli
super quaestione inter Benedictum archipresb. s. Nerei et moniales s. Mariae
in Tempulo super horto siye terra sita ante ipsam ecclesiam via mediante.
V. Mon. 8. Mariae in Tempulo n. 5.
Digitized by
Google
t20 Roma.
Monasteriam s. Mariae Corsaram
siye Mon. s. Symmetrii et s. Caesarii Corsaram.
(San Sisto yecchio.)
Pulcheria Carducia et Dominica Salomonia De origine monasterii ss. Sixti et
Dominici, cod. mb. penes moniales (cf. Ann. ord. Praed. 1 554 n. 8; ego non vidi). — Ugonio
f. 167'8q. — Panciroli »p.764sq.; *p.67l8q. — Severano p.4738q. — Fl.Martinelli
Imago b. Mariae virginis quae apud ven. ss. Sixti et Dominici moniales . . asservatnr
(Romae 1635). — F. M. Torrigio Historia della ven. immagine di Maria vergine posta
nella chiesa del mon. delle RR. monache di SS. Sisto e Domenico di Roma (In Roma
1641). — Fl. Martinelli Imago b. Mariae quae apud ven. ss. Sixti et Dominici moniales . .
asservatur, vindicata et in pristinam dignitatem restituta (Romae 1642). — F. M.Torrigio
Apologia deir Istoria della ven. immagine di Maria vergine etc. (In Roma 1643). —
Martinelli Roma sacra p. 305. 350. — Lubin p. 333. 345. — Piazza p. 451 sq. —
Aunales ord. Praedicatorum (auctoribus Th. M. Mamachio etc. Romae 1756) I554sq. —
Girol. Baldassini Memorie appartenenti alla storia e al culto della Madonna detta di 8an
Luca esistente in SS. Domenico e Sisto (lesi 1775). — Nibby I 209. 7198q. — Forcella
X 373 sq. — Armellini » p. 332 et p. 6168q.; « p. 5188q. — Marucchi p. 1688q.
Temporibus Lconis III duo monastcria apud antiquum s. Xysti titulum
in Via Appia exstiterunt, mon. s. Caesarii de Corsas sive Corsarum, postea
appellatum „In turrim sive de Palatio'* (Armellini ^ p. 186; * p. 595), et mon.
8. Simmitrii, ambo decorata a Lcone III (Lib. pontif. ed. Duchcsne II '24).
Ad hoc 8. Symmetrii monastcrium Gregorii I epistolam (n. 1) referendam
cssc mihi manifcstum cst (de s. Symmctrio cf. Acta SS. VI mai. 26 p. 357 8q.).
Sed Leo IV duo haec monastcria sub nomine ss. Symmetrii ct Caesarii Corsarum
univit ibiquc congregationem ancillarum instituit (n. 2); ecclcsia autcm in
codem monastcrio Corsarum posita b. Mariae nomen accepit (Lib. pontif.
cd. Duchcsnc II 112), unde ctiam monasterium s. Mariae Corsarum appella-
batur (n. 3). A. 1219 dcc. 17 ab Honorio III monialibus ordinis s. Dominici
datur (Potthast Reg. 6184), ciusque nomen mutatur in monasterium ss. Xysti
et Dominici. Pio V pontifice, ob insalubrcm acrem monialcs monastcrium hoc
dcrcliquerunt, scse transfcrentes in collcm Quirinalem, ubi alia ccclcsia cius-
dem nominis erecta est.
Archivum monialium ss. Xysti ct Dominici disparuit a. 1848, ut mihi
dixit b. m. H. Denifle 0. P. Remansit solum N. Ridolfi bullarium (cf. Gott.
Nachr. 1900 p. 401).
B = Cop. 8. XI, a Gervasio scriniario S.R.E. confecta, adservabatur nsque ad
a. 1848 penes moniales (sig. B 3).
C = Vol. „Monasteri" (sign. n. 26), continens chartas, quae spectant ad monasteria
(s. Mariae in Tempulo), olim penes moniales, hodie desideratur.
D = Fra Benedetto da Montefiascone (circiter a. 1318), cuius «Libro in pergameno
originale che si conserva nel monastero di queste religiose* laudat Torrigio
Historia p. 21 ; nescio ubi sit.
E = Fra Nicolb Ridolfi Bollario delF eccellentissimo e venerabilissimo monastero
de' SS. Domenico e Sisto a. 1727, Roma Arch. delle monache de' SS. Domenico
e Sisto.
Digitized by
Google
Mon. s. Mariae Corsarum — Mon. s. Mariae in Tempulo. 121
I (599 itd.)
Gregorius I Bonino defensori: praecipit, ut monachis, quos Fortunatus
abbas mon. s. Semctrii pro recolligendis mancipiis iuris sui monasterii dirigit,
in omnibus concurrere ac opitiJare festinet. — Filius noster Fortunatus.
Beg. Greg. I lih. IX ep. 191. - Edd. S. Gregorii M. Opp. ed. Maur. Ub. XII n. 36.
Mansi X 333 n. 40. Migne LXXVII 1246 n. 36. Mon. Germ. Epp. II 180. — Begg. J. 1469.
JE. 1718. •
L. M. Hartmann in editione sua editorum priorum lectionem „8. Severini*
merito reiciens, ,8. Demetrii* in textum recepit, licet codices optimi ,8. Semetrii*
praebeant. Sed monasterii s. Demetrii Romae nulla omnino memoria habetur.
Teneo itaque mon. 8. Symmetrii intelligendum esse. Idem Fortunatus memoratur
in Gregorii I Dial. I, 4. 10 abbas monasterii q. app. balneum Ciceronis.
*^ (847—55)
Lco IV ^monasterio Corsarum, quod iuxta basilica b. Xysti situm est,
quod quorundam malorum hominum fuerat operibus desolatum et ad saecu-
larem habitationem perductum, . . restauravit. In quo etiam ancillarum Dei
congregationem munivit ad persolvendum Deo omnipotenti quotidie laudes,
muneribus auxit, divitiis peromavit et omnia sacris praeceptis quae exinde
fuerant ablata restaurans suisque sanctis digitis plenius confirmavit^.
Laud. in Vita Leonia IV (ed. Ducheane II 112; cf. II 120). — Big. JE. — .
3 905 itd. 17
Sergius III b. Mariae virgini et Euphemiae ven. diaconae et abbatissae etc.:
confirmat fundum Casaferrata cum ^uis pertinentiis aliasque possessiones
nominatim illustratas. — Convenit apostolico moderamini. Scr. p. m. Antonii
scrin. S. R. E., m. aug., ind. ss. 5. Dat. 16 kal. aug. p. m. Stephani arcarii
8. sedis apost., a. Deo prop. pont. d. Sergii ss. pont. et univ. III pp. in sacr.
sedo b. Petri apost. 2, in mense et ind. ss. 5.
[B] = E f. 1, — Edd. Torrigio Historia p. 36 ex B. MartineUi Imago vindicala
p, 47 ex B. Torrigio Apologia p. 123 ex B. Ann. ord. Praed. lApp. p. 5 n. 1 ex B. Marini
Pap. dipl. p. 30 n. 23 (cf.p. 223) ex B. — Begg. GaUeUi Del primicero p. 117. J. CCCLIV.
JL. f 3536.
Etsi notae chronologicae comiptae sint, non intelligo cur privilegium falsum
dici possit.
Monasterium s. Mariae in Tempnlo.
Torrigio Historia della ven. immagine di Maria vergine (In Roma 1641) p. 388q.
— Lubin p. 346. — Armellini » p. 366; «p. SlSsq.
lam memoratur saec. IX in Vita Leonis III (Lib. pontif. ed. Duchesne
II 24), ubi mentio fit oratorii s. Agathae q. pon. in monasterio Tempuli.
Fuit monasterium puellarum ord. s. Benedicti. Sed „cum ecclesia s. Mariae
in Tempore usque adeo in spiritualibus esset collapsa et in temporalibus
diminuta", Honorius III a. 1221 april. 25 moniales ad monasterium s. Xysti
de Urbe transtulit (Potthast Reg. 6631). lam saec. XIII destructum fuit, ut
constat ex catalogo Taurinensi, ubi legimus : ^Ecclesia s. Mariae in Tempore
est destructa, non habet servitorem'*.
Digitized by
Google
122 Roma.
Monumenta, quae spectant ad monasterium s. Mariae in Tempulo sive
in Tempore, transierunt una cum monialibus iam saec. XIII ad s. Xysti
monasterii tabularium.
C = Vol. «MoDasteri'' (sign. n. 2G), olim penes moniales ss. Xjsti et Dominici, hodie
desideratur.
D = Fratris Benedicti da Montefiascone liber ; cf. Moik s. Mariae Corsamm.
*1 (977)
In praesentia (Benedicti VII), in Lateranensi palatio, causa inter Theophi-
lactum abbatem mon. s. Laurentii foris muros et Constantiam abbatissam
mon. s. Mariae q. v. Tempuli eiusque consortes agitur.
V. Eccl. s. Laurentii in Via Tiburtina n. 6.
*2 (1153—54)
In curia Anastasii IV causa inter Carantionem yconomum s. Anastasii ad
Aquam Salviam et Caeciliam abbatissam s. Mariae in Tempulo de duobus
pedicis terrae in Casaferrata ct de uno petiolo terrae iuxta costam eiusdem
terrae agitur.
Laud. in w. 4, — Beg. JL, — .
*3 (1154—55)
Hadrianus IV, consentientibus Astaldo card. s. Priscae, Guidone diac. card.
s. Mariae in Porticu et Oddono diac. card. s. Nicolai ad Carcerem, mandat
Mardoni protoscriniario, Filippo sacellario et [Gregorio] de Primicerio arcario,
ut iudicent causam inter Carantionem yconomum s. Anastasii ad Aquam Sal-
viam et Caeciliam abbatissam.
Laud. in n. 4. — Beg. JL. — .
4 1155 mart. 14
Hadrianus IV confirmat scntentiam iudicum (n. 3) \n causa inter Carantio-
nem yconomum s. Anastasii ad Aquam Salviam ct Caeciliam abbatissam a. 1155
feb. 11 prolatam et evacuat appellationem a Carantione factam. — Ego
Adrianus. A. d. inc. 115[5], a. v. 1 pont. d. Adriani IV pp., ind. 3, m. mart.
die 14. — Mandatum papae iniunctum fuit Oddoni scrin. S. R. E., coram
Rolando cancellario, lohanne diac. card. ss. Sergii et Bachi atque Oddone
diac. card. s. Nicolai ad Carcerem.
[C]. — Ed, Ann. ord. Praed. I App. p. 16 n. 5 ex C. — Reg. JL. — .
*5 (1191—98)
Celestinus lU confirmat sententiam latam a (Fidantio) card. s. Marcelli
super quaestione inter Benedictum archipresb. s. Nerei et moniales s.
Mariae in Tempulo super horto sive terra sita ante ipsam ecclesiam via
mediante.
Laitd. a Totrigio Historia p. 39 ex D. — Reg. JL. —.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Caeciliae. 123
Ecclesia s. Caeciliae.
(Santa Cecilia.)
Ugonio f. l^^sq. — Panciroli *p.26l8q.; *p.6078q. — Bosius Historia passionis
b. Caeciliae (Romae 1600). — Martinelli p.84. — Alveri I13798q. — Lubin p. 331.
— Ciampini Vet. mon. II ISSsq. — Piazza p. 3828q. — lac.Laderchi S. Caeciliae
virg. et mart. acta et Transtyberina basilica saecnloram singnloram monumentis aeserta ac
illustrata L II (Romae 1722—88; exstat etiam in cod. ValliceU. G 101). — Nibby 1 155 sq.
— Giac. Luigi Brignole Dissertazione siilla basilica di S. Cecilia in Trastevere (Roma
1847). — Gius. Bondini Di Santa Cecilia etc. memorie storiche (Roma 1855) p. 119 sq. —
Forcellall 19sq. — Armellini *p. 1798q.; *p.6698q. — C. Erbes Die hl. Caecilia im
Zusammenbang mit der Papstcrypta sowie der ftltesten Kirche Roms in Zeitschr. fiir
Kirchengesch. IX (1888) 1 sq. — V. Bianchi-Cagliesi Santa Cecilia e la sua basilica
nel Trastevere (Roma 1902). — Marucchi p. 438 8q.
Titulus Caeciliae Transtiberim exstabat iam saec. IV (cf. Duchesne in
Mclanges VII 227) eiusque titulares occurrunt a. 499 et 595. Hanc ecclesiam,
nimio iam quassatam senio, Paschalis I magnifico opere restaurans, multis
donis decoravit (Lib. pontif. ed. Duchesne 11 56 — 58. 60. 62) ibique mona-
sterium sub nomine ss. Agathae et Caeciliae q. v. Ad colles iacentes constituit,
ut monachi in proxima s. Caeciliae ecclesia divina officia ministrarent (n. 3).
Ecclesiam ditarunt etiam Leo III (1. c. II 11. 21) et Gregorius IV (1. c. II
77). Est adhuc titulus presbyteralis.
Documenta, quae supersunt, hodie adservantur in R. archivo Romano
(Roma Arch. di stato, Benedettine di S. Cecilia; cf. Gott. Nachr. 1901 p. 241).
Fuerunt transcripta a P. L. Galletti Documenti di 8. Cecilia yol. I — IV,
8. XVm, cod. Vat. lat. 8025—28 (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 24).
B = Quaedam de ecclesia s. Caeciliae iu cod. Vat. Barb. 587 (XII 30) , s. XI— XII,
f. 308' sq.; cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 80.
C = Chronica mon. s. Andreae ad Clivum Scauri, s. XIV, in cod. Vat. iat. 600; cf.
G5tt. Nachr. 1903 p. 5.
1 822
Paschalis I sanctorum corpora sub altari collocat et ecclesiam dedicat.
B /*. 308' (ubi a. 822^ ind. 15 adnotatur). Inscriptio in abside ecdesiae et alia in-
scriptio in hypogeo s. CaeciUae (s. XII). — Edd. Ugonio f. 133. Baronius An/ti. ad a. 82t
c. 7. Alveri II 382. Maratigoni Ddle cose gentHesche e profane p. 411. Nibby 1 162.
Bondini p. 128. De Bossi Inscr. chr. II^ 151 n. 26 et 156 n. 6. Reumont Oesch. der
Stadt Bom II 1223. . ArmeUini »p. 181; *p. 671. Duchesne Lib. pontif II 66 not. 22. Mon.
Germ. Poetae lat. 11662. Marucchi p. 444. 448. — Beg. JE. — .
cf. Vitam Paschalis I (Lib. pontif. ed. Duchesne II 56).
i2 (822)
Paschalis I scribit de inventis s. Caeciliae reliquiis. — Cum summae.
C f 55'. — Edd. Baronius Ann. ad a. 821 c. 4 (ex WW. Vat. plut. 3 n. 153) = Mansi
XIV 373 = Migne CII 1085 n. 1. Bosius p. 42. Laderchi I 200 (ex cod. antiquo ecd.
s. Caeciliae, ex lohannis de Columna Hist. in cod. Vat., ex antiquo lectionario bas. b. Petri
et ex cod. WW. card. Ascanii Columnae). ForceUa II 44 n. 132. Carini in Muratori II 24
exC. — Begg. J. 1942. JE. 2555.
Spurium; confectum ope Vitae Paschalis I; cf. Duchesne Lib. poutif. II 65
not. 20.
Digitized by
Google
124 Roma.
*3 (817—24)
Paschalis I ^construxit monasterium in honore ss. Agathae et Caeciliae
iuxta ipsius ecclesiam in loco q. d. CoIIes iacentes, in quo et monachomm
. . congregationem pro quotidianis laudibus in praefato titulo s. Caeciliae die
noctuque . . decantandis constituit. Et pro subsidio et luminariorum concin-
natione seu utilitate atque stipendiis monachorum « . hospitale s. Peregrini
pos. ad b. Petrum apost. in loco q. v. Naumachia . . cum fimdis et casalibus
atque massis seu etiam colonis sive domibus nec non familiis et universis,
quae iuste et rationabiliter secundum legum statuta tam eis, quae a praede-
cessore suo (Leone III) in iam fato hospitale donata smit, quam quae ab
ipso pia devotione ad augmentum iam dicti monasterii adiuncta sunt, sive
agris vel vineis, etiam domibus neo non rustica familia, suae auctoritatiB
pagina pro iam nominata monachorum congregatione in eodem monasterio
confirmavit".
Laud, in Vita Faschalis I (Lib. pontif. ed. Duchesne 11 57). — B^. JE. — .
4 1080 iun. 3
Gregorius VII dedicat altare in ecclesia.
Tabula in ecclesia. C f. 308'. — Edd. Laderchi II 17 (qui praebet MLXXV). For-
cdla II 19 n. 56. Bondini p. 129. — Beg. JL. I p. 636.
Ecclesla s. Chrysogoni.
(San Crisogono.)
Ugouio f. 280sq. — Panciroli *p.292aq.; *p.6008q. — Severano p. 3i2sq. —
Martinelli p. 89. — Lubin p. 344. — Piazza p. 376 sq. — Franc. Cancellieri Memorie
deir immagine di S. M. delle Grazie esistente in S. Crisogono e notizie di questa chiesa,
s. XVIII, in cod. Vat. lat. 9191. — Giac. Pouyard Memorie storiche della basilica di
S. Crisogono iu Trastevere, ms. in archivo ord. Carmelitan. de Observantia (Non vidi). —
Nibby I 190sq. — Forcella II 169 sq. — Armellini >p. 2028q.; «p. 686sq. —
Marucchi p. 4528q.
Titulus s. Chrysogoni Transtiberim iam memoratur a. 499 (cf. Duchesne
in Melanges VII 227). Ecclesia fuit restaurata a Gregorio III (Lib. pontif.
ed. Duchesne I 418) et ditata a Leone III (I. c. II 12. 21), a Gregorio IV
(I. c. II 77), a Benedicto III (I. c. 11 145). Huius tituli presb. card. lohannes
de Crema ibi oratorium cum claustro construxit, quod a. 1123 iul. 8 sollemniter
a Petro Portuen., Vitali Albanen. et Guilelmo Praenestino episcopis dedicatur
(cf. tabulam ap. Forcella II 169 n. 486. 487; Marucchi p. 455). Monasterium
autem, quod Gregorius III sub nomine ss. Stephani, Laurentii et Chrysogoni
apud ecclesiam erexit, ut monachi in eadem ecclesia divina officia admini-
strarent (n. 1), incoluerunt primo monachi ord. s. Benedicti, inter quos
Stephanus postea papa III (Lib. pontif. ed. Duchesne I 468), deinde canonici
regulares Laterancnses, inde ab a. 1480 monachi Carmelitani. Pius IX
concessit ecclesiam monachis Trinitariis, Carmelitis ad s. Mariam Transpon-
tinam translatis. Est adhuc titulus presbyteralis.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Chrysogoni. 125
Monumenta antiqua perierunt. Sed etiamtum saec. XYIII ex. exstite-
runt duo privilegia Calixti II (n. 5) et Innocentii II (n. 7) et Friderici I
imp. diploma (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 271 sq.), quae transcripsit Garampius;
sed frustra quaesivi et in archivo Carmelitarum apud s. Mariam Transpon-
tinam et in archivo Trinitariorum apud s. Chrysogonum. Pauca documenta
transierunt, congregatione a. 1873 suppressa, in R. archivum Romanum (Roma
Arch. di stato, Trinitari riformati di S. Crisogono; cf. Gott. Nachr. 1901
p. 241).
B =s Cop. 8. XVIII inter 8chedas los. card. Garampi Boma Arch. Yat. (Fondo
Garampi); cf. G5tt Nachr. 1903 p. 522 sq.
*1 (731—41)
Gregorius III ^construxit monasterium erga eundem titulum (s. Chrysogoni)
88. mart. Stephani, Laurenti atque Chry80goni, constituen^ ibidem abbatem
et monachorum congregationem ad persolvenda^ Deo laudes in eundem
titulum diurnis atque noctumi^ temporibus, ordinatam secundum instar offi-
ciorum ecclesiae b. Petri apost., segregatum videlicet a iure potestatis pres-
byteri praedicti tituli. In quo mona^terio pro sustentatione ibidem ipse . .
praedia et dona atque familiam largitus est''.
Laud, in Vita Qregorii 111 (Lib. pontif. ed. Ducheme I 418). — Eeg. JE. — .
*2 (758—62)
Paulus I concedit Marino presbytero tituli Chrysogoni praeceptum cum
omnibus locis et possessionibus sibi pertinentibus, urbanis vel rusticis, exara-
tum atque manu sua roboratum.
Laud. in PauU 1 epistdla ad Fipinum regem Francorum (Cod. CaroH. ep, 24 ed, Mon,
Germ, Epp, 111529, Regg, J, 1788, JE, 2361). — Reg. JE, — .
De Marino presb. cf. Codicis Carolini epp. 25. 29. 99.
*3 (985-96)
lohannes XY concedit ecclesiam s. Salvatoris de Curte in fundo ecclesiae
s. Chrysogoni sub censu annuo constitutam.
Laud. in n,6 et 7 et in Innocentii 111 buUa a, 1199 iul, 23 Potlhad Reg, 803, —
Reg, JL, 3869,
*4 (1088—99)
Urbanus II statuit, ut clerici ecclesiae s. Salvatoris de Curte debeant eccle-
siae s. Chrysogoni scrutinium, baptisma, capitulum, processiones et reliqua
parochialia iura sicut proprio titulo exhibere.
Laud. in n,6et7, — Reg, JL. — .
5 Laterano 1121 aprU, 17
Calixtus II lohanni presb. card. etc: confirmat ecclesias et cappellas infra
parochiam s. Chrysogoni positas, videlicet ecclesias s. Salvatoris de Curte q. v.
Felix aquila, s. Bonosae, s. Agathae et s. Stephani, et confirmat Urbani II
(n, 4) iudicium super quaestione inter ecclesiam s. Chrysogoni et clericos
s. Salvatoris de Curte de eorum subiectione mota. — Cum ecclesiis omnibus.
Ego Calixtus etc. Subscr. 33 card. Dat. Lat. p. m. Grisogoni S. R. E. diac.
Digitized by
Google
126 Roma.
card. ac bibl., 15 kal. maii, ind. 14, inc. d. a. 1122, pont. aut. d. Calixti 11
pp. a. 3.
B. — Edd, Monsignanus BuU, Ccarmd. 1517 (ex orig.) = U. Bobert BuUaire du pape
CaUxte II 1. 1 334 n. 227. — Btg. JL. 6901.
*6 (1124—30)
HonoriuB 11 concedit confirmationis priyilegium.
Laud. in Innocentii III buJla a. 1199 iul. 23 Potthast Beg. 803. — Beg. JL. — .
7 Trastevere 1130 (april. — mai.)
Innocentius II lohanni presb. card. etc: repetit Calixti II privilegium
(n. 5). — Ad hoc in. Ego Innocentius etc. Subscr. 10 card. Dat. Transtiberim
a. d. inc. t130, ind. 8, pont. v. eiusdem d. Innocentii pp. a. 1.
B. — Ed. Monsignanus BuU. Carmd. I 519 (ex orig.). — Beg. JL. 7412.
*S (1144— 4ry)
Lucius II confirmat sententiam a Calixto II (n. 5) latam et ab Innocentio II
(n. 7) confirmatam super ecclesia s. Salvatoris de Curte.
Laud. in Innoceniii III huila a. 1199 iul 23 PoUhast Beg. 803. — Beg. JL. — .
*9 (1155)
Hadrianus IV confirmat, petente Guidone presb. card., sententiam super
ecclesia s. Salvatoris de Curte, inspectis privilegiis Urbani II (n. 4) et Calixti II
(n. 5), a. eiuB primo.
Laud. ut supra n. 8. — Beg. JL. — .
*10 (1159)
Hadrianus IV committit, reclamante Bonadie presb. card., Bemardo
Portuen. ep. causam inter illum et clericos s. Salvatoris de Curte de subie-
ctione eorum, a. eius quinto.
Laud. ut supra n. 8. — Beg. JL. — .
*11 (1159)
Bemardus Portuen. ep. de mandato Hadriani IV (n.lO)^ sententia Calixti 11
(n. 5) inspecta, pronuntiat eandem sententiam, sicut in authentico scripto
per manum scriniarii exinde facto continetur.
Laud. ut supra n. 8. — Beg. JL. — .
*12 (1159—81)
Alexander IH confirmat sententiam Bernardi Portuen. ep. (n. 11)^ auditis
et cognitis utriusque partis rationibus et privilegiis praedecessomm inspectia,
confutato privilegio clericorum s. Salvatoris de Curte.
Laud. ut mpra n. 8. — Beg. JL. — .
*13 (1181—85)
Lucius UI ratam habet eandem sententiam (n. 11).
Laud. ut supra n. 8. — Beg. JL. —.
•
Digitized by
Google
Eccl. 8. Salvatoris de Curte — Eccl. s. Mariae Transtiberim. 127
Ecclesia s. Salyatoris de Curte.
(San Salvatore della Corte o della Luce.)
Panciroli * p. 744; * p. 603. — Martinelli p. 298. — Dom. Maoro Descrittione
della ven. chiesa parocchiale del SS. Salvatore della Corte di Roma (In Velletri 1677). —
Nibby I 694. — Armellini » p. 600; *p.6788q.
Hanc ecclesiam in fundo tituli s. Chrysogoni sub censu annuo con-
stitutam esse, ex lohannis XY priyilegio, quod periisse dolemus, Calixtus II,
Innocentius II et Innocentius III docent.
Documenta, quae hanc ecclesiam respiciunt, iam collegi sub Eccl.
8. Chrysogoni, ubi Urbani II (n. 4), Calixti 11 (n. 5) et Innocentii II (n. 7)
sententias de subiectione clericorum s. Salvatoris de Curte invenies, quas
confirmarunt Lucius 11 (n. 8), Hadrianus IV (n. 9 — 11), Alexander III (n. 12)
et Lucius ni (n. 1 3). Sed clerici s. Salvatoris aliud Alexandri IH privilegium
(infra n. 1) protulerunt, quod ipse falsum esse iudicavit. Neque hoc liber-
tatis privilegium neque alia privilegia, quae clerici huius ecclesiae pro eius
libertate praetendebant, ad nostra usque tempora pervenerunt.
i*l (1159—81)
Alexander HI privilegium libertatis concedit, quod ecolesia nulli alii nisi
Romanae ecclesiae subiaceat.
Laud. m Innoceniii lU huUa a. 1199 iul. 23 PoUhast Beg. 803. — Reg. JL. —.
Eodem loco legimus, ipsom Alexandmm III pronuntiasse, hoc privilegium et
alia similiter privilegia, quae pro libertate suae ecclesiae clerici s. Salvatoris de
Curte praetendebant, falsitate esse coufutata, ^tum quia recens iunctura et in-
collatura evidentius apparebat et multa in se mendacia continebant, tum quia
nuUis aliis temporibus visa snnt vel exhibita".
Ecelesia s. Mariae Transtiberim tit Calixti.
(Santa Maria in Trastevere.)
Panvinio p. 638q. — Ugonio f. I36'8q. — Panciroli > p.253. 5868q.; *p.5828q.
-- Severano p. 301 sq. — Martinelli p. 246. — Alveri II331sq. — Lubin p. 339. —
Piazza p. 364sq. et p. 561sq. — Bened. Millinus De origine basilicae s. Mariae Trans-
tiberim, s. XVII, Roma Arch. di S. Maria in Trastevere (teste Moretti De s. Callisto
p. XIII). — Hieronjmus De Avila Summarium status eccl. s. Mariae trans Tyberim,
8. XVil, ib. — I. Lancisius Notizie della basilica di S. Maria in Trastevere (Roma 1728).
— P. Moretti Ritus dandi presbyterium papae, cardinalibus et clericis nonnullamm
ecclesiarum Urbis App. III (Romae 1741). — P. Moretti De s. Callisto PP. etM. eiusque
basilica s. Mariae trans Tyberim nuncupata disquisitiones duae critico-historicae I (Romae
1752). — P. Moretti Notitia cardinalium titularium insignis basilicae s. Mariae trans
Tyberim (Romae 1752). — Nibby I 140. 488 sq. — Forcella II 336 sq. — P. G. Rinaldos
Bucci Cenni storici e descrizione della sacrosanta basilica Trasteverina (Roma 1889). —
Armellini *p.4148q.; * p. 637 sq. — Marucchi p. 428sq.
Caliztus I basilicam Transtiberim erexisse traditur (Lib. pontif. ed.
Duchesne I 62. 63. 141; Mommsen p. 21. 236), unde nomen tit. Calixti.
Digitized by
Google
12S fioma.
Completa fuit a lulio I (Duchesne I 8. 9. 205; Mommsen p. 75), unde edam
nomen basilicae lulii, sive lulii et Calixti (cf. Duchesne in M^langes VII 226).
Eam dedicavit Celestinus I (n. 1), restituerunt Gregorius III (Lib. pontif.
ed. Duchesne I 419), Hadrianus I (1. c. I 509), Gregorius IV (1. c. II 80),
Leo IV (1. c. n 120), Benedictus III (1. c. II 147) et praecipue Innocentius II
(1. c. n 384), qui ibi sepultus est. Ditarunt Hadrianus I (1. c. I 511), Leo lU
(1. c. II 9. 11. 16. 19. 26), Gregorius IV 0- c 11 77—80) et Benedictus m,
qui tit. Calixti presbyter fuerat (1. c. 11 145). Ibi Ghregorius IV mona-
sterium sub nomine s. Mariae, s. Comelii et s. Calixti instituit, ut monachi
in ipsa ecclesia s. Caeciliae divina officia ministrarent (n. 2).
Archivum, cuius documentum antiquissimum pro monasterio s. Mariae
et s. Cornelii q. app. Calixti Transtiberim edd. Moretti Ritus dandi p. 358
n. 10 et Galletti Del primicero p. 188 n. 5, ubi memoratur Leo missus
et apocrisiarius summae sedis apostolicae et abbas huius monasterii, adhuc
apud ecclesiam adservatur (cf. Gott. Nachr. 1900 p. 135).
A = Orig. Roma Arch. capitolare di S. Maria in Trastevere.
iJi-» = Cop. ib.
C = Liber I iDstramentoram capituli s. Mariae Transtyberim, s. XVI, ib.
2)»= Onuphrii Panvinii De ecclesiis urbis Romae, s. XVI, cod.Vat. lat. 6780; cf.
G5tt. Nachr. 1903 p. 18.
D* = 0. Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. XV t. 128; cf. G5tt
Nachr. 1901 p. 4.
E = F.L, Galletti Chartularium s. Mariae Transtjberim, s. XVIII, cod. Vat. lat
8051 p. I. II; cf. PflugkH. Iter p. 136.
Quaedam documenta ex archivo s. Mariae Transtiberim exscripsit P.
L. Galletti in cod. Vat. lat 8044, s. XVIII (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 25).
Adnotare denique iuvat, Necrologium sive Martyrologium ecolesiae s. Mariae
Transtiberim, saec. XII, hodie adservari Londini, British Museum, Addit
Manuscr. 14801 (cf. Bresslau in N. Archiv XI 99 sq.).
*1 (422—82)
Celestinus I dedicat basilicam luli . . post ignem Geticum.
Laud. in VUa Celtstini I (lAb. pontif. ed, Ducheme I 230; Mammsen p. 94). — Big.
JK — .
*2 (827-44)
Gregorius IV „iuxta latus basilicae (s. Mariae Transtiberim) monasterium
a fundamentis statuit et novis fabricis decoravit. In quo etiam monachos
canonicos adgregavit, qui inibi officium facerent et . . laudes diebus singulis
et noctibus prosecutis . . decantarent''.
Laud. in Vita Ch-egorii IV (Lib. pontif. ed. Duchesne 11 78). — Beg. JE. — .
♦.9 1114 mai. 10
Nicolaus yconomus s. Mariae Transtiberim, consentiente Henrico presb. card.,
Petro archipresb. etc., iussu PaschalisII, locat Petro et Guidoni et Cencio
castrum Ringianum cum appenditiis suis, quae omnia obligata erant pro
guerra d. pp. Paschalis.
Digitized by
Google
Mon. ss. Cosmae et Damiani in Mica aurea. 129
V. chaiiam ap, Moretti Ritus p. 378 n. 20. Coppi in Dissert. ddla pantif. Accad.
Bcm. di archeol. XV (1864) 216 n. 25. — Beg. JL. — .
cf. Tomassetti in Arch. della Soc. Rom. VII (1884) 400.
4 Latetafw 1123 iun. 7
Calixtus n Petro presb. card. etc: confirmat totius parochiae cappellas et
iura matricis ecclesiae, et concedit praeter duas stationes aliam tertiam in
dominicae nativitatis octavis. Confirmat alias possessiones. — Cum omnibus
ecclesiis. Dat. Lat. p. m. Aimerici S. R. E. diac. card. et canc, 7 id. iun.,
ind. 1, inc d. a. 1123, pont. aut. d. Calixti II pp. a. 5.
In&ert. hiUae Benedicti XII a. 1340 oct. 10 : Orig.; Cop. a. 1393 iul 12; [Reg. Arcn.
t. 64 dep. =7 Eeg. Vat. t. 128 n. 369 fB^J et buUae Calixti III a. 1467 itd. 8: Orig.; Beg.
Vat. t. 460 f 244* [B*J. B* 8. XVII. C f. 124 ex B*. Z>» f 28 ex B*. D* f. 227 Exc. E p. I
f. 26 ex J?» (cf. f.66 et p. II f. 39). — Edd. Orescinibeni Uistoria di 8. Giovanni avanti
porta iMtina p. 243 ex B*C. Coppi l. c. p. 217 n. 26 ex E. PflugkH. Acta II 239 n. 284
ex E — U. Bdbert BuUaire du pape Calixte II t. II 210 n. 408. — Begg. Panvinio p. 66.
Lanfranchi p. 8. Torrigio Le sacre grotte *• *p. 681. Moretti De 8. CaHisto p. 318. Tomas-
setti in Arch. deUa Soc Bom. XXII 469. Vidal Lettres communes de Benoit XII n. 8198.
JL. 7076.
cf. Notitiam in Martyrologio s. Mariae Transtiberim ed. Mon. Qerm. Scr. XIX
273: ,Anno d. inc. 1123, ind. 1, data est statio diei octavi natalis Domini ecclesiae
8. Mariae Transtiberira a d. R. E. pontifice Calixto . . Quam ipse primum cum
praefatis dominis (i. e. cardinalibua) omnibusque Lateranensibus scholis sollemniter
et maxima Romani populi turba circumdatus celebravit. Et nt de cetero a
Romanis pontificibus annuatim sollemniter ageretur, praecipue mandavit*.
*r> (1130^87)
Anacletus II concedit clericis s. Mariae Transtiberim privilegium de pos-
sessionibus ecclesiae s. Stepbani rotundi.
Laud. in Innocentii II privUegio pro eccl. 8. Stephani rotundi a. 1140 oct. 27 (v. Ecd.
8. Stephani rotundi n. 1). — Beg. JL. — .
Monasterinni 8S. Cosmae et Damiani in Mica anrea.
(S. Cosimato.)
Panciroli *p. 287; *p.579 8q. — Suor Orsola Formicini Libro del antiquit^
del sacro mon. di S. Cosmato, s. XVII, cod. bibl. Vittorio-Emanuele 778 (Varia 5). —
Orsola Formicini Istoria del mon. di S. Cosraato, s. XVII, cod. Vat. lat. 7847 et in
Galletti Miscellanea vol. XII, s. XVIII, cod. Vat. lat. 7933 f. 49 sq. [cf. Mabillon Ann. ord.
s. Bened. "111 664; Fedele p. 484 sq. Aliud fortasse exemplar laudat Montfaucon Bibl.
bibl. I 178: Historia degli abbati e deir abbatia di S. Cosimo e Damiano, volgarmente
detto S. Cosimato in Roma in ripa, cod. olim exsistens in bibl. Slusiana n. 148]. — Lubin
p, 333, — Nibby I 189 sq. — C. Massimo Memorie storiche della chiesa di S. Benedetto
in Piscinula nel rione Trastevere (Roma 1844). — Forcella X 321 sq. — Armellini
* p. 198 sq.; • p. 664 sq. — G. Gatti Della Mica aurea nel Trastevere in Bullett. della
Coramiss. archeol. com. 1889 p. 392 sq. — P. Fedele Carte del monastero dei SS. Cosma
e Damiano in Mica aurea in Arch. della Soc. Rom. XXI (1899) 459 sq.; XXII (1900) 25 sq.
3838q. — Marucchi p. 456 sq.
Monasterium hoc, in catalogo XX antiquanim Urbis abbatiarum cele-
bratum sub nomine s. Cosmae in Vico aureo infra urbem Ravennantium trans
Kehr, Italia pontiflcia I. ^
Digitized by
Google
130 Roma.
Tiberim, conditum fuit, ut demonstrat Pedele p. 474, a nobili quodam
Romano viro Benedicto q. d. Campaninus saec. X med. et monachis ord.
8. Benedicti concessum. Sed a. 1234 iubente Gregorio IX traditum est
sororibus reclusis s. Damiani ord. s. Clarae, expulsis monachis ord. s. Bene-
dicti. Floruit usque ad suppressionem a. 1873.
Archivi satis pretiosi documenta transierunt a. 1873 ad R. archivum
Romanum (cf. PflugklL Iter p. 89 et Gott. Nachr. 1901 p, 241).
A = Orig. Roma Arch. di stato (S. Cosimato).
C = Ughelli Privilegia pontificura et imperatornm, s. XVII, cod. Vat. Barb. 3214 ^
(XL 11. olim 3632); cf. PflugkH. Iter p. 93.
D = Orsola Formicini Istoria .del mon. di S. Cosmato, s. XVII, cod. Vat. lat. 7847;
cf. GOtt Nachr. 1903 p. 21.
E = F.L. Galletti Miscellanea pol. X, s. XVIII, cod. Vat. lat 7931 ; cf. G5tt. Nachr.
1903 p. 23.
F = G. Marini Excerpta, s. XVIII, cod. Vat. lat. 9112; cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 28.
G = los. Garampi Schedae, s. XVIII, Roma Arch. Vat. (Fondo Garampi); cf. G5tt.
Nachr. 1903 p. 522 sq.
SS. Cosmae et Damiani instrumenta a. 1 1 64 — 80, olim in Bibl. Albani
(cod. Misc. 595; cf. Bethmann in Archiv XII 375) et in Arch. Vat. Misc.
Arm. XI t. 193, desiderantur. Excerpta ex archivo collegit Mabillon ms.
Saint-Germain-des-Pr^s 11886 Paris Bibl. nat. Alia apographa exscripsit
Galletti in Spicilegio, cod. Vat. lat. 8054 (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 25). Indices:
G. Marini Inventario delle pergamene che si conservano nelF archivio del
ven. mon. delle monache de' SS. Cosma e Damiano a. 1801 in cod. Vat.
lat. 9112 c. 253 sq. et Inventario delle scritture di S. Cosimato, s. XIX, Roma
Arch. di stato.
*1 (996—99)
GregoriusV in placito decidit litem inter Gregorium abb. et Hugonem abb.
s. Mariae in Farfa super cella s. Mariae in Minione.
V. Latium, Farfa.
2 999 dec. 2
Otto III cum consensu Silvestri II decidit litem tU supra n, 1.
V. Latium, Parfa.
3 1005 mart. 29
lohannes XVIII Andreae abbati etc: confirmat possessiones nominatim ex-
pressas. — Supernae dispensationis. Scr. p. m. Benedicti not. et reg. atque
scrin. S. R. E., in m. mart, ind. 3. f ^^^* ^ ^^^' april. p. m. Gregorii ep. et
bibl. S. R. E. atque ep. Hostien. eccl., a. Deo prop. pont. d. lohannis ss. pont.
e^-^univ. XVIII pp. in sacr. sede b. Petri apost. 2 , in mense et ind. ss. 3.
C f. 10. D f.20 (itaJ.). E f 17. F f 342. — Edd. Masaimo p. 18 ex D. PflugkH.
Ada II 57 n. 93 ex CEF. — Begg. Ughdli ^I 72; *I 67 = Migne C XXXIX 1481 n. 3.
Coppi in Dissert. deUa pontif Accad. Ram. XV (1864) 206 n. 13 ex E. KaUenbrunner in
Wiener Sitzungfiber. XCIV 640 n,3 ex E. PflugkH. lier p. 186 n. 95. J. 3017. JL. 3944.
Digitized by
Google
Mon. 88. Cosmae et Damiani in Mica anrea. 131
*4 1030 ian. 6
lohannes XIX (cum Alberico fratre suo) donat ecclesiam b. Benedicti.
Laud, in tergo chartae a. 1029 mart. 25 (ed. Fedele n. 33 not. 1) : Anno 6 pont. d.
lohannis XVIIII pp. et a. 3 Conradi mag. imp., ind. 13, m. ian.(?), die 6 etc. — Beg. JL. — .
Hanc donationem non in forma diplomatis, sed in forma chartae privatae
datam fuisse apud me constat.
5 Cometo 1051 april 29
In praesentia Adelberti missi d. Bonifatii marchionis et ducis et Ingelberti
ep. Bledae missi Leonis IX causa inter Berardum abb. s. Mariae in Pharpha
et Rainerium abb. s. Cosmatis super ecclesia s. Mariae in Mipione aliisque
ecclesiis agitur.
V. Latium, Farfa.
6 1069 nov. 15
Alexander 11 sacrat ^hanc temis auctam sedibus aulam^, petente Odmundo
rectore.
Tabula in ecch penes altare tnaius. — Edd. ForceUa X 321 n. 640 ex cod. Vat. lat.
7921 A f. 33 n. 94 (GaUeUi). ArmelHni ^p. 199; *p. 666. FedeU p. 483 not. 1. Marucchi
p. 468. — Reg. JL. — .
7 Laterano 1072 oct. 8
Heldebrandus S. R. E. archidiac, vicem Alexandri 11 gerens, in Lateranen.
palatio, assedentibus episcopis et presbyteris cardinalibus nec non praefecto
cum iudicibus ac Romanorum maioribus, decidit controversiam inter Phar-
phense et ss. Cosmae et Damiani in Mica aurea monasteria super bonis
apud Cometum et Centumcellensem urbem sitis, tali pacti tenore ut Odmundus
ss. Cosmae et Damiani abbas omnem litem refutet et praecepta et privilegia
sua reddat.
V. Latium, Farfa. — De re cf. Fedele 1. c. p. 476 sq.
*8 (1061—73)
Ex praecepto Alexandri II Berardus abb. Farfen. acquirit ab abbate
ss. Cosmae et Damiani omno ius in eccl. s. Petri iuxta castellum de Corgnito.
V. Latium, Farfa.
9 1073 dec. 10
Ex praecepto Gregorii VII causa inter Berardum abb. Parfen. et Odimundum
abb. de refutatione eccl. s. Petri (in Cometo) a Petro protoscriniario s. apdst.
sedis coram praefeoto et Saxone secundicerio aliisque tractatur.
V. Latium, Farfa.
10 . Laterano 1157 iun. 28
Hadrianus lY lohanni abbati etc: mon. sub apost. protectione suscipit et
possessiones propriis expressas vocabulis et decimas confirmat. — Religiosam
vitam eligentibus. Ego Adrianus etc. Subscr. 16 card. Dat. Lat. p. m.
Rolandi S. R. E. card. et canc, 4 kal. iul., ind. 5, inc d. a. 1157, pont. v. d.
Adriani pp. IIII a. 3.
A. [G]. — Ed. PflugkH. Acta II 360 n. 409 ex A. -^ Begg. PflugkH. Iter p. 268
n. 633. JL. 10299.
9*
Digitized by
Google
132 Roma.
Ecclesia s. Petri in Taticano.
(San Pietro in Vaticano.)
Petri Mallii*) Opusculum historiae sacrae de sacratissiroa basilica s. Petri in Vati-
cano, s. XII (codd. bibl. s. Petri ClOl; G 1; H 61; codd. Vat. lat. 3627. 8093; cod. Vat Reg.
2100; cod. Vat. Barb. 2503 (XXXIII 23); cod. bibl. Vittorio-Emanuele 1520 (Sessor. 313);
cod. Chis. G III 74; alii) edd. lanningus Acta SS. VII iun. App. p. 34 sq. et I.B. De Rossi
Inscr. chr. II»193 8q. — Eiusdem recensio aucta a Romano canonico, s. Xll ex. (cod.
Vat. lat. 6757 s. XIII) ed. P. De Angelis Basilicae veteris Vaticanae descriptio auctore
Romano eiusdem basilicae canonico (Romae 1646); cf. I. B. De Rossi l. c. — Maphaei Vegii
De rebus antiquis memorabilibus basilicae s. Petri de Urbe, s. XV (cod. bibl. s. Petri G 12 ;
codd. Vat. lat. 3750. 5702. 8266. 8905; cod. Vat Heg, 794; codd. Vat Ottob. 731. 751. 1863;
cod. Vat. Barb. 2570 (XXXIII 90); cf. B. Nogara I codici di Maffeo Vegio nella Biblioteca
Vaticana in Arch. stor. Lombardo Ser. III t XIX (1903) p. 388 8q.; cod. Chis. G III 76;
cod. bibl. Classen. Ravenn. 821; alii) ed. lanningus Acta SS. VII iun. App. p. 56 sq.;
Excerpta apud De Rossi Inscr. chr. II» J345 8q. — lulii Herculani De basilicae principis
apostolorum de Urbe praestantia dignitate excellentia et antiquitate liber a. 1567 (cod.
bibl. s. Petri G 8). — G. card. Sirleti Liber de praestantia basilicae s. Petri apostoli,
8. XVI (cod. bibl. 8. Petri H 63; codd. Vat. lat. 6146. 6206; codd. Vat. Barb. 2420 (XXXII
211). 2592 (XXXIII 112); alii [Estne opus Panvinii? cf. Perini p. 185 8q.]. — Onuphrii
Panvinii De rebus antiquis memorabilibus et praestantia basilicae s. Petri in Vaticano
libri 7 (codd. bibl. s. Petri G 10; N 1; codd. Vat. lat 6115. 6237. 6780. 6781. 7010; cod. bibl.
Alterianae II A 1-3 (cf. Blume Bibl. libr. ms. ital. p. 165); cod. Chifi. G III 74; alii) ed.
A. Mai Spicil. Rom. IX (1843) p. 194 sq.; cf. Perini Onofrio Panvinio e le sue opere (Roma
1899) p. 212. — 0. Panvinii De praecipuis urbis Romae basilicis p. 33 8q. — Serrano
p.3sq. — Ugonio f. 85sq. — Panciroli *p.675sq.; *p.519sq. — F. M. Torrigio
Le sacre grotte Vaticane >(In Viterbo»1618 = Roma 1867); «(In Romal635); »(InRoma
1639); ♦(In Roma 1649); "(Roma 1675); [eius autographum exstat Romae in Arch. Vat.
Misc. Arm. VI t. 127). — F. M. Torrigio Memorie diverse di Roma, s. XVII, Roma Arch.
Vat. Misc. Arm. III t. 121 et Misc. Arm. VI t. 74 (hodie desideratur). — Gio. Severano
Memorie sacre delle sette chiese di Roma p. 1 sq. — loh. Severani Monumenta varia
spectantia ad praecipuas Romanae urbis ecclesias, s. XVII, cod. bibl. Vallicell. G 19. —
Gio. Severano Memorie istoriche della SS. basilica Vaticana di S. Pietro apost. di Roma,
s. XVII, cod. bibl. Vallicell. G29. — Martinelli p. 281 sq. — De quinque patriarchali-
bus Romanae urbis ecclesiis et de praeeminentia inter illas, quae potisgime Vaticanae
basilicae solidis rationibus et validis momentis asseritur, s. XVII, cod. bibl. Vallicell.
G 37. — (Bened. Burghesius et loh. Bapt. Pontanus) De sacrosanctis basilicis Vaticana
et Lateranensi collectanea, S.XVII, cod. bibl. VallicelL G 21. — Chr. Hurandus De
scriptoribus Vaticanis tractatus et Cronologia historica della basilica Vaticana (teste
Mandosio II 269. 270). — Alveri U 157 sq. — Ciampini De sacris aedif. p. 27 8q. —
C. B. Piazza Efemeride Vaticana per i pregi ecclesiastici d'ogni giomo deir augustissima
basilica di S. Pietro in Vaticano (In Roma 1687). — Gio. Batt. Vaccondio Notizie
istoriche delle quattro basiliche di Roma (In Roma 1700) p. 80 sq. — C. B. Piazza
Gerarchia card. p. 335 sq. — Gio. Batt. Gizzi Breve descrizione della basilica Vaticana
(Roma 1751). — (Raphael Sindone) Altarium et reliquiarum sacrosanctae basilicae
Vaticanae . . descriptio historica (Romae 1744). — (R. Sindone e Ant. Martinetti)
Della sacrosanta basilica di S. Pietro in Vaticano libri 2 (In Roma 1750). — Collectio
buUarum sacrosanctae basilicae Vaticanae I — III (Romae 1747—52). — Gio. Pietro
Chattard Nuova descrizione del Vaticano osia della sacrosanta basilica di S. Pietro
I — III (In Roma 1762—67). — Phil. Lor. Dionysius Sacrarum Vaticanae basilicae cryptarum
') rectius Petri Mallonis, ut apparet ex ipsis documentis archivi bas. s. Petri
(Schiaparelli n. 57. 58. 59).
Digitized by
Google
Eccl. s. Petri in VaticaQO. 133
monumenta * (Romae 1773); *(Romae 1828). — St Borgia Vaticana confessio b. Pctri
principis apostolonim . . inlustrata (Romae 1776). — St. Borgia De cruce Vaticana ex
dono lustini Augusti .. commentarius (Romae 1779). — Franc. Cancellieri De secre-
tariis basilicae Vaticanae veteris ac novae I— IV (Romae 1786). — (Fr. Cancellieri)
Dencrizione della basilica Vaticana con una biblioteca degli autori che ne hanno trattato
(Roma 1788) et in Effemeridi letterarie di Roma 1789. — Luigi Martorelli Storia del
clero Vaticano dai primi secoli del cristianesimo fino al XVII (Roma 1792). — Nic. Mar.
De NicolaisDe Vaticana basilica divi Petii ac de eiusdem privilegiis libri 4 (Romae 1817).
— Aemil. Sarti e los. Settele Ad Ph. L. Dionysii opus de Vaticanis cryptis appendix
(Romae 1840). — Nibby I 593 sq. — Fil. Mar. Mignanti Istoria della sacrosanta
patriarcale basilica Vaticana dalla sua fondazione fino al presente I — II (Roma-Torino
1867). — Forcella VI 1 sq. — A. De Waal I luoghi pii sul territorio Vaticano (Roma
1886). — Armellini *p. 5088q.; *p. 695sq. — D. Dufresne Les cryptes Vaticanes
(Paris-Rome 1902). — Marucchi p. llOsq. — L. Schiaparelli Le carte antiche del-
Tarchivio capitolare di S. Pietro in Vaticano in Arch. della Soc. Rom. XXIV (1901) 393sq.;
XXV (1902) 273 sq. — L. Duchesne Vaticana in Melanges XXII (1902) 3sq. 385 sq.
Basilica b. Petri apost. in Vaticano, in loco, ubi secundum piam tradi-
tionem iam Anacletus presbyter, postea papa, oratorium cum coemeterio con-
struxerat, a Constantino M. condita et a Silvestro I, ut traditur, 14 kal. dec.
dedicata, paullatim primum inter Urbis ecclesias locum obtinuit. Non hic
eius bistoriam narrandi locus; eoque magis si iam Gregorius I in Dialogorum
lib. 3 merito dixerit: ^Quodsi cuncta quae in beati Petri ecclesia gesta sunt
evolvere quis conetur, ab omnium iam procul dubio narratione conticescet''.
Equidem in Libro pontificali nimis saepe occurrit Vaticanae ecclesiae mentio,
ita ut locos enumerare longimi profecto sit. Paene omnes enim Romani
pontifices eam alii donis ditarunt, alii instaurarunt. Praeterea Gregorii I
quatuor epistolas babemus, hoc loco minime omittendas, quibus Maurentium
magistrum militum (J. 1454. JE. 1650), Gregorium expraefectum (J. 1456.
JE. 1651), Arogem ducem Beneventanorum (J. 1455. JE. 1652) et Stephanum
episcopum (J. 1457. JE. 1653) rogavit, ut Savinum subdiaconum, rectorem
patrimonii Bruttiorum, cui trabes ecclesiis ss. Petri et Pauli necessarias in
partibus Bruttiorum incidi et ad mare trahi iniunxerat, adiuvarent. Hadria-
nus I autem Carolo regi Francorum et Langobardorum a. 779 vel 780 scripsit
de trabibus ad restaurationem ecclesiae s. Petri et de camarado in partibus
Spoletii ad renovandum tectorium faciendo (J. 1861. JE. 2429 ex Cod.
Carolin. ep. 65: Mon. Germ. Epp. III 592), et postea, ut promissi iam stanni
libras mille ad reparanda basilicae tecta mitteret (J. 1888. JE. 2450; I. c.
ep. 78: III 609). Alia praeterimus.
BasiUcam Vaticanam ministrarunt primo clerici, postea monachi in
quatuor monasteriis apud ipsam instructis, videlic^t ss. lohannis et Pauli,
s. Martini, s. Stephani maioris et s. Stephani minoris, qui divina officia in
basilica peregerunt Tunc unumquodque monasterium a suo archipresbytero
regebatur. Sed inde a saec. XI invenimus horum monasteriorum monachos
nominari canonicos, qui uni eidemque archipfesbytero ecclesiae b. Petri,
honore cardinalis honestato, parebant. Denique vetusta illa monasteria in
ruinas cum venissent et monachorum vita communi magis magisque labente,
in eorum locum canonici saeculares suffecti sunt.
Digitized by
Google
134 Roma.
Basilicam Yaticanam eiusque canonicos summi pontifices plurimis privi-
legiis decorarunt. Sed antiquiora periisse valde dolemus cum ipso Maphaeo
Vegio, qui tot deperdita iam saec. XV lugebat; inter haec, ut taceam
vetustissima, Paschalis I, Sergii U, Leonis IV, lohannis X et lohannis XIX
privilegia, a Leone IX et Hadriano IV laudata. Leonis IV et IX privilegia
originalia quoque desiderantur. Quae vero remanserunt, canonici sumptibus
et auspiciis Hannibalis card. Albani a. 1747 sq. in Bullario Vaticano et
nuperrime L. Schiaparelli in lucem ediderunt. Diplomata autem canonicis
a Friderico I a. 1159, Heinrico VI a. 1196 et Friderico H a. 1234 concessa
vulgavit P. Scheffer-Boichorst in Mitteilungen des osterreichischen Instituts,
Erganzungsband IV 95 sq., ut Caroli M. spurium notissimum omittam.
Archivum canonicorum diligenter custoditur sub canonici archivistae
cura in sacrario basilicae a. 1782 a Pio VI instaurato, quod, licet magna, ut
diximus, pars documentorum periit, inter Urbis tabularia tum antiquitate
monumentorum inde a saec. IX, tum eorum numero praecellit. Continet
enim, praeter chartas ad basilicam spectantes, etiam documenta antiquissima
ex quatuor monasteriis olim apud s. Petrum, ex Theatina ecclesia et ex
s. Salvatoris de Maiella et s. Martini de Valle , ex Viterbiensi s. Martini de
Monte et Forlimpopuliensi s. Bufilli monasteriis huc translata.
De archivo cf. Visitatio et descriptio archivi a. 1656 feb. 6, Boma Arch.
Vat. Misc. Arm. VI t. 30 f. 122 sq. = cod. Casanat. 3208 (X IV 39) p. 357 sq.
(cf. Schiaparelli p. 412); Descriptio archivi in Inventario omnium bonorum etc.
a. 1726, Boma Arch. cap. di S. Pietro (cf. Schiaparelli p. 408. 413); Chat-
tard I 248 sq.; Cancellieri H 890 sq.; Dudik Iter Bom. I 77 sq.; Bethmann in
Archiv XH 407 sq.; PflugkH. Iter p. 80 8q.; Gott. Nachr. 1900 p. 125 sq.;
Schiaparelli p. 393 sq.
Inventaria habemus plura, quorum tabulam L. Schiaparelli p. 405 sq.
praebet; ne vero eam repetamus, satis habebimus inventaria maioris momenti
tontum indicare. Antiquissimum est Inventarium continens in se omnia et
singula bona et mobilia ss. basilicae, s. XIV ex. — s. XV in., fol. 7 sq. (ed.
Schiaparelli p. 419 sq.). Sequuntur Liber sive inventarium bonorum et scri-
pturarum a. 1520; Gio. Batt. Tegerone Inventarium omnium bullarum et
aliarum scripturarum a. 1568; I. Grimaldi Inventarium a. 1599 et P. Bizono
Index secundus sive Appendix ad Grimaldi inventarium a. 1618. Haec in
archivo bas. s. Petri. Praeterea commemoramus Summarium instrumentorum
et aliarum scripturarum exsistentium in archivo bas. s. Petri, s. XVI, cod.
Vat. Barb. 2509 (XXXIII 29, oUm 2075) et Memoriali delli sette altari
privilcgiati anticamente nella SS. basilica di S. Pietro, s. XVH, Boma Arch.
Vat. Arm. XII c. I n. 16 (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 88 et p. 515).
De bibliothecae s. Petri codicibus v. Inventarium omnium bonorum et
librorum bibliothecae et sacristiae a. 1454 et 1455 (cf. Gottlieb IJber mittel-
alterliche Bibliotheken p. 239); Inventarium librorum archivi s. Petri in
Miscellanea, s. XVII, Bibl. cap. di S. Pietro H 61 f. 313 sq. et in cod. Vat. Beg.
1598, 8. XVI. Indices librorum mss. archivi bas. s. Petri edd. Montfaucon
Digitized by
Google
Eccl. 8. Petri in Vaticano. 135
Bibl. bibl. I 156 sq. et Cancellieri II 906 sq. et 915 sq.; cf. Kehr in Quellen
u. Forsch. VUI (1905) 1 sq.
A = Orig. Roma Arch. capitolare di S. Pietro in Vaticauo.
B = Cop. ib.
C = Liber A: Exemplaria bullamm et privilegiorum, s. XVI, ib.
D = Liber B: Transumpta authontica statutorum et privilegiorum apostolicorum
Ludovici Cecii pro basilica, s. XVI, ib.
E = Liber C: Transumpta authentica instrumentorum casalium basilicae per
Ludovicum Cecium notarium a. 1200. 1300. 1400, s. XVI, ib.
F = Liber I: Exemplaria bullarum et privilegiorum basilicae s. Petri, s. XVI, ib.
O = Liber visitatiouum A (Demetrii camerarii), s. XV— XVI, ib.
H = Liber visitationum D: Summarium ecclesiarum subiectarum (lo. Bapt. Corradi
vicarii ab a. 1582 ad a. 1585), s. XVI, ib.
/ = Liber visitationum E, s. XVI, ib.
K = Informatio abbreviata in facto capituli s. Petri, ex processu a. 1354 iu archivo
Vaticano misso ad Urbem ex Avenione a. 1633, super oblationibus factis in
altaribus bas. s. Petri inter capitulum et commissarium apostolicum, coU. a
Fel. Contelori, Arch. Vat. praefecto 1) in calce Lib. L: Exemplaria bullarum
et aliorum pro basilica, s. XVII, ib. [K^J; 2) in Miscellanea, s. XVII, Roma
Bibl. cap. di S. Pietro H 61 f. 100 et f.254 [Ky-, 3) ap. Torrigio Memorie
diverse di Roma, s. XVII, Roma Arch. Vat. Misc. Arm. III t. 121 [K*J; cf.
G5tt. Nachr. 1900 p. 127 sq.
L = Fel. Contelori Bullae et brevia Alexandri III, s. XVII, Roma Arch. Vat Misc.
Arm. VII t. 127.
M = lac. Grimaldi Instrumenta antiquissima, a. 1617, cod. Vat. lat 6438; cf. 65tt
Nachr. 1903 p. 17.
^ = I. Grimaldi Catalogus omnium archiprcsbyterorum ss. Vaticanae bas., a. 1620,
Roma Bibl. cap. di S. Pietro H 1 [N^J et eiusdem operis alterum exemplar,
a. 1635. cod. Vat Barb. 2719 (XXXIV 36, oHm 1147) [N^. - L Grimaldi Liber
canonicorum ss. Vaticanae bas. etc., a. 1622, Roma Bibl. cap. di S. Pietro
m.
O = (lo. Bapt. Nardoni) Memorie di alcuni arcipreti antichi, s. XVII, ib. (H 3).
P = Ronconi Collectanea de bas. Vaticana, s. XVII, ib.
Q = Miscellanea, s. XVII, ib. (H 61).
-K = De ecclesiis urbis Romae vol. II f. 122 sq., s. XVII, Roma Arch. Vat. Misc.
Arm. VI t. 30; cf. Gdtt Nachr. 1900 p. 385.
S = Vitae sanctorum et alia monumenta antiqua, s. XVI sq., Roma Bihl. Valli-
cell. G 94; cf. G6tt Nachr. 1903 p. 134.
T = Miscellanea, 8. XVII, Roma Bibl. Casanat 2098 (X V 25); cf. Gdtt Nachr.
1903 p. 120.
U = Miscellanea, s. XVII sq., Roma Bibl. Corsin. 1104 (41 F 25); cf. G6tt Nachr.
1903 p. 123.
V = Snmmarium instrumentorum . . in archivo bas. s. Petri, s. XVI, cod. Vat
Barb. 2509 (XXXIII 29, olim 2075); cf. GOtt Nachr. 1903 p. 88.
W = Carlo sen. Strozzi Spoglio delle scritture del capitolo della basilica di S. Pietro
in Spoglio QQ 1238 p. 1 sq., s. XVII, Firenze Bibl. naz. (Magliab. XXXVII 306).
X = Varie memorie e scritture appartenenti alla basilica, capitolo e clero di
S. Pietro in Vaticano, s. XVIII, Roma Bibl. cap. di S. Pietro (H 237).
Y = Onuphrii Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arch. Vat Misc. Arm. XI t. 34
[Y'J et Arm. XV t 128 [Y^; cf. G6tt Nachr. 1901 p. 2sq.
Z = Angeli Massarelli Miscellanea voL I. II, s. XVI, San Severino Bibl. comunale ;
cf. G6tt Nachr. 1898 p. 505 sq.
Digitized by
Google
136 Rom»-
i*l (314—35) nov, 18
Silvester I basilicam b. Pctri sollemniter consecrat; maximam remissionem
omnibus ad eam devotc venicntibus condonat, Romanis et circumiacentibus
1 anni, Tuscis, Lombardis et Apulis et ceteris mare non transeuntibus 2 anno-
rum, sed et his, qui maria transmeare noscuntur, 3 annorum.
lAiud, a Petro MaUio c. 1 et a Maphaeo Vcgio lib. 1 c. 2 (qui diem dedicationis 14 kal,
dec, praehet). — Reg. JK, — .
Spurium. — cf. Eccl. s. lohannis iu Laterano n. 1.
*2 (468-83)
Simplicius ^constituit ad s. Petrum apost. . . hebdomadas, ut presbyteri
manerent propter poenitentes et baptismum : . . regio VI vel VII ad s. Petrum**.
V. Clerus urbis Romae n. 3. — cf. Simplicii inscriptionem (edd. G. Marini ap.
Mai Scr. vet. nova coU. V 106 n. 2; De Rossi Inscr. chr. II* 144 n. 3; Grisar Anal.
Rom. I 78).
*3 523
Hormisdas concedit Petro extribuno voluptatis et lohannae eius coniugi
sepulcri locum in basilica b. Petri.
Laud. in indcriptione, quae exstat in cryptis Vaticanis (edd. Torrigio *p. 87; '••p. 95.
Donii Ifiscr. p. 537, Muratori Nov. thes. vct. inscr, IV 1874, GaUetti Inscr, Botn. I 4 n. 8,
Dionigi p, 68 tab. XXV, CanceUiert III 1239. De Eossi Inscr, chr, 1 448 n. 989. Dufresne
p, 27 n, 42. C, M, Kaufniann Die Grotten des Vatican (Maim 1902) p. 35, — Beg, JK, — .
*4 563
lohannes UI concedit Marcello subdiacono regionis sextae eiusque posteris
sepulcri locum in basilica b. Petri.
Laud. in inscrij)tione, quae exstat in cryptis Vaticanis (edd. Torrigio ^p.85; ***jp. 93.
Donii Inscr. p. 537. Muratori Nov. thes, vet. inscr. IV 428. GaUctti Inscr. Bom, 1 4 n.8, Dionigi
p. 53 tab. XXIV, CnnceUieri III 1240. De Rossi Inscr. dir, 1500 n, 1096. Dufresne p. 26
n. 38, Kaufmann p, 35, — Beg. JK. —,
*5 (590—604)
Gregorius I praecipit, ut supcr corpus b. Petri missae celebrentur.
Laud, in Vita Gregorii I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 109. 312; Momtnsen p. 162)
ct in Vita Gregorii M. auct. lohanne diac, lib, II c. 20, — Beg, JE, — .
De re cf. Martorelli p. 86.
*6 (590—604)
Qregorius I praecipit, ut ad altare maius b. Petri nuUa consecratio fiat,
nisi Romani pontificis . ., et constituit quatuor diaconos cardinales ad s. Petrum,
qui legant evangelium ad missam et praediccnt unusquisque in hebdomada sua.
Laud, a Petro MaUio c. 4 et a Maphaco Vegio Ub. III. — Beg, JE, — .
Sed Petrus Mallius uotitiam, quae ad Simplicium spectat (n. 2), false ad Gro-
gorium I refert.
*7 (590—604)
Gregorius I consecrat oratorium s. Luciae ante eccl. s. lohannis ad Fontes.
Laud, a Petro MaUio c. 6 (ub a uostris maioribus accepimus). — Beg. JE. — .
8 (716—30) nov. 13
Gregorius 11 Petro et Paulo apostolorum principibus: statuit, ut loca vel
praedia cum olivetis pro concinnatione luminarium immutilata permaneant. —
Quotiens laudi. Dat. id. nov. imp. piiss. Leone.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Petri in Vaticauo. 137
Decretuni exstcU in porticti basUicae Vaticanae incisum duabtM tabulis mamwreis; teriia
desidcratur, sed suppletur ex: Roniani can. Descriptio bas. Vat, (cod. Vai, lat, 6757 f, 8»)^
r, Sabini Syll. inscr, chr. (cod, Marc. cl, X c. 1V5 f, 278'), 0. Panvinii De reb, bas. Vat. (cod,
bUd. s. Petri G 10 f. 143' et codd. Vat), A. MassareUi MisceU. II f 100 et f 459^; L B, Donii
Inscr. (cod. Vat, lat. 7113 f 74 et cod. Vat. Barb. 2756 (XXXIV 73) p, 360), Const. Caietani
Acta SS. (cod. bibl. Aleocandr, 92 p, I f 239), I. (rrinuddi Instrumenta autentica transUUio-
num a, 1619 (cod. Vat. Barb. 2733 (XXXIV 50, olim 2376) f 334') aliisque. — Edd. Baronius
Ann. ad a. 604 c. 19. Severano p. 113. P. De Angdis p. 81. Alveri II 165, I, B. Donii
De restituenda salvbritate agri Bomani. Opus posthumuni (Florentiae 1667) ad p. 64, Piazza
Efem. Vat. p. 306 (itcd.). dampini De sacris aedif p, 81, Acta SS. VII iun, App. p. 39,
Vaccondio p, 88, S. GregorU M. Opp. ed. Maur. IV 328, Bianchini praef ad Anastasium I,
I. Fontanini Discus argenteus votivus veterum christianorum Perusiae repertus (Bomae 1727)
p. 35. BuU, Bom, ed, Cocqudines 1 142 n, 5 = BuU. Bom. ed. Taur. 1227 n, 5, Ang. Bocca
Jhesaurus pontifidai^um scurarumque antiquitatum II (Bomae 1745) 411. BuU. Vat. I 7.
G(Uletli Inscr, Bom. 1 11 n. 16. G, Marini Pap. dipl. p. 293. G. Marini ap. A. Mai Scr,
vet, nova coU. V 209 n. 1. Mignanti II 284 n. 17. G. B. De Bossi BuUett, di archeol, crist.
Ser. II t, I (1870) 98 et Inscr. chr, II^> 209. 411. 413. — Begg. J. 1676, JE. 2184,
Uoc privilegium laudatur iam a lohamie diac. in Vita Gregorii M. (lib. II
c. 20) quasi Gregorii I diploma; quem secutus est Romanus can. hanc inscriptionem
praebens : Privilegium beati Gregorii primi (cf. etiam P. Mallius c. 2. 4 et M. Vegius
lib. II c. 3). Editores itaque omnes usque ad Cocquelines et editores bullarii Vati-
cani privilegium Gregorio I attribuerunt. — Adnotare iuvat, idem prooemium iu-
vcniri in Gregorii diaconi, postea papae, donatione a. 587 (edd. Mittarelli Ann. Camald.
IV App. p. 000 n. 1 ; Marini Pap. dipl. p. 137 n. 89 et Mon. Germ. Epp. II 437
App.) — cf. V. Pflugk-Harttuug in Quellen und Forschungen IV 170 sq.
9 732 aprU, 12
Gregorius III in concilio statuit, ut sanctorum festa celebrentur in oratorio
a sese constructo intro ecclesiam s. Petri , et ut tria monasteria ss. lohannis
et Pauli, 8. Stephani, et s. Martini, id est eorum congregatio, omnibus diebus
. . tres psalmos et evangelia matutina Deo canant.
Decretum, olim in oratorio s, Mariae Vaticanae basilicae insctdptum tribm ttibtilis
lapideis, quamm duo tantum fragmenta adhtu: exstant in cryptis Vaticanis, Totitis vero
decrcti tcxtum pracbcnt cod. lat. Monac. 6355 s. IX f 257', cod. Vat. Beg. 1021 s. IX f 212*,
cod. Vat. lat, 7222 s. IX f 483 fcf G. B. De Bossi in BuUeit, di archeol. crist, Scr. V a. I
(1890) 154 et a. III (1892) 151] et P. Sabini SyU. inscr. chr, in cod. Marc, cl. X c. 195 f 279*.
fcf etiam Grimaldi Instrumenta autentica transkUionum a. 1619 in cod, Vat, Barb. 2733
(XXXIV 50, olim 2376) f 287']. — Edd. Torrigio * p. 64. 78; «• *p. 71. 72. 86. Alveri II
188. Ciampini De sacris aedif p. 101 = Mansi XII 300. Vaccondio p. 121. Bianckini
praef ad Anastasium I. Gizzi p, 56. Dionigi >p. 17 tab. VIII; *p. 8 tab. IV, V. Amaduzsi
Dissertazione canonico-filologica sopia il titolo deUe istituzioni canoniche de officio archi-
diaconi in Calogierd Ntiova raccoUa XVII (1768) 22. CanceUieri De secretariis III 1305.
G, Marini ap. A. Mai Scr. vet. tiora coU. V 27 n. 1; 465sq. Sarti e Settele p. 19. G. B. De Bossi
in Annali deUe scienze religiose 1854 p. 12 et Inscr. chr. II^ 412. 414—17 = Dtichesne Lib.
potUif I 422; II 565. 0. Giinther in N, Archiv XVI (1891) 244, Grisar Ancd. Bom. 1 171
n. 19 (tab. II n. 4). Dufresne p. 10. 11. — Beg. JE. I p. 742.
De hoc decreto cf. Vitam Gregorii III (Lib. pontif. ed. Duchesne I 417. 421). —
Petrus Mallius c. 2 narrat insuper, Gregorium III altare b. Mariae in basilica con-
secrasse. — cf. etiam v. Pflugk-Harttuug in Quellen imd Forschungen IV 172.
*i(? (7dl'-52)
Zacharias instituit XX auri libras pro emendo oleo annue, ut de lucro eorum
in luminariis apostolicis proficiat, et constitutum sub anathematis vinculo obligat.
Digitized by
Google
138 Roma.
Laud. in VUa Zachariae (Lib. potUif. ed. Duchesne 1 432). — Beg. JE. 2302 a.
cf. etiam Viiam Gregorii II (1. c. I 410), ubi legimus, eum ad luminaria
b. Petri apost. dimisisse solidos mille.
*11 (772—95)
Hadrianus I donat canonicis castrum Capracorum.
Laud. a P. MaUio c. 2 et a M, Vegio lib. IV, qui tamen addit et fiindum quendam
optimum vocatum Bravi. Sed errcU Vegius , asserens hanc donationem Hadrianum I pro
mon. 8. Stephani fecisse; Hadrianus enim IV inter alios fundos canonicis etiam fundum Braoi
confirmavii (n. 36). — Beg. JE. — .
cf. Latium, Capracorum.
*12 (772-95)
Hadrianus I constituit, ut quatuor vicibus in anno farum a sese donatum
accendatur, id est in natali Domini, in pascha, in natali apostolorum et in
natali pontiiicis.
Laud. in Vita Hadriani I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 499). — Beg. JK —.
*13 (827—44)
Gregorius IV decemit, ut monachi, qui ad officium persolvendum in
ecclesia b. Petri apost. sunt constituti, omnibus diebus ibidem laudes Deo
canere non desistant.
Laud. in Vita Gregorii IV (Lib. pontif. ed. Duchesne II 74). — Beg. JE. — .
*14 (844—47)
Sergius H concedit canonicis ecclesias ss. lohannis et Pauli, s. Martini,
s. Stephani maioris et s. Stephani minoris ad eorum usus destinatas.
Laud. in n. 21. 35. 42. — Beg. JE. — .
*15 (847—55)
Leo IV condit magnum privilegium charticinium , donans canonicis in per-
petuum ecclesiam Salvatoris, quae est posita in Turrione (quam siquidem
ecclesiam ipse pontifex ad sepulturam omnium peregrinorum ultramontanorum
fecerat), et ecclesiam s. lustini positam in monte Saccorum (quam fecerat
ad sepulturam omnium peregrinorum latinorum), nec non et ecclesiam
s. Peregrini extra civitatem Leoninam positam cum tenimentis suis, et eccle-
siam b. Mariae in Palazolo positam, et ecclesiam s. Georgii mart. post
s. Petrum positam.
Laud, aPetro MaUioc. 2 et a Maphaeo Vegio lib. II c. 3 etinn.21.35.42. — Beg.JE.—.
Attamen errat Mallius, coniundens hoc diploma cum privilegio Leonis IV
a. 854 aug. 10 monasterio s. Martini concesso, itemque Schiaparelli p. 43 n. 2, qui
haec duo privilegia unum idemque esse coutendit. Sed valde diversa sunt quae
in his duobus continentur; inimo credid^rim, Leonem IV, ita ut postea LeoIX,
tum canonicis b. Petri tum singulis mouasteriis apud s. Petrum sitis nonnulla privi-
lcgia concessisse.
*16 (885—91)
Stephanus V „cum in basilica b. Petri . . cemeret nocturnis laudibus vix
semel thimiamatis incensum oflferri, instituit, ut per singulas lectiones et
responsoria adoleatur''.
Laud. in Vita St^hani V (Lib. pontif ed. Duchesne II 194). — Beg. JL. — .
Digitized by
Google
Eccl. s. Petri in Vaticano. 139
*i7 (885^91)
Stephanua V, malain consuetudincm invoniens, ut presbyteri, qui ibidem
Domino sacriiicium quotidie olferebant, omni anno unam wittam consue-
tudinaliter darent (quam consuetudinem sanctae memoriae Marinus pp.
fregerat) . . ., sub forti obtestatione praecipit, ut nullus umquam ab eis non
solum hoc, verum etiam aliquod tributum accipiat, sed cum omni honore,
sicut sacerdotes oportet, suum peragi officium eis liceat.
Laud. in Vita Stephani V (lAb. pontif. ed. Duchesne II 194), — Beg, JL. — .
18 1026 dec. 17 (31)
lohannes XIX Petro ep. Silvao Candidae etc. : concedit in perpetuum
sanctum diem sabbati ad baptismi sacramentum celebrandum et totum officium
facicndum in ecclesia b. Petri, et statuit, ut omni annua die dominica pal-
marum cum processione ab ecclesia s. Mariae in Turri exeat et veniens ad
magnum altare s. Petri missam celebret, similiter et omni anno in die coenae
Domini missam celebret, ,OIoria in excelsis^ Deo dicat, sanctum chrisma
conficiat, itemquc omni anno die parasceve super ipsum altare maius totum
officium reverenter faciat; concedit certis diebus oblationes.
y. Latium, Ep. Silvae Candidae. — De re cf. P. Fabre Les offirandes dans la
basilique Vaticane in Melanges XIY (1894) 225 sq.
*19 (1031) mai 13
lohannes XIX dedicat altare in honorem s. Martialis in basilica s. Petri
ad meridianam templi partem.
Laud. in lohannis XIX epistola ad lordanum ep. Letnovicen. cunctosque GaUiarum
episcopos missa (Begg, J, 3114, JL. 4092), — Beg. JL. — .
20 1037 nov,
Benedictus IX Petro ep. Silvae Candidae etc: repetit lohannis XIX privi-
legium episcopis ss. Rufinae et Secundae (Silvae Candidae) concessum (n, 18),
V. Latium, Ep. Silvae Candidae.
21 • 1053 aiyril, 1
Leo IX lohanni archipresb. eccl. b. Petri et eiusdem eccl. servitoribus: con-
firmat ad exemplar Sergii II (n. 14) et Leonis IV (n, 15) ecclesias ss. lohannis
et Pauli, s. Martini, s. Stephani maioris et s. Stephani minoris, eorum usibus
destinatas, cum earum possessionibus, et concedit facultatem in propriis fundis
ecclesias construendi et in ipsorum ecclesiis episcopalia recipiendi a quocum-
que catholico episcopo. — Convenit apostolico moderamini. Dat. kal. april.
p. m. Friderici diac. 8. R. E. bibl. et canc. vice d. Hermanni archicanc. et
Colonien. archiep., a. d. Leonis IX pp. 5, ind. 6.
B^ a, 1340 febr. 14, B^ a. 1360 iun. 5. B* 8. XIV. [D f, 65', 76. 84. 141, F f. 176'.
180. 181. 182'. I f 82f. f.3 Exc. S f 133]. — Edd. BuU, Vat, I 33 ex B* = Migne
CXLIII 723 n. 81, SchiapareUi n. 18 ex i?>-». — Begg. Betrus MaUius c. 6. M, Vegius
lib, II c, 3. Torrigio «» p. 327. J. 3262, JL, 42V4.
cf. eiusdera Leouis IX privilegia pro raon. s. Martini a. 1053 mart. 21 (u. 4)
et pro mon. 8. Stephani maioris a. 1053 mart. 24 (n. 6).
Digitized by
Google
1 40 Roma.
22 (1049—54)
Leo IX Petro apost: oflfert deeimam de oblationibus fidelium in altari
b. Petri ad constructionem et resartionem sacri templi. — Ego Leo epi-
scopus. t Ego Leo . . . roboravi.
B o. 1350 iMO». 10. KK X* f. m. 254 Exc. [N^ f. 13. N^ f. 13. f 6. Q f. 193]. —
Edd. Baromw Ann. ad a. 1049 c. 30 = Severano p. 117 = Fiazza Efem. Vat. p. 219, =
Moretti Biius p. 47, = BuU. Bom. ed. Cocqudines 1 367 n. 10 = BuU. Bom. ed. Tau/r. I 591
n. 10 = Mansi XIX 671 = Hunkkr Leo IX p. 295. BuU. Vat.l35exB = Migne CXLIII 736
n. 90. SchiapareUi n. 19 ex B. — Begg. Bortjia Vat. conf p. CCXIV. J. 3272. JL. 4309.
23 1057 tnai. 8
Victor II Humberto ep. Silvae Candidae etc.: concedit quicquid auri,
argenti, pallii seu cerae vel quarumcumque rerum omnino iactatum vel
positum fuerit vel oblatum certis diebus in toto altari maiore s. Petri sive
in eius confessione.
V. Laiium, £p. Silvae Candidae.
24 1058 iun. 1
Benedictus X Bo., Sergio et Bo. prioribus mansionariorum scholae con-
fessionis b. Petri etc.: concedit medietatem integram omnium utilitatum et
ministeriorum de altari dominico s. Petri; alteram vero medietatem donat
presbyteris quatuor monasteriorum s. Petri.
Excerptum KK K^ f. 100 et f. 254. KTf 108. — Edd. GoU. Nachr. 1900 p. 147 n. 6.
Schiaparelli n, 22. — Beg. JL. — .
cf. aliud privilcgium eiusdem Beuedicti X pro monasierio s. Stephani miuoris
(u. 2). — De mansionariis scholae confessionis cf. Cancellieri De secretariis bas.
Vat. I 462 sq.; Borgia Vat. conf. p. LVlllsq.; Martorelli p.48 8q.
25 (1074—75)
Gregorius VII omnibus christianis etc: promittit, se ter in anno cum omnibus
Romanis ecclesiis gencraliter missam celebraturum et septies specialiter
illorum clericorum ct laicorum, qui a Guillelmo glorioso Aquitaniae duce ad
auxilium pracstandum incitati, unoquoque anno de suis rebus oblationes
largiri disposuerunt ad ecclesias b. Petri et b. Pauli restaurandas, memoriam
inter sacra missarum sollemnia habiturum, ut Deus eos a cunctis peccatis
absolvat. — Notum vobis fieri.
Edd. lyAchery Spicil. » IV (1661) 232 ad a. 1044 ex cod. 8. AWini Andegaven.; » III
(1723) 398 = Amort Hist. indulg. I 126, = Bidl. Vat. III App. p. 3, = Borgia Vat. conf.
p. CCXIV, = Mansi XIX 611 = Migne CXLII 573 n. 2, omnes ut epistolam GregorU VI.
L. BeUsU in Bibl. de Vioole des chartes (XXVI) Ser. VI t. I (1865) 560 ex cop. Martene (ex
cod. Andegaven. 355) = AnaL iuris pontif X 418 ut huUam Gregorii VII. — Begg. J. 3137
ad a. 1045—46 inter Gregorii VI acta. JL. 4916 ad a. 1074-75 et JL. 5273 ad a. 1084.
Hauc epistolam uon Gregorio VI, immo Gregorio VII attribuendam esse,
E. SteindorfF Jahrblicher des Deutschen Reichs unter Heinrich III 1. 1 492 sq. fusius
exposuit.
*26 1105 nov. 17
Paschalis II dedicat basilicam b. Petri.
Latui. in Paschalis II epistola a. 1105 nov. 26 (J. 4515. JL. 6054). — B^g. J. p. 490.
JL. I p. 722.
De die dedicationis viri docti inter se dissentiunt; cf. JL. I p. 723 ad JL. 6054.
Digitized by
Google
Eccl. s. Petri in Vaticano. 141
*27 (1123) mart 25
Calixtus II in festo annuntiationis b. Mariae cum toto concilio lapidem
altaris b. Petri satis honoriiice et devote consecrat et concedit remissionem
trium annorum annualiter ad eam devote venientibus.
Laud, a Pdro MaUio c, 8 (sicut invenimus in libris nostris scriptum) et a Maphaeo
Vegio lib, II c. 3 (cf. BaroniuB Ann. ad a. 1124 c. 6; Sindone p, 139). — Reg. JL. — .
*2S (Laterano 1123 mari. 27)
Calixtus II concedit privilegium ^do littera Verventana (i. e. Beneventana;
cf. Marini Pap, dipl. p, 226 not. 3) super accepta" (i. c. ohlationibtis).
Ijuud. in inventario mec. XIV— XV. — Beg. SchiapareUi n. 34. JL, — .
Ad hanc rem referendam esse puto notitiam in Actis concilii (edd. Mansi
XXI 281. 301; Mon. Germ. Leg. 11 182 et Constit. I 574; Regg. J. p. 543. JL. I
p. 810): Calixtus II in concilio interdicit, oblationes de altari b. Petri
a laicis auferri. — cf. etiam Vitam Calixti II (Lib. pontif. ed. Duchesne II 323):
fundos atque casalia b. Petro donavit.
29 Laterano 1138 mai. 23
InnocentiusII canonicis ss. lohannis et Pauli, s. Martini, s. Stephani maioris
et s. Stephani minoris ad servitium ecclesiae b. Petri deputatis etc.: confirmat
ecclesias et possessiones, nominatim medietatem oblationum altaris s. Mariae
et possessionum ecclesiae s. Mariae in Turri, medietatem quoque oblationum
altaris s. Gregorii et ecclesiarum s. lohannis et s. Petronillae. — Liquet
omnibus. Ego Innocentius etc. Subscr. 16 card. Dat. Lat. p. m. Aimerici
S. R. E. diac. card. et canc, 10 kal. iun., ind. 1, inc. d. a. 1138, pont. v. d.
Innocentii pp. II a. 9.
A. fc f 42^. D f m. F f 30'. r» f 7(r. ?& et y* f 270. 271* exc. z f 23'
Exc. (8 kal. iul.)7. — Edd. BuU. Vat. I 46 ex A = Migne CLXXIX 364 n, 317. Sdiia-
paretti n. 37 ex A. — Begg. P. MaUius c. 8. Torrigio ** *p. 149, 327. De Angelis p. 154.
Moretti Bitus p. 60. Cancdlieri II 1057. J. 6637. JL. 7899.
30 1144 aug. 12
Ex licentia et auctoritate (Lucii II) pp. Cencius et Peregrinus presbyteri
et Petrus Guidonis canonici concedunt Sarraceno Gregorii de Ceca medie-
tatem domus terrineae teguliciae.
V. chartam ap. SchiapareUi n. 40. — Beg, JL, — .
31 Segni (1151) iul, 13
Eugenius UI C(onrado) Sabinen. ep., vicario apostolico: mandat, quatenus
ad ecclesiam b. Petri proxima dominica vadat et in conspectu populi de
quarta parte oblationum altaris b. Petri a sese canonicis concessa (cf, n. 32)
canonicos ipsos investiat. — Ea quae iienda. Dat. Signiae 3 id. iul.
B saec. XII in cod. 135 C f 127 hibl. 8. Petri. — Edd. GMt. Nadir, 1903 p. 663 n. 8
ex B. SchiapareUi n, 43 ex B. — Beg. JL. — .
32 Eoma S. Pietro 1153 aprU 10
Eugenius III Bemardo presb. card. s. Clementis et ecclesiae b. Petri archi-
presbytero atque ceteris eiusdem ecclesiae canonicis etc: concedit quartam
partem omnium oblationum, quae de altari b. Petri et tam de arca quam
Digitized by
Google
142 Boma.
de omnibus miniBteriis ipsius ecclesiae, praeter de ministerio b. Leonis, pro-
veniunt. — Beatorum Petri. Ego Eugenius etc. Subscr. 26 card. Dat. Bomae
ap. B. Petrum p. m. BosoniB S. B. E. scriptoris, 4 id. april., ind. 1, inc. d.
a. 1153, pont. v. d. Eugenii III pp. a. 9.
A. [B a. 1350 mai, 10, C f. 3. D f. 65* et f 57 (4 kal. april.). F f 31 (4 kal. april).
KKK* f 232.258 Exc. N^f 31 HN* f 27 (exLibroo(m8tituHaimm==D), Qf232. T^f56
etY^f 307 Exc. Z f 25* Eocc.J. — Edd. Baronius Ann. ad a. 1153 c. 1 exA^ Manrique
Ann. Cisterc. II 217, = De Angdis p. 17, = Butt. Eom. ed. CocqueUnes 11 328 n, 51 =
BuU. Eam. ed. Taur. 11587 n. 51, = Moretti Eitua p. 60. BuU. Vat. I 51 ex A. Nouveau
traiU de diphmatique V 271 Facs. Manai XXI 632 n.9 exA = Migne CLXXX 1588 n. 575.
SchiapareUi n. 44 exA. -- Begg. P. MaUius c. 2. M. Vegius lib. II c. 3. Torrigio «• *p. 107.
J. 6718. JL. 9714.
*33 (1145—53)
EugeniuB III canonicis s. Petri praeceptum dat erigendi altare in oratorio
b. Mariae, quod est in choro canonicorum.
iMud. a Petro MaUio c. 2. — Eeg. SchiapareUi n. 45. JL. — .
34 Roma S. Pietro 1155 ian. 20
Hadrianus IV Bemardo presb. card. s. Clementis et eccl. b. Petri archi-
presbytero atque ceteris eiusdem ecclesiae canonicis etc. : repetit Eugenii III
(n. 32) privilegium. — Beatorum Petri. Ego Adrianus etc. Subscr. 18 card.
Dat. Bomae ap. b. Petrum p. m. Bolandi S. B. E. presb. card. et canc.,^ 13 kal.
feb., ind. 3, inc. d. a. 1154, pont. v. d. Adriani pp. IHI a. 1.
A. [D f. 59^. F f. 22*. K\ K* f 101 et f 259 Exc. E f 142. X f 18. Y» f 27
et r* f 324 Exc. Z f 27 Exc.J. — Edd. BuU. Vat. 1 53 ex A = Migne CLXXXVlll
1382 n. 15. Schiaparem n. 46 ex A. — Eegg. P. MaUius c. 2. J. 6837. JL. 9984.
35 Laterano 1158 feh. 10
Hadrianus IV Bemardo tit. s. Clementis presb. card. et archipresbytero
canonicae bas. et eiusdem canonicis et rectoribus quatuor monasteriomm etc. :
confirmat ad exemplar Sergii II (n. 14)^ Leonis IV (n. 15)^ Leonis IX (n. 21)
et Innocentii II (n. 29) ecclesias, possessiones, oblationes et iura. — Liquet
omnibus. Ego Adrianus etc. Subscr. 16 card. Dat. Lat. p. m. Bolandi S. B.
E. presb. card. et canc, 4 id. feb., ind. 6, inc. d. a. 1157, pont. v. d. Adriani
pp. mi a. 4.
A. [B^ s. XII. B» a. 1289 mai. 14. C f 14. D f 129. E f 222 Exc F f. 3t
(id. feb.). Q f 346 Exc. Y' ^69^ et Y* f 332 et f 329' Exc. Z f 28 Exc.]. — Edd.
BuU. Vat. I 57 exA = Migne CLXXXVIII 1557 n. 182. SchiaparelH n. 47 ex A. — Eegg.
P. MaUius c. 2. M. Vegius lib. II c. 3. Torrigio Historica narrazione deUa chiesa par-
rocchiale etc. di S. Qiacomo apost. in Borgo (In Eoma 1649) p. 7. J. 7037. JL. 10387.
*36 (1158)
Hadrianus IV Bolando tit. s. Marci presb. card. et cancellario, Alberto tit.
8. Laurentii in Lucina, Willielmo tit. s. Petri ad Vincula presb. et Baimundo
s. Mariae in Via lata diac. card.: committit controversiam inter canonicos
s. Petri et G. Sutrinum ep. super ecclesia s. Silvestri amicabiliter componendam.
Laud. in n. 37. — Eeg. JL, — .
Digitized by
Google
Eccl. s. Petri in Vatieano. 143
37 Velralla (1158) iul 12
Iladrianus lY eccl. s. Petri canonicis: coniirmat compositionem factam a
praedictis cardinalibus (n, 36) de controvcrsia inter canonicos et G. Sutrinum
ep. super ecclesia s. Silvestri. — Ea quae a. Dat. Yetrallae 4 id. iul.
A. [C f. 220. O f. 66' ExcJ. - Edd. BuU. VaJt. I 60 ex A =^ Mi^ne CLXXXVIII
]573 n. m. Sdhiaparelh n. 48 ex A. ^ Regg. J. 7051. JL. 10423.
♦58 (1154-^59)
Hadrianus lY donat canonicis s. Petri castrum Yaleranum in episcopatu
Civitatis Castellanae positum.
Laud. a Petro MaUio c. 2 et a Maphaio Vegio lib. II c. 3. — Begg. Torrigio «• »p. 366.
Butt. Vat. I 85 not. a. SchiapardH n. 49. JL. — .
39 Roma 8. Pietro 1178 aprU. 30
Alexander III lohanni presb. card. ss. lohannis et Pauli et eccl. b. Petri
archipresbytero atque ceteris canonicis etc. : repetit Eugenii III (n. 32) et
Hadriani IV (n. 34) privilegia. — Beatorum Petri. Ego Alexander etc.
Subscr. 1 1 card. Dat. Romae ap. s. Petrum p. m. Alberti S. R. E. presb.
card. et canc, 2 kal. mai., ind. 11, inc. d. a. 1177, pont. v. d. Alexandri
pp. m a. 19.
A. [D f. 60" (2 kal. mart.). F f 23*. KK K* f 101 et f 259 Exc. L. N^ f 33 Exc.
(kal. mart.). Y » f 27 (2 kal. roart.) ei f 34 Exc. Z f 33 Exc.J. — Edd. BuU. Vat. I 64
ex A = Migne CC 1172 n. 1348. SchiapareUi n.60 ex A. — Begg. J. 8586. JL. 13060.
40 Laterano (1166-79) mai. 27
Alexander HI archipresbytero et canonicis s. Petri: statuit, ut, salva quarta
parte, quae canonicis, sicut Eugenius III (n. 32) constituit, salvis etiam consue-
tudinibus, quae papae et curiae et cardinalibus aliisque ecclesiis et ecclesia-
sticis personis de antiquitate debentur, quarta oblationum portio pauperibus
per provisionem eorum, qui a sese ad hoc deputati fuerint, iideliter erogetur.
— Si diffusis. Dat. Lat. 6 kal. iun.
C f 1'. — Edd. BuU. Vat. 1 134 ex C ut buUam Alexandri IV ad a. 1256 (Potthast
Beg. 16397). SchiapareUi n. 62 ex C. ^ Beg. JL. —.
cf. Albinns (ed. Fabre-Duchesne I 9 not. et II 109): Ecclesia sancti Petri XX
solidos Lucensium.
*41 (1166—81)
Alexander III canonicis b. Petri: confirmat ecclesiam s. Mariae in Caterina
cum parochia et omnibus ad eam pertinentibus.
Laud. in n. 42 et in Innocentii III buUa a. 1205 oct. 15 Potihast Beg. 2592. — Beg.
SchiapareUi n. 66. JL. — .
Hoc priyilegium unum idemque esse videtur ac sententia Alexandri III lata
in causa inter canonicos s. Petri et clericos s. Lanrentii in Damaso super ecclesiis
s. Mariae et Catharinae , cuius mentionem fecit Anibaldus Urbis senator in diplo-
mate a. 1224 mart 12 (Bull. Vat. I 69 noi b; Cancellieri III 1414 sq.). — De ecclesia
hodie S. Caterina della Rota cf. BuII. Vat I 69 not. b.
42 Verona 1186 iun. 13
Urbanus m canonicis basilicae .. et rectoribus quatuor monasteriorum etc. :
confirmat ad exemplar Sergii II (n. 14)^ Leonis IV (n. 15)^ Leonis IX (n. 21)^
Innocentii II (n. 29) et Hadriani lY (n. 35) ecclesias et possessiones , inter
Digitized by
Google
144 Roma.
quas ecclesiam s. Mariae in Caterina ab Alexandro III (n. 41) eoniirmatam,
oblationes et iura. — Liquet omnibus. Ego Urbanus etc. Subscr. 1 7 card. Dat.
Veronae p. m. Alberti S. R. E. presb. card. et canc. , id. iun., ind. 4, inc. d.
a. 1186, pont. v. d. Urbani pp. III a. 1.
B 8. XIV, K\ K* f. 101 d /*. 259 Exc. R f. 145. — Edd. Bull Vat. I 68 ex B =
Migne CCII 1402 n. 42. 8dii(jtf)areUi n. 70 ex B. — Eegg. Torrigio *-»p. 418. J. 9826.
JL. 15 632.
43 Laterano 1188 april. 26
Clemens III canonicis eccl. s. Petri et rectoribus quatuor monasteriorum:
concedit tertiam partem oblationum, quae veniunt ad manus Portuen. ep.
etc. per omnia ut supra in privilegio Urbani III (n. 42), — Dat. Lat. 6 kal.
mai., ind. 6, a. d. 1188, pont. a. 1.
Excerptum KK K^ f 101 et f 260. — Edd. G6U. Nachr. 1900 p. 189 n. 39 ex K.
SchiapareUi n. 72 ex K. — Reg. JL. —.
Laudatur etiam in Innocentii III privilegio a. 1205 oct. 15 Potthast Reg. 2592
et in inventario s. XIV: ^ltem bulla Clementis pp. continens hospitalia et ecclesias
basilicae subiecta" (Schiaparelli 1. c. p. 421).
44 Laterano 1188 iun. 2
Clemens m canonicis basilicae . . et rectoribus quatuor monasteriorum etc:
repetit Eugenii III (n, 82) privilegium. — Beatorum Petri. Ego Clemens etc.
Subscr. 21 card. Dat. Lat. p. m. Moysi S. R. E. subdiac. vicem agentis canc,
4 non. iun., ind. 6, inc d. a. 1188, pont. v. d. Clementis pp. III a. 1.
A. [D f 58*. F f 28' Exc. KK K* f 101 et f 260* Exc Y^ f 56* et f 7& Exc.
Z f 37 Exc.]. — Edd. Bull Vat. I72 exA == Migne CCIV 1353 n. 61. SchiapareUi n. 73
ex A. — Begg. J. 10083. JL. 16267.
Monasterinm ss. lohannis et Panli.
Cf. Eccl. 8. Petri in Vaticano.
Conditum a Leone I (n. t), apparet hoc monasterium antiquissimum
inter tria illa monasteria, ss. lohannis et Pauli, s. Stephani, et s. Martini, apud
basilicam Vaticanam constructa, quae enumerat Gregorius III in constituto
synodali a. 732 (v. Eccl. s. Petri in Vaticano n. 9); quartum, s. Stephani
minoris, aggregavit Stephanus II. Verum in privilegiis lohannis XIK et
Benedicti IX pro episcopo Silvae Candidae (JL. 4076. 4110) quinque
monasteria apud s. Petrum memorantur, quae pontifices Petro episcopo
subiecerunt, videlicet s. Stephani maioris, et minoris, ss. lohannis et Pauli, et
b. Martini , atque Hierusalem , constituta iuxta magnam ecclesiam s. Petri.
Ceterum ss. lohannis et Pauli monasterium creditur stetisse in loco , quem
hodie laeva basilicae Vaticanae pars, s. Michaelis et s. Erasmi altaribus in-
structa, occupat (cf. BuII. Vat. I 33 not. a). Iluius monasterii abbas Quod-
vultdeus ille fortasse fuit , quem Pelagius II in epistola ad Heliam Aqui-
lejensem monasterii maioris basilicae b. Petri abbatem laudat (J. 686. JK.
1054); insuper sub Stephano III occurrit Georgius abbas (cf. Lib. pontif. ed.
Digitized by
Google
idon. sa. lohannis et Pauli — Mon. s. Martini. |45
Duchesne I 484 not. 58), sub Nicolao I Saxus abbas (1. c. 11 162). Mona-
sterium, dotatum a Leone III (1. c. II 23) et a Leone IV (1. c. II 130), Pauli V
iu88u deletum esse traditur. Plura de monasteriis antiquis apud s. Petrum
invenie8 ap. Panvinium lib. III c. 12; Lubin p. 336; Cancellieri III 1485 sq.;
Martorelli p. Osq.; Armellini ^p. 743 sq.
*1 (440—61)
Leo I constituit monasterium apud b. Petrum apost. (quod nuncupatur
83. lohannis et Pauli).
Ijatid. in Vitn Leonis I (Lih. pontif, ed, Ihtcheme 1 90. 91, 239; Mommsen p. 105. 254).
— Reg. JK. -.
Monasterium s. Martini.
Cf. Eccl. s. Petri in Vaticano.
Hoc monasterium, cuius initia tamen obscura sunt, memoratur a Gre-
gorio m in constituto synodali a. 732. lam a Leone III dotatum (Lib. pontif.
ed. Duchesne II 23. 31) et instauratum (1. c. II 28), Leo IV, qui ibi fuerat
educatus (1. c. II 106), multis donis et ornamentis auxit (1. c. 11 111. 130. 133).
Vetustissima huius ecclesiae privilegia I^udat Leo IX (n. 5). A Nicolao V
monasterium solo aequatum est. De eius situ cf. Maphaei Vegii De rebus
antiquis bas. s. Petri lib. IV (Acta SS. VII iun. App. p. 72) et lanningi
commentarium 1. c. p. 145; O. Panvinii lib. III c. 9; Lubin p. 339; Cancellieri
III 1489 sq.; Armellini ^p. 457; ^p. 739 8q.
Documenta, quae ad hoc monasterium spectant, in tabulario canoni-
corum basilicae Vaticanae inveniuntur.
De codd. v. Eccl. s. Petri in Vaticano.
1 854 aug. 10
Leo IV [. . abbati] mon. s. Martini, quod situm est post absidam in introitu
ecclesiae b. Petri etc: concedit ecclesias s. Salvatoris ad sepeliendos omnes
peregrinos, s. Mariao q. v. Schola Saxonum, s. Michaelis q. v. Schola Friso-
norum, s. lustini q. app. Schola Langobardorum una cum eccl. s. Zenonis, nec
non fundora et alias possessiones. — [Convenit apostolico moderamini.] Scr.
p. m. Theodori not. reg. et scrin. S. R. E., in mense et ind. ss. 2. f Dat.
4 id. aug. p. m. Theophilacti secundicerii s. sed. apost., imp. d. n. piiss. pp.
aug. Lothario a Deo cor. magno imp. a. 37 et pc. a. 37, ind. 2.
B» a. 1141. [B^ 8. XVUL M f. 13 Exc. P f 339] , — Edd, Bosio Boma aoUerranea
p. U5 Exc, BUa. Vat, 1 15. G. Marini Pap, dipl, p. 14 n. 13 = Urlichs Cod, urbis Romae
topoffr. p, 200. SchiaparelH n, 2, — Begg, P, MaRius c, 2, M, Vegius Kb, IV, GaHeUi
Capena p, 38. GalletH Del primicero p. 97, M, Marini Nuovo esame deW autenticUa de'
diphmi di Lud&rico Pio, Ottone I e Arrigo II (Boma 1822) p, 43, J. 1990, JE, 2653,
De locis cf. Tomassetti in Arch. della Soc. Rom. II (1879) 155 sq.
*2 (914^28)
lohannes X concedit privilegium.
Laud. in n, 4, — Beg, JL. 3575,
K e h r , Italia pontificia I. 10
Digitized by
Google
146 Roma.
*S (1024-33)
lohannes XIX concedit privilegium.
Laud, in n. 4, — Beg. JL. 4105.
4 ms mart. 21 (20)
Leo IX lohanni archipresb. eccl. b. Petri et eiusdem ecclesiae canonicis in
mon. 8. Martini etc: confirmat ad exemplar Leonis IV (n, 1), Caroli M. imp.
(Milhlbacher Reg. Kar, ^ 331; ^340), lohannis X (n, 2) et lohannis XIX (n. 3)
possessiones propriis expressas vocabulis. — Convenit apostolico moderamini.
Scr. p. m. Albini scrin. s. pal., a. 5 d. Leonis IX pp., ind. 6, martio m., 20
die. Dat. 1 2 kal. april. p. m. Frederici diac. S. R. E. bibl. et canc. vice d.
Herimanni archicanc. et Colonien. archiep., a. d. Leonis IX pp. 5, ind. 6.
JB» a. 1289 mai, 14. B* a. 1362 nov. 8. [D f. 7(/, E f. 222 Exc. F f 177, K^ et
A'« f 100 Exc. iV« /*. 75' Exc. S f. 115, T f 55, U f 108, F» f 27* et f 85 Exc, r«
f 161 Exc. Z f & Ex<;.J, — Edd. Bosio p, 115 Exc. BuU. Vat. I 22 = Van dm Bergh
Oorkondenboek van EoUand en Zeeland (Amsierdam 1866) /» 52y = Migne CXLIII 704 n. 79,
SchiapareUi n, 16. — Regg. Torrigio »• • p. 327. Torrigio Narrasione ddP origine deW anti-
chissima chiew dei SS. Michele arcangelo e Magm (Roma 1629) p,4L Adinoifi La portica
di S. Fietro p. 43, 169, J, 3260, JL. 4292.
De locis cf. TomaHsetti 1. c. III (1880) 143 sq. — Conf. ctiam Leonis IX privi-
legia pro canonicis basilicae s. Petri (Eccl. s. Petri in Vaticano n. 21. 22) et pro
mon. 8. Stephani maioris (n. 6).
5 Laterano (1049—54)
Leo IX in synodo apud Lateranum in eccl. Salvatoris reddit monasterio
s. Martini, cuius presbyteri vetustissima suac ecclesiae privilegia in medium
protulerunt, tria oratoria in eccl. s. Petri, iam a Leone IV donata (n. 1).,
videlicet s. Xysti et s. Leonis nec non s. Iladriani cum duobus postpositis
hospitiis, a mansionariis s. Petri direpta.
Tabula vmrmorea olim in eccl. s. Petri affixa periit. — Edd, O. B. De Bom in Annali
delle scienze religiose 1854 p. 44 (ex P, Sabini Syll, imcr. chr, in cod. Marc. d, X c, 195
f 286) et Inscr. chr. Il^ 422 n. 36. — Beg, JL. — .
cf. M. Vegii De reb. antiquis bas. s. Petri lib. IV; Panvinii De reb. antiquis
bas. Vat.; Pitra Anal. nov. I 3; v. Pflugk-Harttung in Quellen u. Forsch. IV 174.
Monasterinm s. Stephani maiorls.
Cf. Eccl. s. Petri in Vaticano.
Monasterium s. Stephani maioris q. app. cata Barbara patricia sive
cata Galla patricia, quo tempore erectum fuerit nescimus. Sed vetustissimae
originis fuit. Exstabat enim iam saec. VIII temporibus Gregorii III (cf.
eius constitutum synodale a. 732). Ab Iladriano I reformatum (n. 1), a
Leone III dotatum (Lib. pontif. ed. Duchesne II 13. 23) atque a fundamentis
restauratum (1. c. II 28), Paschalis I, qui olim eius rector fuerat (1. c. II 52),
donis et privilegio honestavit (1. c. 11 59). De hoc monasterio cf. M. Vegii
De rebus antiquis bas. s. Petri lib. IV et quae lanningus (Acta SS. VII iun.
App. p. 145) fusius disseruit. Attamen contra eum aliosque (cf. Panvinii
De rebus antiquis bas. Vat. lib. III c. 1 1 ; Lubin p. 343 ; Cancellieri
Digitized by
Google
Mon. s. Stephani maioris. i47
III 1513 sq.; Armellini ^ p. 623; ^ p. 750) Duchesne (Lib. pontif. I 518
not. 49) demonstrat, mon. s. Stephani cata Barbara et cata Galla unum
idemque fuisse, non duo diversa monasteria (cf. etiam documentum a. 1073
— 74, ubi legimus „mon. s. Stephani maioris q. app. cata Galla", ed.
Schiaparelli n. 26). Adnotare denique iuvat, Stephanum II hospitalem domum
positam infra bas. b. Petri iuxta sepulcrum b. Leonis pp. et domum quandam
positam iuxta mon. b. Martini iuris monasterii s. Stephani cata Galla patricia
a. 757 Fulrado abbati s. Dionysii diebus vitae concessisse (J. 1784. JE. 2333);
quod confirmavit Hadrianus I Fulrado et Maginario (J. 1863. JE. 2435).
De codicibus, ex quibus documenta quae sequuntur hausimus, v. Eccl. s. Petri in
Vaticano.
*1 (772—95)
Hadrianus I constituit in monasterio s. Stephani cata Barbara patricia . .
congregationem monachorum et statuit, ut sedulas laudes in ecclesia b. Petri
persolvant, sicut et cetera tria monasteria.
Laud. in Vita Hadriani I (Lib, pontif, ed, Duchesne I 501), — Beg, JE, — .
*2 (817—24)
Paschalis I concedit quasdam possessiones, inter quas nominantur insula
Martana una cum ecclesiis s. Stephani et s. Valentini, quam ex proprio
patrimonio dat ad sustentationem monachorum s. Stephani maioris . ., et
ecclesia s. Mariae q. v. in Turri.
Laud, in n, 6, — Reg, JE. —,
*3 ' (847—55)
Leo IV condit privilegium confirmationis, quo inter alia templum et ho-
spitale s. Peregrini cum multis bonis concedit.
Laud. in n. 6 et a M. Vegio lib. II c, 3. — Reg. JE. — .
H (914—28)
lohannes X concedit privilegium confirmationis.
lAiud, in n. 6. — Eeg. JL. 3576,
*5 (1024^33)
lohannes XIX ut n, 4.
Ijaud. in n.6, — Meg. JL, 4106.
6 1053 mart, 24
Leo IX lohanni archipresb. eccl. b. Petri et ipsius ecclesiae canonicis in
monasterio s. Stephani maioris etc. : confirmat ad exemplar Paschalis I (n. 2)^
lohannis X (n, 4) et lohannis XIX (n, 5) ea quae a Paschale I (n, 2) et
Leone IV (n, 3) concessa sunt. — Convenit apostolico moderamini. Scr.
p. m. Albini scrin. s. pal., a. 5 d. Leonis IX pp., ind. 6, m. mart., die 24.
Dat. 9 kal. april. p. m. Frederici diac. S. R. E. bibl. et canc. vice d. Heri-
manni archicanc. et Colonien. archiep., a. d. Leonis IX pp. 5, ind. 6.
B^ a, 1289 mai. 14, B* a, 1350 iun, 5. [C f. 20. D f, 142. E f 221'. F f 183\
O, Panvinii De reb. antiq, bas. Vat, (cod, bibl, 8. Petri G 10 f 152 et codd. Vat). KK A'*
f lOO' Exc, M f 31' Exc, 8 f. 124*, T f 59. U f, 102], — Edd. BuU, Vat, I 29 = Migne
10*
Digitized by
Google
148 Roma.
CXLni 717 n. 80. SchiapareUi n. 17. — Regg. Torrigio «• » p. 402, Torrigio Historica
narrazione ddla chiesa parrocchiak di S. Chiacomo apost, in Borgo (In Roma 1649) p. 7. Adinoifi,
La portica di S. Pietro p. 14, J. 3261. JL. 4293.
De locis cf. Tomassetti 1. c. 111(1880) 143 sq. 163 sq.; V (1882) 73 sq. — Conf.
etiam Leonia IV privilegia pro canonicis basilicae s. Petri (Eccl. s. Petri in Vaticano
n. 21. 22) et pro mon. s. Martini (n. 4).
Monasterium s. Stephanl mlnoris.
Cf. Eccl. s. Petri in Vaticano.
Conditum in loco, ubi hodie basilicae Vaticanae sacrarium exstat, a
Stephano II (n. l) et dotatum a Leone HI (Lib. pontif. ed. Ducheane II 22),
solo aequatur sub Pio VI. Apparet etiam, ut putat Duchesne (1. c. I 459 not. 42),
8ub nomine s. Stephani de Agulia. Ibi, ad australem Vaticani templi partem,
Stephanus I Hungariae rex, erexit hospitalem domum Hungarorum (cf. n. 2),
quam Innocentius IH privilegio suo a. 1205 oct. 15 canonicis b. Petri con-
firmavit (Potthast Reg. 2592) et Gregorius XIH a. 1583 collegio Hungarico
de Urbe univit (cf. Steinhuber Geschichte des Collegium Germanicum-
Hungaricum I 140 sq.). De hoc monasterio cf. M. Vegii De reb. antiquis bas.
8. Petri lib. IV; O. Panvinii De reb. antiquis bas. Vat. lib. III c. 10; Lubin
p. 334; Cancellieri III 1483. 1534 sq.; Armellini ^ p. 623; ^ p. 747.
Unam Benedicti X bullam inveni in acti8 cuiusdam proces^us a. 1354,
quae exstant in tabulario canonicorum basilicae s. Petri [KJ.
Stephanu8 H „a tribu8 mona^teriis, qui a prisco tempore in eccl. b. Petri . .
officium persolvuntur, adiungens quartum, ibidem monachis, qui adhuc in
ipso coniungerentur officio, instituit atque abbatem super eos ordinavit. Et
multa dona ibi largitus est, tam universa quae in monasterio necessaria sunt
monachis quamque foris immobilia loca, qui in psallentio b. Petri cum supra-
dictis tribus monasteriis . . constituit".
Laud, in Vita Stephani II (lAb. pontif. cd. Ducheme I 451). — Reg. JE. — .
2 1058 mai. 8
Benedictus X Adelberto archipresb. ac R. et P. cunctaeque congre-
gationi etc: statuit, ut Hungari omnes causa orationis aut legationis Romam
venientes non habeant licentiam hospitandi in aliquo loco intra muros urbis
Romae nisi ad s. Stephanum mart. q. app. minor.
Excerptum K\ K* f. 100 et f 254. K* f 108. — Edd. GoU. Nadir, 1900 p. 146 n. 5.
SdiiapareUi n. 21. — Regg. M, Vegius lib. IV (Benedictus autem X in quodam privilegio
Catagalla patricia appellat) = Severano p, 86 = CanceUieri III 1535. JL. — .
cf. aliud Benedicti X privilegium pro mansionariis scholae confessionis b. Petri
(Eccl. s. Petri in Vaticano n. 24).
Digitized by
Google
Mon. 8. Stephaoi minoris — Xenodochium s. Gregorii. 149
Diaconia ss. Sergii et Baclii apnd b. Petrnm.
De hac diaconia, a Gregorio III condita, nihil aliud novimus quam
notitiam, quae sequitur (cf. Armellini ^p. 610; ^p. 745; Duchesne Lib. pontif.
1 424 not. 25).
*1 (731-41)
Gregorius III ^diaconiam ss. Sergii et Bachi sitam ad b. Petrum apost., in
q^ua pridem parvum oratorium erat, a fundamentis ampliori fabrica dilatavit;
et concedens omnia, quae in usu diaconiae exsistunt, statuit perpctuo tem-
pore pro sustentatione paupcrum in diaconiae ministerio deservire'*.
Laud. in Vita Qregorii 111 (Lib. pontif. ed. Dudiesne I 420). — Beg. JE. — .
Xenodoehinm s. Oregorii inxta gradns b. Petri.
Xenodochium s. Gregorii, fundatum ab ipso b. Gregorio (n. 1), ubi
scholam cantorum instituit, postea nominabatur Eccl. s. Gregorii ^de area sive
in platea sive Armeniorum''. Laudatur quoque in Vita Stephani V, qui huic
domui hospitali b. Gregorii in porticu b. Petri librum sermonum sanctonim
donavit (Lib. pontif. ed. Duchesne II 195). De hac ecclesia cf. Cancellieri
De secretariis II 727 sq.; Armellini ^ p. 285 sq.; ^p. 762. 770; de schola can-
torum quae supra disserui p. 17.
*1 (590^98)
Gregorius I „fecit xenodochium s. Gregorii iuxta gradus b. Petri et con-
stituit ibi tres cantores cum primicerio, qui iugiter officiaret missam ad altare
b. Petri, indutus pluviali et mitra et virga, staretque iuxta altare cum II et
ni et IIII, et pro beneficio haberent, sicut in privilegio eius legitur".
Latid. a Vetro MaUio c. 4 (cf. MartineUi p. 375; CanceUieri De secretariis II 733).
— Beg. JE. — .
Num buic notitiae fides tribuenda?
2 (598 nov.—dec.)
Gregorius I Azimarcho scriboni: petit, ut Laurentio v. cl. praesentium
portitori concurrat apud Leontium (exconsulem) pro exponendis ratiociniis
Bonifatii quondam numerarii, qui condito testamento partem aliquam hereditatis
suae xenodochio, quod ad s. Petrum apost. situm est, reliquit. — Magni-
tudinem vestram.
Reg. Gregorii I lib. IX ep. 63. — Edd. S. Gregorii Opp. ed. Maw. 11 lib. XII n. 16.
Mansi X 319 n. 18, Migne LXXVII 1229 n. 16. Mon. Germ. Epp. 1184. — Begg. J. 1448.
JE. 1588.
3 (599 april.)
Gregorius I Romano defensori (patrimonii Syracusani): iniungit, ut Lau-
rentium v. cl. praesentium portitorem, pro rationibus nonae ac decimae
indictionis faciendis transmissum, in eadem causa (ut in n. 2) iuvare festinet.
— Experientiam tuam.
Reg. GregorU I lib. IX ep. 130. — Edd. S. Gregarii Opp. ed. Maur. II lib. XII n. 15.
Mansi X 318 n. 16. Migne LXXVII 1228 n. 15. Mon. Gemi. Epp. II 129. — Rcgg. J. 1447.
JE. 1657.
Digitized by
Google
150 Roma.
*4 (741---62)
Zacharias statuit, ^crebris diebus alimentonim sumptus, quae et elymosina
usque nunc appellatur, de venerabili patriarchio a paracellariis pauperibus et
pcregrinis, qui ad b. Petrum dcmorantur, deportari eisque erogari".
lAiud. in Vita Z(tchariae (Lib. pontif. cd. Dudiesne I 435). — iJo/. JE. — .
Locus, ubi pauperes et peregrini apud b. Petrum degebant, hoc s. Gregorii
xenodochium fuisse videtur.
Diaconia s. Silvestri inxta hospitale s. Oregorii.
Diaconiarum s. Mariae et s. Silvestri institutionera Liber pontificalis
attribuit et Stephano IT (n. 1) et Iladriano I (n. 2). Diaconiae ^. Silvestri,
quae ponitur iuxta b. Petrum apost. mcntio quoque fit in Vita Leonis III
(Lib. pontif. ed. Duchesne II 22). Diruta est Pii IV temporibus (cf. Marti-
nelli p. 400; Cancellieri De sccretariis III 1494; Armellini ^ p. 614; *p. 765).
*1 (752—57)
Stephanus II ^foris muros . . secus basilicam b. Petri apost. duo fecit
xenodochia, in quibus et plura contulit dona, quae ct sociavit venerabilibus
diaconiis illic foris exsistentibus perenniter permanere, id est diaconiae
8. Mariae et b. Silvestri, ex privilegiis apostolicis perenniter permanenda
munivit".
Laud. in Vita Stephani II (Lib. pontif. ed. Duchesne I 441). — Beg. JE. — .
*2 (772—95)
Hadrianus I „constituit diaconias tres foris porta b. Petri apost. . . . nec
non et alia diaconia q. app. s. Silvestri quae ponitur iuxta hospitale s. Gre-
gorii'' etc.
cf. Diaconia s. Mariae in Hadriano n. 1.
Diaconia s. Mariae in ,,Capat portici^^
Diaconia haec, memorata in Vitis Stephani II (n. l), Hadriani I (n. 2)
et Leonis III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 19. 30: diaconia b. Mariae foris
porta b. Petri apost.), fuit, ut opinatur Duchesne (I. c. I 520 not. 80), eadem
atque ecclesia s. Mariae in Oratorio, quae est in „capo de porticu", cuius
mentio fit in Leonis IV privilegio pro monasterio s. Martini (n. 1). Sed
certum de re argumcntum prorsus dcsidcratur.
*1 (752—57)
Stephanus II ^foris muros . . secus basilicam b. Petri apost. duo fecit
xenodochia'* etc.
cf. Diaconia s. Silvestri u. 1.
*2 (772—95)
Hadrianus I ^constituit diaconias tres foris porta b. Petri apost., id est . .
alia 8. Mariae quae ponitur foris porta b. Petri apost. in caput portici'' etc.
cf. Diaconia s. Mariae in Hadriano n. 1.
Digitized by
Google
Diaconia s. Silvestri — Schola Francorum. 151
Ecclesia s. Hariae q. t. Scliola Saxonnm.
Quatuor scholas peregrinomm medio aevo Romae apud s. Petrum
exstitifise constat, Saxonum cum ecclesia s. Mariae, Francorum cum ecclesia
8. Salvatoris, Frisonum cum ecclesia s. Michaelis, Langobardonmi cum ecclesia
8. lustini. Quarum antiquissima, ut credit Duchesne Lib. pontif. II 36 not. 27,
erat schola Saxonum, quae, teste Matthaeo Paris, ab Ina rege instituta fuit
(c. a. 727). Certe hae omnes scholao iam saec. VIII exstiterunt. Practerea
ex Leonis IV Vita discimus, Leonem IV ecclesiam s. Mariae a fundamentis
supra schola Saxonum noviter construxisse (Lib. pontif. ed. Duchesne II 128),
quam idem pontifex monastcrio s. Martini (n. 1) conccssit. In eius loco
Innocentius III hospitalem domum s. Spiritus in Saxia condidit (cf. Alveri
II 252 sq. ; P. Adinolfi La portica di S. Pietro ossia borgo nell' etk di mezzo
(Roma 1859) p. 18 sq.; Armellini ^ p. 414; « p. 772; De Waal I luoghi pii
p. 32 sq.).
Domus hospitalis s. Spiritus in Saxia archivum adservatur hodie in R.
archivo Romano (Roma Arch. di stato, Arcispedale di S. Spirito in Sassia; cf.
Gott. Nachr. 1001 p. 243). Scd documenta antiquiora, quae ad Innocentium III
usque spectabant, desiderantur.
*1 (884)
Marinus I liberat scholam Saxonum Romae morantium ab omni tributo et
talento telonio pro amore et deprecatione Aelfredi Angelsaxonum regis.
Latid. in Ann. Anglosax. (ed. Motv. Germ. Scr. XIII 104. 106) et ab Asscrio De
geMis Aclfredi (cdd. Tctrie et Sftarpe in Mon. hist Biitt. I 484 ct in Man. Genn, Scr. XIII
121). — Eegg. J. 2622. JL. 3306.
*^ (1026)
lohannes XIX liberat scholam Anglorum ab omni tributo et teloneo, im-
petrante Canuto rege.
Laud. in Florentii Wigornien. Chron. ad a. 1031 (ed. Thorpe I 186; Pttrie et Sharpe
in ilon. hist. BriU. I 596; Mon. Gertn. Scr. XIII 126). — Reg. JL. 4077.
3 1123 feh\ 24
Calixtus II cum episcopis et cardinalibus suis nec non cum multis aliis
archiepiscopis et innumera multitudine cleri et populi consecrat altare in
honorem s. Mariae. — A. d. inc. 1123, ind. 1, 6 kal. mart., pont. d. Calixti II
pp. a. 5.
TabtUa in tempHo s. Spiriius in Saxia periit. — Ed. I. B. De Rossi Inscr. chr. II*
434 n. V8 (ex P. Sabini Syll. inscr. chr. m cod. Marc, cl. X c. 195 f. 296 et ex cod. CViis.
I V 168 f 109^). — Beg. JL. — .
Ecclesia s. Salvatoris q. t. Scliola Francornm.
Condita, ut traditur, a Carolo M. (cf. De Waal La schola Francorum
fondata da Carlo Magno e Tospizio Teutonico del Campo santo nel secolo XV
(Roma 1897) sub nomine scholae Francorum, quae etiam vocabatur s. Salva-
Digitized by
Google
152 Roma.
toris in Turrione sive in Ossibus sive in Magello (cf. Torrigio Le sacre grotte
2»p. 4S5 8q. 525 sq.; Alveri II 2238q.; Armellini ^ p. 596; «p. 765), fuit
concessa a Leone IV una cura ecclcsiis s. Mariae q. v. Schola Saxonum,
8. Michaelis q. v. Schola Frisonum et s. lustini q. v. Schola Langobardorum
monasterio s. Martini apud 8. Petrum (Mon. s. Martini n. 1). Ubi exstabat
olim ecclesia s. Salvatoris, est hodie ecclesia s. Mariae q. d. della PietJi in
Campo santo.
*1 (847—55)
Leo IV confirmat posscssiones a Carolo magno imp. concessas et census,
qui de ultramontanis partibus annuatim mittuntur, ad sepulturam omnium
hominum de qualibct partc mundi Romam venientium.
Laud. in Leonis IX pritikgio pro tnamisterio 8, Martini a. J053 mart. 21 (Mon.
8. Martini n. 4) et in Caroli M. diplotnalt apurio (MOhlbacIier Beg. Kar. ^331; * 340. Schia-
pardli in Arch, dcUa Soc. Eom. XXIV (1902) 426 n. 1). — Beg, JE. —.
Eeclesla s. Michaelis inxta Palatiolam q. t. Schola Frisonam.
(SS. Michele e Magno in Borgo.)
Panciroli * p. 207; * p. 551. — F. M. Torrigio Narrazione dell' origine del-
r antichissima chiesa dei SS. Michele arcangelo e Magno vescovo e martire . . posta
nel borgo di S. Spirito in Sassia (Roma 1029). — Scverano p. 294 Kq. — Alveri II 244.
— Nibby 1 553 sq. — Ant. Tosti Notizic iutorno rorigiue e i progres.si deir ospizio
apo.stoIico di S. Michele (Roma 18.%). — P. Adinolfi La portica di S. Pictro ossia borgo
neir eta di mezzo (Roma 1859) p. 209sq. — Forcella VI 265sq. — Armellini *p. 143;
*p. 770 sq.
Ecclesia haud dubio vetustissima, licet falsa Bint quae inscriptio saec. XIII
adhuc in ecclcsia exsistens (edd. Torrigio Le sacre grotte ^* *p. 487; Severano
p. 296; Alvcri II 244; G. Marini ap. A. Mai Scr. vet. nova coU. V 221 ; cf. De
Rossi Inscr. chr. II* 278) cdocct, a Leone IV monasterio s. Martini apud
8. Petrum conccssa (Mon. s. Martini n. 1), subicitur ab Innocentio III a. 1*198
mart. 13 (Potthast Reg. 46) canonicis basilicae b. Petri in Vaticano.
Documenta antiquiora desiderantur.
1 1141 ian. 30
Innocentius II consecrat ecclesiam cum duobus altaribus et in maiore altari
celebrat missam ad honorcm b. Michaelis (secundum altare consecrat Cur-
radus Savinien. S. R. E. vicarius), pracsentibus Aimerigo can[cellario S. R. E.],
Gerardo s. Cru^cis], Gregorio s. Mariae (Transtiberim), Octaviano s. Nicolai
(in carccre), Rainerio s. Priscae, Ottone s. Gcorgii (ad Velura aureum) cardi-
nalibus.
Tabula, cuius superior pars periit; inferior jtars, ea quoqne mutHay superest in eccUsia.
— Edd. Alceri II 245. GalletH Inscr. Rom. 1 312 n. 229. Forcella VI 267 n. 967, L B,
De Bossi Inscr. chr, II^ 448 n. 208 (ex P. Sabini Syll. inscr. chr. in cod. Marc. d, X c, 195
f. 312*, qui tdbulam integram descripsit). — Beg. JL. — .
Digitized by
Google
Schola Frisonum — Eccl. s. Aegidii iuxta portam Auream. 153
*2 1191
Celestinus III concedit privilegium libertatis.
Laud. in Cencii Lib. cetis. S. R. E, (ed. Fabre- Duchesne I 6): Ecclesia s. Michaelis
iuxta Palatiolum II sol. Lucen. monetae, sicut etiam apparet ex privilegio domini Celeatini
papao 111 anno eius primo. — Beg. JL, 167V1.
Uospitale s. Peregrini in Nanmaeliia.
(San Pellegrino.)
Pancirol i * p. G98; * p. 516. — Se verano p. 11 sq. — Torrigio Le sacre grotte
*'*p. 309. — Alveri II 121. — CanccUieri De sccretariLs bas. Vaticanae II 9328q. —
Armellini »p. 501; *p. 786sq. — De Waal in R5m. Quurtalschrift 111 (1889) 386sq.
Conditum a Leone III (n. 1), conceditur a Paschale I monasterio ss.
Agathae et Caeciliae Transtiberim, a Leone IX vero monasterio s. Stephani
maioris (n. 6). Postea unitur capitulo s. Petri in Vaticano, cuius canonici
a. 1590 ecclesiam s. Peregrini vetustate collabentem instaurarunt.' Oratorii
autem s. Peregrini in hospitali dominico ad Naumachiam mentio iam fit in
Vita Leonis III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 25).
*1 (795—816)
L e o III ^hospitalem b. Petro apost. in loco q. d. Naumachia a fundamentis
noviter construens, diversa illic domorum aedificia decoravit . . In qua etiam
. . martyrum corpora deferens recondidit et omnia, quae in praedicto hospi-
tale erant necessaria, construxit. Praedia etiam illic urbana vel rustica pro
alimoniis Christi pauperum seu advenis vel peregrinis . . obtulit''.
iMud. in Vita Leonis III (Lib. pantif. ed, DucJiesne II 28) et in Vita Paschalis I
(Dudiesfie II 57). — Heg. JE. — .
Ecclesia s. Aegidii iaxta portam Aaream.
(Sant' Egidio.)
Panciroli *p. 305; *p. 517. — Alveri 11 121. — Brerc notizia della chiesa di
S. Egidio abatc nel borgo Angelico (In Ronia 1790). — Forcella VI 315 sq. — Armel-
lini 'p. 224; « p. 788.
Quo tempore erecta sit haec ecclesia ignoramus. In Libro pontificali
nulla de ea notitia invenitur. Alexander III eam concessit priori et fratribus
8. Sepulcri Hierosolymitani (JL. 13184) una cum hospitali domo ei contigua
ad religionis statum in ea informandum. Bonifatius VIII denique a. 1300
april. 27 ecclesiam seu cappellam s. Aegidii foris muros Urbis, ad ecclesiam
ilierosolymitanam spectantem, cum parochia et parochianis capitulo basilicae
Vaticanae concessit, salvo censu sedi apostolicae ratione huius ecclesiae
annis singulis persolvendo (Potthast Reg. 24 945).
Privilegium, quo ecclesiae s. Aegidii census ille imponebatur, desideratur;
immo a quo pontifice concessum fuerit ignoramus. Laudatur tamen ab Albino
et in Cencii Lib. cens. S. R. E. (ed. Fabre-Duchesne I 6; II 109), prouti sequitur:
„EccIesia s. Egidii iuxta portam Auream I unctiam melequinorum singulis
annis [Ecclesia s. Egidii cum hospitali sita iuxta civitatem Leonianam XL
solidos affortiatorum in festo s. Andreae].**
Digitized by
Google
154 Roma.
Diaconia s. Hariae in Hadriano.
(Santa Maria in Traftpontina.)
Panciroli *p. 583sq.; 'p. 503 8q. — Torrigio Le sacre grotte ***p. ISSsq. —
Torrigio l sacri trofei p. 94 .sq. — A 1 veri II 124 sq. — Piazsa p. 6568q. — A. Mastel-
loni La Traspontina. Noiizic istoriche della fondasione ed immagine di N. S. del Car-
mine di lloma detta Traspontina (In NapoH 1717). — Nibby 1 485 sq. — P. Adinolfi
La portica di S. Pictro p. 67 sq. — Forcclla VI 347 sq. — Armellini * p. 348; 'p. 773.
Testc auctore Vitac Hadriani (n. l) hacc diaeonia instituta est ab ipso
Hadriano I non longe a mausoleo Hadriani, a quo Bumpsit nomen s. Mariae
in Hadriano, et ditata a Leonc IH (Lib. pontif. ed. Duchcsne II 19). Postea
vcro nomen mutavit et appellabatur s. Maria in Transpontina sive in Trans-
padina. Ibi Pasehalis II mortuus est (1. c. II 376). Ecclcsia s. Mariae in
Transpadina ab Innocentio III a. 11 98 mart. 13 (Potthast Reg. 46) in scrutinio,
baptismo, proccssionibus ct chrismatis confectione canonicis basilicae s. Petri
in Vaticano subiecta, ab Innocentio VHI deniquc monachis Carmelitanis con-
cessa, a. 1564, iubente Pio IV, destruitur et nova ecclesia non longe, ubi
est adhuc, erigitur, quae a. 1587 dedicatur et honore tituli presbyteralis
decoratur.
Archivum custoditur nostris quoque diebus in ecclesia penes Carme-
litas; sed documenta antiquiora non inveni.
*1 . (772— 9o)
Hadrianus I ^constituit diaconias tres foris porta b. Petri apost., id est
una quidem s. Mariae quac ponitur in Adrianum, alia vero s. Mariac quae
ponitur foris porta b. Pctri apost. in caput portici, nec non et alia diaconia q.
app. s. Silvestri quae ponitur iuxta hospitale s. Gregorii . ., ubi et dona plurima,
mobilia atque immobilia . . obtulit, et constituit, ut per unamquamque heb-
domadam, 5 fcria die, cum psallcntio a diaconia usque ad balneum pergerent
et ibidem dispensationcm per ordinem paupcribus consolari atque clemosina
fieri^.
Laud, in Vita Hadriani I (Lib. ponlif, ed. Duchesne I 505). — Reg. JE. — .
*2 1194 mai. 15
Celestinus III consccrat altare columnarum ss. Petri et Pauli, ex antiqua
et demolita ccclesia in novam ccclcsiam translatum, et decorat speciali privi-
legio pro animabus defunctorum.
Laud. in Patdi V jtrxtilegio a. 1606 a\)rU. 6 (edd. Torrigio 1 sacri trofei p. 99. Ali^eri
II 130) ct in inscriptione dc re (cdd. Torrigio Le sacre grotte ** * p. 138 et I sacri trofei
p. 96. Piazza p. 656). — Rcg. JL. —.
Torrigio, praedictam inscriptionem praebcns, affert a. 1144, Piazza contra
a. 1195. Sed hic falso tribuit notitiam ad ecclesiam s. Mariae in Porticu.
Ecclesia s. Michaolis in Hadriano.
Ecclesia s. Michaelis in mole Hadriana sivc in castro s. Angeli erecta,
ut traditur, aut a Gregorio I aut a Bonifatio IV (cf Acta SS. VIII sept.
Digitized by
Google
Diaconia s. Mariae in Hadriano — Xenodochia. 155
p. 70 sq.), laudatur a Liudprando in Antapod. lib. III c. 45 sub nomine
^Ecclesia s. Angeli usque ad caelos'*. Sed de ecclesia ipsa perpauca scimus;
cf. M. Borgatti Castel Sant' Angelo in Roma (Roma 1800).
Unum documentum, quod de ea habemus, exstat in Richeri cod. Bamberg.
E III 3 (cf. Pertz Archiv VII 417) [BJ.
1 (999-1002) iun. 1
Silvester II praeceptione apostolica iubet insignia portarum b. Michaelis
archangeli in Adriano, tempore nocturno sublata, suis locis restitui. — [. . .]
et cum nuper. Dat. kal. iun.
B f, 56'. — Edd. Uofler Die deutscJien Ripste 1 (Regensburg JS39) 330 n. 14. OUeris
Ocnires de Gerbert (Clermont-Paris 1867) p. 152 ». 222. — Eegg. J. 3(H)5. JL, 3022.
Xonasterinm ad Lnna.
Nihil 8cimu8 de situ et historia huius monasterii; tantum laudatur semel
in Vita Hilari papae.
*1 (461-68)
Hilarus ^fecit monasterium intra urbe Roma ad Luna".
Laud, in Vita Uilari (Lib. pontif, ed, Duchestie 1 245; Mommsen p. 110). — Reg. JK, — .
Honasterinm BonifatiL
Huius monasterii, de quo nihil scimus, in Vita Bonifatii IV unice
mentio fit.
*i (608-15)
Bonifatius FV ^domum suam monasterium fecit, quem et ditavit".
Laud. in Vita Bonifatii IV (Lib, pontif. cd. Duchesne I 110. 317; Mommsen p, 165),
— Reg. JE. —.
Honasterium Boetiannm.
De situ et fortuna huius monasterii, cuius memoriam unus Liber ponti-
ficalis tradit, alia omnino notitia dcest.
*1 (676-78)
Donus instituit in monasterio q. app. Boetiana, expulsis Nestorianitis monachis
ex Syria, monachos Romanos.
Laxtd, in Vita Doni (Lib. pontif. ed. Duchesne 1 111, 348; Mommsen p, 192). — Reg.
JE. -.
Xenodocliia.
Primam notitiam de re, ut sciam, praebet Liber pontificalis (ed.
Duchesne I 263; Mommsen p. 124), ubi legimus, Symmachum ad b. Petrum
et ad b. Paulum et ad s. Laurentium pauperibus habitacula construxisse,
Digitized by
Google
156 Roma.
Temporibus vero Gregorii I tria xenodochia in urbe Roma commemorantur,
xenodochium de Via nova (Reg. Greg. I lib. I ep. 42 ed. Mon. Qerm.
Epp. I 68), xenodochium Aniciorum (1. c. lib. IX ep. 8), et xenodochium
Valcrii (1. c. lib. IX epp. 66*. 82), quod situm erat in monte Coelio penes
ecclcsiam s. Stephani rotundi (v. sup. p. 43). Ipse quoque Gregorius I
xenodochium s. Gregorii iuxta gradus s. Petri condidisse, iam supra diximus
(p. 149). Praeterea mentio fit xenodochii in Via lata fundati a Belisario
(Vita Vigilii in Lib. pontif. ed. Duchesne I 296; Mommsen p. 149) et ptochii
pauperum senum, quod in propria domo fecerat Pelagius II (Duchesne I
309; Mommsen p. 160); denique gerocomii iuxta ecclesiam s. Mariae Maioris,
quod Gregorius II instituit (v. sup. p. 57). Temporibus Stephani II quatuor
xenodochia in Urbe enumerantur, ab ipso restaurata (n. 1), qui insuper
condidit xenodochium in Platana apud ecclcsiam s. Eustachii (v. sup. p. 98)
et alia duo apud basilicam s. Petri, i. e. diaconiam s. Mariae et diaconiam
s. Silvestri (v. sup. p. 1 50). Quatuor iterum xenodochia nominantur in Vita
Leonis III: xenodochium Firmis cum oratorio s. Mariao (1. c. II 12. 19), xeno-
dochium q. app. Anichiorum cum oratorio s. Luciae (1. c. II 25), xenodochium
q. app. a Valeris cum oratorio s. Abbacyri (1. c. II 25), xenodochium q. app.
Tucium cum oratorio ss. Cosmae et Damiani (1. c. II 25). Ipse Leo III
xenodochium quoque s. Peregrini in Naumachia instituit (v. sup. p. 153).
Praecepta dc concedendo xenodochio duo leguntur in Diurno (form. LXVI
et LXVII ed. Sickel p. 62.63); sed ad quae ex illis supradictis xenodochiis
referantur et a quo pontifice data sint nescimus.
*1 (752—57)
Stephanus II ^restauravit quatuor in hac Romana urbe sita antiquitus
xenodochia . ., omnem utilitatem in diversis eorum locis eis disponens, intus
etiam et foris; in quibus ct multa contulit dona, quae et per privilegii
paginam sub anathematis interdictum confirmavit"*.
Laud. in Vita StejtJiani II (Lib, pontif. ed. Duchesne I 440). — Reg. JE. — .
Xenodochinm Anieioram.
Aniciorum xenodochium, in Grcgorii I rescripto (n. 1) laudatum, et in
Vita Leonis III memoratum, qui in oratorio s. Luciae q. pon. in xenodochio
q. app. Anichiorum canistrum fecit (Lib. pontif. ed. Duchesne II 25), Marti-
nelli p. 367 putat cum Grimaldio, fuisse iuxta novum oratorium Confalonis
in via lulia; quem secutus est Vignolius (Lib. pontif. II 295). Verum nihil
certi habemus, unde colligi queat huius xenodochii situs.
1 (598 sepL—ocQ
Gregorius I Fantino defensori (rectori patrimonii Syracusani): mandat, ut
tam quatuor equas, quas quondam Servusdei diac. Aluminosae proximae suae
legati titulo dari constituit, quam decem equas, quas ipse efx hereditatb eius
Digitized by
Google
Xenodochium Aniciorum — Eccl. s. Leacii in Via Flaminia. 1 57
xenodochio Anichiorum, cui Florentius diac. praeest, concessit, simul et
emissarium latori praesentium contradat. — Experientiam tuam.
Reg. Greg. I lib, IX ep. 8. — ?Jd(l S. Gregarii Opp. ed. M(tur. II lib. XII n. 39.
Mansi X 334 n. 43. Migne LXXVII 1247 n. 39. Mon. Oerm, Kpp. II 46. — Begg. J.
1472. JE. 1532.
Ecclesia 8« Yalentiiii inxta pontem HilYinm in Yia Flaminia.
G. Marini I papiri diplomatici (In Roma 1805) p. 225 not. 3. — Gius. Settele
lllustrazione di un' antica iscrizione esistente nella chiesa di S. Silvestro in Capite in
Dissert. deir Accad. Rom. di archeol. 111 (1829) 231 sq. — 0. Marucchi La cripta sepol-
crale di S. Valentino sulla via Flaminia in Gli studi in Ttalia (Roma 1878). — G. Tomas-
setti in Arch. della Soc. Rom. VI (1883) 189 sq. — 0. Marucchi 11 cimitero e la basilica
di S. Valentino (Roma 1890). — Armellini >p. 6G2; *p. 8438q.
Condita a lulio I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 9. 205 ; Mommsen p. 75),
renovata ab Ilonorio I et a Theodoro I (n. l), refecta a Leone III (Duchesne
II 28), fuit decorata a Benedicto II (Duchesne I 363; Mommsen p. 203), ab
lladriano I (Duchesne I 500. 504), a Leone III (1. c. II 9. 20) et a Gre-
gorio IV (1. c. II 78). Ibi olim exstabat monasterium, quod inter XX anti-
quas Urbis abbatias ita recensetur: ^S. Valentini iuxta pontem". Inde a
saec. IX in documentis monasterii s. Silvestri Romani, cuius iuris erat, saepius
invenitur. Sed saec. XVI ecclesia destructa fuerat.
De archivo nihil.
*1 (642—49)
Theodorus „fecit et ecclesia b. Valentino via Flamminea iuxta pontem Molvium
a solo, quam et ipse dedicavit et dona multa obtulit^.
Laud. in Vita Theodori (Lib. pontif. ed. Dudliesne I 333; Mommsen p. 180). — Reg.
JE. ~.
Ecclesia s. Leucii in Yia Flaminia.
lam Gregorii I temporibus apud hanc ecclesiam monasterium fuit, cuius
abbas Oportunus ab ipso papa nominatur (Reg. Greg. I lib. XI ep. 57. J.
1428. JE. 1849). Hadrianus I ab heredibus Mastali primicerii et a Gre-
gorio secundicerio eorum portiones fundorum et casalium una cum ecclesia
8. Leucii acquisivit (cf. etiam Galletti Del primicero p. 53. 59; Tomassetti
in Arch. della Soc. Rom. VII (1884) 186 sq.). Eadem ecclesia nominatur
etiamtum in Vita Benedicti III (Lib. pontif. ed. Duchesne II 141. 142), sed
paulo post videtur diruta fuisse. Plura nescimus (cf. Armellini ^ p. 849).
*1 (772—95)
Iladrianus I „ecclesiam s. Leucii noviter restaurans, mirae magnitudinis domo-
cultam ibidem b. Petro . . aedificavit et in perpetuum concessit et in ea fines
ampliavit, tam ex hereditate quondam Paschalis quamque ex commutatione
heredibus quondam Luciae seu lohannis primicerii vel diversorum locorum".
Laud. in Vita Hadriani I (LQ). pontif. ed, Duchesne I 609). — Beg. JE. — .
cf. Latium, Patnmonia S. R. E.
Digitized by
Google
158 Roma.
Coemeterinm s. Nieomedis in Yia Nomentana.
Teste De Rosai (Bullett. di areheol. crist. Ser. I a. III (1865) p. 49 sq.),
quem sequitur Duchesne (Lib. pontif. I 322 not. 4), hoc coemeterium una cum
basilica sua exsttibat extra muros Urbis ad dexteram viae Nomentanae.
Ecclesiae b. Nicomedis mentio quoque fit in Vita Hadriani I (1. c. I 511).
*7 (619— 25J
Bonifatius V ^perfecit cimiterium s. Nicomedi et dedicavit eum".
jMud. in Vitn Bonifatii V (Lih. pontif. ed. Duchesne I 321; Mommsen p. 168). —
Reg. JE. — .
Honasterinm ss. Agnetis et Constantiae in Yia Nomentana.
(Sanf Agnese.)
Martius Milesius Sarazanius Couimentarius de basilica ss. Agnetis, (jallicani et
Constantiae in Via Nomentana, s. XVII, Napoli Bibl. Brancacciana I B 27 (1 F 1). —
Panciroli »p. 183. 277; «p. 312.sq. - Martinelli p. 52.sq. — Lubin p. 328. — Ciam-
pini Vet. mon. II 103 sq. et De sacris aedif. p. 126 sq. — Piazza p. 602 8q. — Franc.
Cancellieri Meraorie della chiesa di S. Agnese fuori le mura in cod. Vat. lat 9198. —
Nibby I 43 8q. — Forcella XI 347 aq. — L. Santini Vita di S. Agnese V. e M. e
notizie della basilica a lei dedicata sulla Via Nomentana * (Roma 1879) ; • (Roma 1883),
— Armellini II cimitero di S. Agnese (Roraa 1880). — Armellini *p. 6728q. ; *p. 857sq.
— Marucchi p. ^OSsq.
Ecclesia s. Agnetis a Constantino M. erecta et ab Innocentio I, Sym-
macho et Honorio I instaurata traditur (Lib. pontif. ed. Duchesne I 180. 222.
263. 323; Mommsen p. 62. 90. 125. 171 ; cf. inscriptionem ap. De Rossi Inscr.
chr. II* 44. 89. 104. 137; Grisar Anal. I 80). Quo tempore vero monasterium
ss. Agnetis et Constantiae et Emerentianae ei adnexum (in confinio Agelli)
conditum sit nescimus, sed laudatur in Vita Leonis III (Duchesne II 25).
Primitus certe incoluerunt moniales ord. s. Benedicti; Albericum autem
Romanorum principem novam Cluniacensium monachorum congregationem
induxisse Hugo abbas Farfensis asserit. Sub Benedicto IX monachi ibi
degebant, quorum abbas lohannes memoratur in Hadriani IV iudicato (n. 4).
Postea ibi clcricos minus religiose vixisse, ipse Paschalis II narrat, qui, iis
expulsis, moniales restituit (n. 2). Sixtus IV autem monasterium coniunxit
ecclesiae s. Petri ad Vincula. Innocentium VIII a. 1489 aug. 13 denique in
abbatiam erexisse et canonicos regulares ord. s. Augustini ex congregatione
Salvatoris de Bononia introduxisse, Pennottus tradit (Generalis totius s. ord.
cler. can. hist. tripartita ^ p. 277. 473). Titulum presbyteralem ab Inno-
centio X ecclesiae s. Agnetis in Agone concessum Leo X in alteram ecclesiam
hanc 8. Agnetis transtulit.
Tabularium s. Agnetis adservatur in Armario E archivi generalis canoni-
corum Lateranensium penes ecclesiam s. Pctri ad Vincula in sede abbatis
generalis (cf. Gott. Nachr. 1900 p. 131 sq.), ex quo nuperrime P. Fedele
documentum a. 982 ian. edidit in M^langes XXVI (1906) 174.
A = Orig. Roma Arch. di S. Pietro in Vincoli.
Digitized by
Google
Coemeteriura s. Nicomedis — Mon. ss. Agnetis et Constantiae. 159
B = Cop. ib.
C = Instrumenta acta donationes et privilegia ad canonicos regulares s. Petri ad
Vincula et s. Laurentii extra muros de Urbe spectantia vol. I, auct. Inn.
Gigliuccio, a. 1681, ib.
J) = Varia ad ss. Agnetis et Constantiae et s. Laurentii spectantia a Mich. Ang.
Monsacrati collecta, s. XVI 11, ib.
E == G. Terribilini Schede riguardanti le chiese di Roma, s. XVIII, Roma Bibl.
Casanat. 2178 (XX XI 2); cf. G5tt. Nachr. 1903 p. 120.
F = F.h, Galletti Miscellanea vol. IX, s. XVIII, cod. Vat. lat. 7930; cf.Gtttt. Nachr.
1903 p. 23.
1
[Benedictus IX?] confirmat canonicae ss. Agnetis et Constantiae in confinio
Agielli possessiones nominatim expressas. — [ concedimus vobis].
D ex libro infUrumentanim R p. 591 fmstra a ncbis quaesito. — Ed, Gott. Nachr.
1900 p. 140 w. 2. — Reg. ArmelUni *p. 184. JL. — .
Cui pontifici haec bulla, sine protocollo et sine eschatocollo exscripta, attri-
buenda sit, in dubio versatur. Sed eam, cum ab abbatibus monasterium regeretur,
concessam esse, facile coniectari potest ex ipsius verbis „quomodolibet pravorum
antecessorum abbatum*. Sub Benedicto IX lohannes, ut diximus, abbas memoratur.
2 Laterano 1112 mai. 11
Paschalis II Adeleitac abbatissae etc. : constituit in ecclesia ss. Agnetis et
Constantiae, penes quam clerici minus religioso vivebant, abbatissam cum
sororibus suis, statuens, ut ordinis monastici disciplina perpetua observatione
custodiatur. — Cum iusti viri. Scr. p. m. lohannis scrin. reg. ac not. s. pal.
Ego Paschalis etc. Subscr. 17 cardinales, abbates et subdiaconi. Dat. Lat.
p. m. lohannis S. R. E. diac. card. ac bibl., 5 id. mai., ind. 5, inc. d. a. 1112,
pont. aut. d. Paschalis II a. 13.
A. flnsert. huUae Urhani V a. 1370 feh. 8: Beg. Aren. t 171 f 429'. C f. 13 n. 6.
E f 38 Exc.J. — Ed. G6tt. Nachr. 1900 p. 156 n. 11. — Reg. JL, — .
*9 (1154—55)
Iladrianus IV committit lulio tit. s. Marcelli presb. card. causam inter mon.
s. Mariae in Monasterio et mon. ss. Agnetis et Constantiae de duobus petiis
terrae in Muro malo et de prato iuxta silvam ibidem.
Laud. in n. 4. — Reg. JL. — .
4 1155 april. 10 (11)
Ex iussione Iladriani IV, praesentibus Gregorio Sabinen. ep., lulio tit.
8. Marcelli et Gerardo s. Stephani in Coelio monte card. presb. atque lohanne
Petri Leonis consule, lis inter Romanum yconomum mon. s. Mariae q. app.
Monasterium et Merentianam abbatissam mon. ss. Agnetis et Constantiae atque
Merentianae (n. 8) agitur. Merentiana abbatissa absolvitur. — ludicatum
iussu Hadriani IV ab Ottone scrin. S. R. E. publicis litteris exaratum. Dat.
a. 1 d. Hadriani IV pp., ind. [3], m. april. die 1 1 .
B 8. XIV. fC f. 28 n. 7. F f. Ij. — Edd. GdlUUi I)el primicero p. 313. Fedek in
Arch. dtOa Soc. Rom. XXIX (1906). — Reg. JL. — .
Digitized by
Google
160 Homa.
Ecclesia s. Laarentii in Yia Tibnrtina.
(San Lorenzo fuori le mura.)
Panvinio p. 226 8q. — Serrano p. SSsq. — Ugonio f. 149'8q. — Panciroli
*p. 41l8q.; 'p. 155 8q. — Pennoiti Gen. totiu8 s. ord. cler. can. hist. tripartita *p. 277.
— Severano p. 649sq. — Martinelli p. 134sq. — Ciampini Vet mon. TI 101 sq.
et De sacris aedif. p. 111 sq. — Lubin p. 337. — Piazza p. 3468q. — Nibby I 296sq.
— Salv. Da Morrovalle La basilica di S. Lorenzo fuor delle mura illnstrata. Con
appendici di T. Bollici (Bologna 1861). — Fabio Gori Della porta e basilica di S.
Loreuzo etc. (Roma 1862). — G. 6. DeRossiLe Jue ba.siliche di S. Lorenzo neir agro
Verano in Bullett. di archeoL crist. Ser. I a. II (1864) 41 sq. — Forcella XII 497 sq.-
Armellini >p. 679sq.; *p. 865sq. — Marucchi p. 4768q.
Duae fuerunt olim basilicae b. Laurentii in agro Verano, quas deinde
Honorius III univit (cf. Duchesne Lib. pontif. I 197 not. 84). Earum alteram,
quae postea nominabatur ^speciosa", Constantinus M. imp. exstruxisse tradi-
tur ^super arenario cryptae", ubi fecerat Xystus III (Lib. pontif. ed. Duchesne
I 233; Mommsen p. 98) confessionem b. Laurentii: ditarunt Hilarus, lohannesl,
Hadrianus I, Leo III, Gregorius IV, Leo IV, Benedictus III, Nicolaus I.
Renovatur a Pelagio II, Gregorio II et ab Iladriano 1. Altera basilica, quae
appellabatur „basilica maior" et postea „ecclesia s. Mariae apud s. Lau-
rentium", a Xysto HI (Duchesne I 234; Mommsen p. 99) condita est ac
restaurata ab Hadriano I et a Leone III, qui porticum renovavit; auxerunt
Hilarus, Hadrianus I, Leo HI.
Vetustissimis temporibus basilicam hanc patriarchalem clerici tenuerunt;
postea monachi cum suo abbate; quorum disciplina exolescente, auctore
Alberico Romanorum principe Agapitus H novae tunc congregationi Cluniacensi
concessit, quae diutissime ibi permansit. Congregatione autem deficiente,
canonici regulares s. Salvatoris de Bononia, vulgo Scopetini vocati, iussu
lulii II a. 1511 nov. 7, eam obtinuerunt (Panvinius).
Archivum ecclesiae s. Laurentii adservatur hodie in canonicorum regu-
larium tabulario generali apud ecclesiam s. Petri ad Vincula, deperditis vero
vetustioribus documentis (cf. Gott. Nachr. 1900 p. 131 sq.).
t*i (314—3!})
Silvester I concedit ecclesiae s. Laurentii indulgentiam.
iMud. in Calixti III bulla a. 1458 iid. SJ (Reg. Vat. t. 453 f. 360). — Reg. JK. -.
Spuriuni. — Kaedem iudulgentiae esse videntur quae adservantur Romae in
ecclesia s. Petri ad Vincula ex ecclesia s. Petri Cremonae (ed. G5tt. Nachr. 1900
p. 139 n. 1).
*2 (468—83)
Simplicius „constituit . . ad s. Laurentium mart. hebdomadas, ut presbyteri
manerent propter poenitentes et baptismum: regio III ad s. Laurentium . .**.
V. Clerus urbis Romae n. 3.
t*5 (579—90?)
Pelagius (II?) confirmat indulgentiam (n. 1),
Laud. ut in n. 1. — Beg. JK. —.
Digitized by
Google
Eccl. s. Laarentii in Via Tiburtina — Mon. s. Eugeniae in Via Latina. \^\
f*4 (590—604?)
Gregorius (I?) confirmat indulgentiam (n. 1. 3),
Laud. ut in n. i. — Reg, JE, — .
*5 (847-55)
Leo IV octavam assumptionis b. Mariae diem, quae minime Romae antea
colebatur, vigiliis sacris matutinisque cum omni clero pemoctans, laudibus in
basilica eiusdem b. Mariae, quae foris muros iuxta basilicam s. Laurentii
mart. sita est, celebrare praecipit.
iMud. in Vita Leonia IV (Lib. pontif, ed. Duchesne II 112), — Reg, JE, — .
*6 (977)
In praesentia (Benedicti Vll), in Lateranensi palatio, causa inter Theophi-
lactum abbatem mon. s. Laurentii foris muros et Constantiam abbatissam
mon. s. Mariae q. v. Tempuli eiusque consortes agitur.
Laud. in charta a, 977 iun, 4 in Reg. Sublacen. s. XII f. 144 (ed. AUodi e Levi U
regesto Sublacense p, 168 n. 120), — Eeg. JL, — .
Honasterinm ss. Stephani et Cassiani in Yia Tibnrtina.
lam antiquissimis temporibus exstabant apud basilicam s. Laurentii duo
monasteria, alterum s. Stephani, fundatum ab Hilaro papa (n. 1), consecratum
a Simplicio (n. 2), renovatum ab Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne
I 508) et decoratum a Leone IV (1. c. H 112); alterum s. Cassiani. Ambo
Leo III ornamentis locupletavit (I. c. II 23). Leo IV denique, quum pro
magna paupertatis inopia in desolatione redacta ea invenisset, novum mona-
sterium sub nomine ss. Stephani et Cassiani instituit ibique monachos graecos
posuit (n. 3). Plura nescimus, quum monumenta desint.
*1 (461'-~6S)
Hilarus instituit monasterium ad s. Laurentium.
Laud. in Vita Hilari (Lib. pontif, ed. Dudiesne 1 245; Mommsen p. 110), — Reg. JK. — .
*2 (468—83)
Simplicius dedicat basilicam s. Stephani iuxta basilicam s. Laurentii.
Laud. in Viia Shnplicii (Lib. pontif ed. Duchesne I 249; Mommsen p. 112), — Reg.
JK, -.
*5 (847—55)
Leo IV monasterium quod nunc vocatur s. Stephani et Cassiani restaurans,
muneribus ac divitiis locupletissime peromat. In quo etiam sanctae con-
versationis plures graeco constituit monachos genere.
Laud. in Vita Leonis IV (Lxb. ponJtif ed, Duchesne II 113), — Reg. JE. — .
Monasterinm s. Engeniae extra portam Latinam.
Antiquissima ecclesia s. Eugeniae restaurata fuit a lohanne VII (Lib.
pontif. ed. Duchesne I 385; Mommsen p. 219) et ab Hadriano I (Duchesne
I 509), qui ibi monasterium puellarum constituit (n. l), auctum deinde a
K e h r , lUlia pontificU I. H
Digitized by
Google
162 Roma.
Leone III (1.0.1125). Ecclesia et basilica perierunt, nullo eorum vestigio
remanente. Errant Martinelli p. 350 et Lubin p. 335 , asserentes basilicam
B. Eugeniae in Coelio monte positam fuisse (cf. Armellini * p. 7^1 ; * p. 8S6;
Tomassetti in Arch. della So<^. Rom.VIII (1885) 20).
*1 (772—95)
Hadrianus I ^in basilicam b. Eugeniae, quae iamdudum eius renoYaverat
almitas, sollerti in ea gerens cura, monasterium puellarum noviter ibidem
a fundamentis aedificans, constituit, ut iugiter illuc Deo canerent laudes,
videlicet hora prima, tertia, sexta, nona, vespera et matutina; in quo et
plura obtulit dona, id est agros, vineas, domos, servos et ancillas diversisque
peculiis et ceteris mobilibus et immobilibus rebus".
Laud. in Vita Hadriani I (lAb, pontif, ed, Ducheme 1 510), — Htg, JE. — .
Ecclesia s. Sebastiani ad Catacambas in Yia Appia.
Panvinio p. 93 sq. — Serrano p. 43 sq. — Panciroli ' p. 754 sq.; * p.661sq. —
Severano p. 443 sq. — Martinelli p. 302. — Lubin p. 343. — Descrizione esattissima
della basilica dei S8. Fabiano e Sebastiano alle Catacombe, s. XVITI, Penigia Bibl. cotnunale
(sign. i.23). — Nibby I 7048q. — Forcella XII 147 sq. — Armellini » p. 7098q.;
* p. 896 sq. — G. B. Lugari Le catacombe ossia il sepolcro apostolico deir Appia (Roma
1888). — A. De Waal Die Apostelgruft ad Catacumbas an der Via Appia (Rom 1894). —
H. Grisar Die r^mische Sebastianuskirche und ihre Apostelgruft im Mittelalter in R5m.
Quartalschrift IX (1895) 409 sq. — G. B. Lugari in Cronachetta mensuale Ser. VI 1 1
(1901) 161 sq. — Marucchi p. 4888q.
Basilica apostolonim Petri et Pauli ad eorum sepulcra, ubi etiam
corpus 8. Sebastiani, a quo postea nomen sumpsit, erecta est, ut traditur,
a Damaso I. Ibi monasterium „in Catacumbas" a Xysto III conditum esse,
eius Vita narrat (n. 2). Nicolaus I aut illud renovavit aut aliud monasterium
in coemeterio s. Sebastiani fundavit (n. 3). Ecclesia fuit restaurata ab
Hadriano I (Lib. pontif. ed. Duchesne I 508) et decorata a Leone III
(I. c. II 13). Alexander III eam concessit a. 1161 Hugoni priori et
fratribus canonicis regularibus diaconiac s. Mariae Novae. Sed a. 1167
Hieronymus huius diaconiae cardinalis, consentiente Hugone priore monasterii
8. Sebastiani, eam cum suis reditibus commisit congregationi Cisterciensi
(Janauschek Orig. Cisterc. p. 162 n. 415). Gregorius XVI denique ecclesiam
hanc, quae inter septem basilicas Urbis maiores recensetur, a card. Scipione
Borghese funditus renovatam, fratribus Minoribus de Observantia concessit,
qui adhuc tenent.
De archivo nullam notitiam haurire valui. Sed adnotare iuvat, mem-
branas antiquas, quae legi tamen non potuerunt, in arca marmorea a. 1614
detectas fuisse (cf. Armellini Cronachetta mensuale Ser. II t. III (1877) 159
ex schedis Suaresii). Indulgentiae „ex quibusdam antiquissimis scriptis et
tabulis in eadem ecclesia tunc exsistentibus" ab Andrea de lacobatiis a. 1521
laudantur. Praeterea I. De Albericis in Historiarum virg. Deiparae de
Populo compendio (Romae 1599) p. 79 memorat „quendam librum mon.
Digitized by
Google
Eccl. 8. Sebostiani ad Catacumbas in Via Appia. 163
s. Sebastiani, in quo nonnulla privilegia et nonnullae litterae apostolicae
(lescriptae et manibus diversorura notariorum publicorura subscriptae fuerunt".
Inter haec raultae indulgentiae laudantur, quas Corneliua, Gregorius I,
Xystus II ecclesiara visitantibus concesserunt. Aliae autera indulgentiae
a Gregorio I, Pelagio, itera Gregorio, Silvestro, Alexandro, Nicolao, Pelagio,
Honorio et lohanne concessae enuraerantur in transurapto, iussu Andreae de
lacobatiis ep. Lucerini a. 1521 facto (ed. Grisar I. c. p. 447 sq.) et in docu-
niento Ludovici Becatelli ep. Ravellen. a. 1596 confecto (ed. I. De Albericis
I. c. p. 79). Easdera reraissiones a Silvestro, Xysto et Gregorio indultas
Cleraens VII a. 1523 nov. 26 confirraavit; iteraque Paulus III a. 1537 ian. 26
egit pro indulgentiis Gregorii, Silvestri, Alexandri, Nicolai, Pelagii, Honorii
et lohannis. Conf. etiara Suraraariura indulgentiarura concessarura . . in rotulis
repertis in archivo mon. s. Pudentianae ord. reformat. s. Bemardi extractis
per d. Angelura a s. Benedicto Sublacen. a. 1672 iun. 25 in cod. Vat. Barb.
4591 (L 140) f. 65' (cf. Gott Nachr. 1903 p. 99) et Scritture e docuraenti
deir erettione in parochiale la chiesa di S. Sebastiano detto alle Catacorabe,
s. XVII, Roraa Arch. capitolare di S. Giovanni in Laterano (N XXII; cf.
Giitt. Nachr. 1903 p. 538). Quae orania prorsus ficticia, quura onmi accura-
tiori indicatione careant, in nostris regestis oraittenda esse statuiraus. Docu-
menta reliqua ex s. Mariae Novae tabulario surapsiraus.
*1 (366— 84)
Daraasus . . dedicat platoniara, ubi corpora apostolorum iacuerunt.
Jjaud. in Vita Damasi (Lih. porUif, ed. Duchesne 184. 85. 212; Mommsenp. 83. 250). —
Reg. JK. — .
*2 (432—40)
Xystus III instituit monasteriura „in Catatymbas".
Laud. in Vita Xysli III (lAb. pontif. ed. Duchesne I 234; Mommsen p. 99). —
Rcg. JK. — .
*9 (858—67)
Nicolaus I condit monasteriura via Appia in coeraeterio s. Christi martyris
Sebastiani in Catacuraba . . ibique constituit raonachos sub abbatis regiraine
victuique necessaria dari ceteraque stipendia rainistrari praecipit.
Laud. in Vita Nicoiai I (Lib. pontif. ed. Duchesne II 161). — Reg. JE. — .
4 Tcrradna 1161 sept. 30
Alexander HI Hugoni priori et fratribus' eccl. s. Mariae Novae: concedit
ecclesiara b. Sebastiani in Catacumba habendam et regendam.
V. Eccl. 8. Manae Novae n. 9.
*5 (1174-75)
Alexander IH priori Lateranensi (an s. Quirici?), archipresbytero s. Mariae
Maioris et I. presbytero Huberti subdiacono coraraittit causara inter lordanura
priorera et canonicos s. Mariae Novae ex una et abbatera et raonachos
8. Sebastiani in Catacuraba ex parte altera.
V. Eccl. s. Manae Novae n. 11.
11*
Digitized by
Google
] 04 Roma.
6 Ferentino (1174-75) od. 9
Alexander III abbati et fratribus s. Sebastiani: mandat, quatenus super
eadem causa (n, b) sententiae archipresbyteri s. Mariae Maioris et I. pres-
byteri Uberti subdiaconi pareant, non obstante quod L. s. Quirici eidem
causae interesse non potuerit. Praecipit, quatenus priori et fratribus s. Mariae
Novae instrumenta quaedam reddant vel in praesentia iudicum faciant iustitiae
complementum.
V. Eccl. 8. Mariae Novae n. 12.
7 Anagni (1175) dec. 1
Alexanderlll lordano priori et canonicis s. Mariae Novae: confirmat senten-
tiam supradictam (n, 5. 6) et quae in instrumento publico ab Andrea scriniario
confecto de concessione ecclesiae s. Sebastiani facta continentur.
V. Eccl. s. Mariae Novae n. 13.
Ecelesia Apostolorum In Tia Ostiensi.
Ecclesia obscurae originis et fortunae exstabat in loco, ubi Petrus et
Paulus apostolus, cum ad supplicium ducerentur, ultimum vale invicem sibi
dixisse traduntur (cf. Torrigio I sacri trofei p. 68 sq.; Crescimbeni L^istoria della
basilica di S. Maria in Cosmedin p. 395 sq.; Armellini ^p. 743; ^p. 926).
*1 (676—78)
Donus restaurat atque dedicat ecclesiam Apostolorum sitam via Ostiensi.
Laud. in Vita Doni (Lib. pontif. ed. Diichesne 1348; Mammsenp. 192). — Beg. JE. — .
Ecclesia s. Pauli extra muros in Tia Ostiensi.
(San Paolo fuori le mnra.)
Panvinio p. C7 .sq. — Serrano p. 32sq. — Ugonio f. 227 8q. — Panciroli
*p. 6528q.; *p. 653sq. — Severano p. 385sq. — Flor. Martinelli Raccolta di qnello
spctta air istoria della basilica di S. Paolo (teste Mandosio II 52). — Martinelli Koma
ex ethnica sacra p. 270 sq. — C. Margarini Bullarium Casinense I (Venetiis 1650); II (Tu-
derti 1670). — (C. Margarini) Inscriptiones antiquae basilicae s. Pauli ad viam Ostien-
sem (Romae 1654). — Lubin p. 341. — Ciampini De sacris aedif. p. 109 sq. — Gio.
Batt. Vaccondio Notizie istoricbe delle quattro ba.siliche di Roma p. 129 sq. — G. Di
Costanzo Memorie suUa storia della basilica e del monastero di San Paolo in Roma
(Non vidi). — Piazza p. 3468q. — Crescimbeni L' istoria della basilica di S. Maria
in Cosmedin p. 407 sq. — N. M. Nicolai Della basilica di S. Paolo (Roma 1815). —
Ang. Uggeri Della basilica di S. Paolo sulla via Ostiense (Roma 1829). — Nibby I
577 sq. — ForcellaXII 1 sq. — Armcllini * p. 744; «p. 928sq. — Marucchi p. 135 sq.
Basilicae b. Pauli apostoli, ubi corpus eius, conditae a Constantino M.
et magnificentiore opere, iubente Valentiniano II imp. et Siricio a. 390 nov. 1 8
consecrante, refectae, patriarchali dignitate auctae, in vitis pontificum Roma-
norum tot mentiones invenimus, ut pontificum nomina repetere, qui eam
ditarunt, longum profecto sit. Primum a clericis sub praepositis administra-
tam fuisse, Gregorii I diploma (n. 3) demonstrat. Saec. VIII ineunte, ut in
aliis Urbis basilicis, monachi ex monasteriis prope ecclesiam institutis ad
officia divina celebranda adhibiti sunt. Verum Agapiti II temporibus, anti-
Digitized by
Google
Eccl. Apostolorum in Via Ostieusi — Eccl. s. Pauli extra muros. 165
quorum monachorum disciplina rcgulari iam dissoluta, monachi Cluniacensis
congregationis introducti fucrc (cf. E. Sackur Die Cluniacenser I 101). Saec. X
et XI abbatia s. Pauli ad maximum gloriao fastigium pervcnit. Martinus V
a. 1425 iul. 28 conccssit congregationi s. lustinae de Padua (Margarini Bull.
Cas. II 296 n. 289), quae, Casincnsis vulgo nuncupata, adhuc basilicam colit
Antiquissimis bullis pontificum Romanorum b. Pauli basilicam honesta-
tam fuisse non dubium est. Sed paene omnes perierunt. lam Bonifatius IX
in bulla a. 1400 dec. 31 (Margarini II 289 n. 282) queritur: „cum litterae
apostolicaa praedecessorum nostrorum super sustentationc , exemptione et
liberationc huiusmodi confectae incurata conservatione et inadvertentia irre-
cuperabiliter sint deperditae''. Paucorum autem privilegiorum , quae super-
sunt, non habemus autographa, sed solum apographa saec. XIII et XIV
confecta. Etiam diplomata Heinrici IV et Friderici I perierunt, Lotharii III
et Ileinrici VI tamcn privilegiis remanentibus (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 271).
Documenta, quae ad basilicam et abbatiam s. Pauli spectant, una cum
aliis ex monasteriis s. ApoIIinaris Novi Ravennati, s. Mariae Fontis vivi Par-
mensi et s. Benedicti Nepesino huc translatis, adservantur penes monachos
ord. s. Benedicti congregationis Casinensis in monasterio ipso s. Pauli; paucis
exceptis, quae transierunt ad R. archivum Romanum (Roma Arch. di stato,
Benedettini di S. Paolo; cf. Gott. Nachr. 1901 p. 241).
De archivo s. Pauli cf. v. Pflugk-IIarttung Iter p. 80 et Gott. Nachr.
1900 p. 129 sq. — Indices: C. Margarini Index alphabeticus archivi mon.
8. Pauli extra menia Urbis, s. XVII, Roma Arch. di S. Paolo (cf. Gott. Nachr.
1900 p. 129); P. L. Galletti Series chronologica praecipuarum chartarum, quae
in tabulario mon. bas. divi Pauli in Via Ostiensi adscrvantur (914 — 1500),
8. XVIII, in Miscell. vol. VI, cod. Vat. lat. 7927 f. 276 sq. (cf. Gott. Nachr.
1903 p. 22); P. L. Galletti Inventario di S. Paolo, s. XVIII, in Miscell.
vol. XXXII, cod. Vat. lat. 7953 p.I f. 1 sq. (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 24); P. L.
Galletti Indice dei libri di S. Paolo a. 1724 in Miscell. vol. XIX, cod. Vat.
lat. 7940 f. 233 (Gott. Nachr. 1903 p. 23).
B = Cop. Roma Arch. di San Paolo fuori.
C = Codex diplomaticus basilicae moDasteriique s. Pauli , s. XVUl, ib. ; cf. Gdtt.
Nachr. 1900 p. 130.
D = Fel. Contelori Privilcgia ecclesiao s. Pauli, s. XVII, cod. Vat. Barb. 2468
(XXXII 259, olim 2485); cf. G6tt. Nachr. 1903 p. 86.
E = Fel. Contelori Privilegia s. Pauli de Urbe, s. XVII, Roma Arch. Vat. Misc.
Arm. VII t. 132 (M^langes 54).
Excerpta ex archivo b. Pauli inveniuntur ap. Galletti Miscell. vol. IX. XI.
XXXI, codd. Vat. lat. 7930; 7932 p. II. III; 7952 p. I. II; Galletti Documenti
di S. Paolo, 8. XVIII, cod. Vat. lat. 8029 p. I. II (cf. Gott. Nachr. 1903
p. 23—24).
t*i (3U—35) nov. 18
Silvester I basilicam b. Pauli sollemniter consecrat; maximam remissionem
omnibus ad eam devote venientibus condonat, Romanis et circumiacenti-
Digitized by
Google
1 56 Roma.
bu8 1 anni, Tuscis, Lombardis ct Apulis ot ceteris mare non transeuntibus
2 annorum, sed et his, qui maria transmoare noscuntur, 3 annorum.
Laud. a Peiro Maliio in Opusculo histvriae sacrae c. 1 et a Maphato Vegio De rdm
antiquis nienun-abUibus bas, s. Pciri lib. Ic. 2 (qui ditni 14 kal. dec praebet). — Reg. JK. —.
Spurium. — Kadem die a. 390 Siricium novam basilicam dedicasse, Grisar
Geschichte Roms I 284 ex inscriptione coniecit.
*2 (468—83)
Simplicius ^constituit . . ad s. Paulum apoat. . . hebdomadaa, ut presbyteri
manerent propter poenitcntes et baptismum: . . regio I ad s. Paulum . . ."
V. Clerus urbis Romae n. 3.
3 604 ian. 25
Gregorius I Fclici subdiac. et rectori patrimonii Appiae: praecipit, ut
masaam Aquas Salvias cum omnibus fundis suia ct duos hortos intcr Tiberim
et porticus eccl. s. Pauli positos, simul ct tcrrulas q. v. Fossa latronis, a sese
ceclesiae s. Pauli donatas, ad nomcn huius ccclcsiac tradat. — Licct omnia.
Dat. 8 kal. feb., imp. d. n. Phoca pp. aug. a. 2 ct cons. cius a. l, ind. 7.
Tabula tnarttujrea in tnon. s. Pauli [— P. Sabini SyU. inscr. chr. s. X VI in cod. Marc.
d. X c. m f. 28&. 0. Panmnii De eccl urbis Koinae «. XVI in cod, Vat. lat. 678 J f. 139.
A. MassarcUi MisccU, I f. 137 San Sevcrino Btbl, comunalc. Inscr. urbis Romae s. XVI in
Arch. Vat. Misc. Arm. II t. 46 f 15'; Artn. VI t. 30 f 67'; Arm. XI t. 43 f 107*; cod. Vat.
lat. 3467 f. 38'; cod. VaiUceU. C 16 f 154, Aleandri lacrizioni antiche s, XVI in cod, Vat,
lat. 7113 f 74'. UgheUi Monuinenta s. XVII in cod. Vat. Barb, 3209 (XL 6) f 95. I. B.
Donii Inscr. coll. s. XVII in cod. Vat, Barb. 2756 (XXXIV 73, olim 3583) p. 566. Cod.
dipl. s. Pauli s. XVIII f 1]. — Ileg. Grcg. I lib. XIV ejK 14 [= DeusdedU lib. III c. 102
(88)], — Edd. Panvinio De praecipuis Urbis basilicis p. 79, Baronius Ann, ad a. 604 c. 18.
Scverano p, 390. Margarini Inscr. p. 18 n. 243. Pl, PuccineUi Memorie sepolcrali (1664) p. 53.
Margarini BuU. Cas. II 1 n. 1. Ciampini De sacris aedif. p. 110. Vaccondio p. 140. S.
Gregorii Opp. cd. Maur. II 1273; IV 330. Biandiini praef. ad Anastasium, BuU. Rom.
ed. Cocfjuelifies I 104 n. 19. Ang. Rocca T/ics. pontif sacrarunique antiq. II 410. GaUetii
Imcr, Rom. I 5 n.9. Mansi X 390 n. 9. Nicolai p. 205 n. 426A. G. Marini ap, A, Mai
Scr. vet. nova coU. V 213 n. 1. Bidi. Rom. ed. Taur. 1 175 n. 19. Martinucci Deusdedii p. 281.
De Rossi Inscr. chr. II^ 423 n. 38. PUra Anal. nov. spicil, Solesmen, I 467, Kirsch in Rom.
Qnartalschrift II (1888) 235, Migne LXXVII 1318 n. 14. Mon. Gertn. Epp, II 433.
Grisar Amd. Rom. I 157 n. 13 (Uib. III n. 2). Wolf v. GlanvcU Deusdedit p. 313. — Regg.
Coppi in Dissert. dcUa jyontif, Accad. Rom. X V (1864) 210. Ewaid in N. Arch. III 549.
Tomassctti in Arch. deila Soc, Rom. XIX (1896) 138 n, 2. J. 1546. JE, 1991.
cf. V. Pflugk-Harttung in Quellen u. Forsch. IV 167.
*4 (590—604)
Orcgorius I praccipit, ut in ccclcaia b. Pauli apost. super corpus b. Pauli
missac cclcbrcntur.
Laud. in Vita Grcgorii I (Lib. potUif cd. DucJiesne 1 109. 312; Mommsen p. 162), —
Reg, JE. — .
5 (731—41)
Orcgorius ITI statuit de oblationibua, quae offerri dcb entur per singuloa
dicH in ccclcsia s. Pauli apost. — Brcvc facta a me.
Tabtda inarnwrca in mon. s. Pauii /"— P. Sabini Syli. inscr. chr. s. XVI in cod. Marc,
ci. X c. 195 f 288*. Aleamlri Iscrizioni anliche s, XVI in cod. Vat. iat. 7113 f, 101. 111.
L B. Donii Insor. coU, s. XVII in cod, Vat, Barb, 2756 (XXXIV 73, olim 3583) p, 400], —
Digitized by
Google
Eccl. 8. Pauli extra muros. 157
Kdd. Baronius Ann. ad a. 741 c. 12, Margarini Inscr. p. 4 n. 30. Margarini Bull. Cas.
II 4 n. 6 = Muratori Nov. tJies. vet. inscr. IV 1881 n. 1 = Nouveau traiU de diphmatique
V 167 not. 1. Biatichini pracf. ad Anastasium. Card. Tlionmasii Opuscula varia ed. Vez-
zosi VII 20. Dorgia Vat. conf. p. CCXLII. CanceUieri De sccretariis bas. Vat. II 674. Nicolai
p. 187 n. 341). G. Marini ap. A. Mai Scr. vet. nova coU. V 214 n. 1. De Rossi Inscr. chr.
Il^ 423 n. 41. Grisar Anal. Roni. 1 169 n. 18 (tab. III n. 3). — liegg. Pomp. SamelU Lettere
ecdesiastiche (In Venezia 1740) VI 37. J. 1737. JE. 2254.
cf. V. Pflugk-Harttung in Qucllen u. Forsch. IV 173.
*6 (817-24)
Paschalis I confirmat possessiones et nominatim totam Galeriam cum colonift
et colonabus suis et omnibus terminis, excepta tcrra parva, quam ibidem deti-
nct s. Sabas.
Laud. in n. 16. — Reg. JE. — .
7 (847—55)
Leo IV omnibus christianis notitiam contestationis: quicumque dona vel obla-
tioncs altaris b. Pauli totiusque templi eius ab usu et utilitate hic Deo ser-
vientium tollere praesumpserit aut rectorem per pecuniam vel aliquod malum
ingenium ordinaverit sive hcreditatem huius loci vendere vel comparare ausus
fuerit, Dei maledictionem in corpore suo suisque rebus habeat. — Quicum-
que dona.
TabuUi marmorea in mon. s. Pauii [= P. Sabini SyU. inscr. chr. s. XVI in cod.
Marc. d. X c. 195 f. 288. A. MassardU Miscdl I f 136 S. Severino Bibl cotnunale. Inscr.
urbis Romae s. XVI in Arch. Val. Misc. Arm. II t. 46 f 16*; Arm. VI t. 30 f 69; Arm. XI
t. 43 f 108; cod. Vat. kU. 3457 f 40^; cod. VaUiceU. C 16 f 154'. I. B. Donii Inscr. coU.
s. XVII in cod. Vat. Barb. 2706 (XXXIV 73, olim 3583) p. 399. G. TerrihUini Sclicdat
s. XVIII in cod. Casanat. 2185 (XX XI 9) f. 125. Cod. dijd. s. Pauli s. XVIU f. 2]. —
Edd. Panvinio De praecipuis Urbis basilicis p. 72. Margarini Inscr. p. 28 n. 384. PuccineUi
Mem. scpolcrali p. 53. Margarini BuU. Cas. II 20 n. 24 = Muratori Nov. thes. vet. inscr. IV
m)l n. 5. BuU. Rom. ed. Cocquelines I 161 n. 2 = BuU. Rom. ed. Taur. I 258 n. 2 =
Migne CXXIX 971 n. 4. GalletU Inscr. Rom. I 17 n. 20. Nicolai p. 206 n. 426 B.
G. Marini ap. A. Mai Scr. vet. nova coU. V 215 n. 1. De Rossi Inscr. chr. II^ 423 n. 40.
Grisar AfuU. Rom. I 183 n. 26 (Uib. V n. 1). — Rcgg. J. 1931. JE. 2535.
cf. V. Pflugk - IlarttuDg in QucUeu u. Forsch. IV 173 sq. — Editores paene
onines hoc dccretum Leoni 111 attribuerunt; itaque Jaffe et Ewald iutcr Leonis 111
regcsta receperunt. Sed De Rossi gravibus demonstravit ai-gumeutis, id aut Leoni IV
aut Lconi Vll adscribendum esse. Ego Leonem IV auctorem diplomatis fuisse
crcdiderim, praesertim quum ille fuerit expresse nominatus in Gregorii VII privi-
legio (n. 10).
*8 (847—55)
Leo rV ^constituit in basilica b. Pauli apost. . . vespertinas publice a cuncto
clero et schola die natalis eius psallere laudes''.
Laud. in Vita Leonis IV (Lib.pontif ed. Duchesne II 108). — Reg. JE. —.
*9 (942—46)
Marinus II possessiones confirmat et concedit nominatim civitatem Patricum
cum omnibus appendiciis et cum tota ecclesia s. Laurentii, duo quoque
castella, id est Mons Pado et Campum lacum atque Grossetum.
Laud. in n.l6 et 19. — Reg. JL. — .
Digitized by
Google
168 Roma.
*10 (946—55)
Agapitus II possessiones confirmat et donat specialiter medietatem civitatis
Manturanae et totius territorii eius cum colonis et colonabus suis, retinens
alteram medietatem in dominio suo.
Laud. in n. 16. — Reg. JL. — .
Exstabat olim in pavimento ecclesiae b. Pauli tabula marmorea, paeue omnis
laesa, solum nomen AGAPITVS EP offeren», iii qua Agapiti II diploma hoc sculp-
tum fuisse putavit G. Marini ap. A. Mai Scr. vet. nova coU. V 214 (cf. v. E^ugk-Hart-
tung in Quellen u. Forsch. IV 169 not. 2 et Grisar Aual. Rom. 1 39).
*11 (999—1003)
Silvester II confirmat possessiones.
Lat$d, tn n. J6 et J9. — Beg. JL, 3936.
*12 (1048—54) .
Leo IX concedit privilegium confirmationis.
Laud. in n. J6 et J9. — Reg. JL. 4327.
*13 (1057-58)
Stephanus IX concedit privilegium.
Laud. in n. J9. — Beg. JL. 4380.
*14 (1061—73)
Alexandcr 11 concedit omnes oblationeB super altare maius s. Pauli sive
in confessione atque in reliquis ecclesiae b. Pauli altaribus datas et confirmat
possessiones.
Laud. in n. J6 et J9. — Beg. JL. 4740.
15 (1074—75)
Gregorius VII omnibus christianis etc: promittit, se ter in anno cum
omnibus Romanis ecclesiis generaliter missam celebraturum et septies specia-
liter memoriam illorum clericorum et laicorum, qui a Guillelmo glorioso
Aquitaniae duce ad auxilium praestandum incitati, unoquoque anno de suis
rebus oblationes largiri disposuerunt ad ccclesias b. Petri et b. Pauli
restaurandas, inter sacra missarum sollemnia habiturum, ut Deus eos a cunctis
peccatis absolvat.
v. Eccl. 8. Petri in Vaticano n. 25.
16 (1073-85) tnarL 14
Gregorius VII Paulo apostolo: cedit omnes oblationes super altare, oblationes
confessionis et omnium altarium ecclesiae b. Pauli pro restauratione monasterii
et confirmat posscssiones nominatim expressas et cuncta, quae a Gregorio
„doctore mellifluo'' (n. 3)^ Leone IV (n. 7)^ Silvestro (n. 11), Marino (n. 9).^
Leone IX (n. 12)^ Agapito (n. 10)^ Paschasio (n. 6) et Alexandro (n. 14)
concessa et confirmata sunt. — Quotienscumque tibi. Scr. p. m. Beniamin
not. s. pal., in m. martio, die 14, ind. . .
i^» a. J28J dec. 3J. B^ 8. XIV. [C f. 6'. B p. J. E f. J]. — Edd. Margarini BuU.
Cas. 11 J07 n. JJ2 = Migne CXLVIll 722 n. 78. Coppi in Dissert. deOa pontif. Accad.
Bom. XV (J864) 209 n. 23 = G. Cascioli Mem. stor. di Poli (Boma J896) p. 299 n. 4. —
Bcgg. Degli Effetti Mem. di S. Nonnoso (D^ borghi di Boma e luoghi conmcini al SoraUe.
In Botna J675) p. 29. GaUetti Capena p. 42. GaUetti Dd primicero p. 368. N. Archiv III 155
Digitized by
Google
Eccl. 8. Paoli extra muros. 169
ex E (die 10, 4 ind.). TomasseUi in Arch, deUa Soc, Rom. XV 183 n 4; XIX 142 n. 17;
XXVI 176 (ad 1073 mart. 13). J. 3987, JL. f 5200 ad 1081 mart. 10.
Falsam haiic bullam essc v. Pflugk -Harttung Iter p. 80 et Loewenfeld conten-
dunt, sed nescio quibus rationibus innitantur. Interpolatam vero esse ego etiam
concedo.
J7 (1099—1118)
Ante praesentiam Paschalis II Cencius et Stephanus filii Theobaldi Cencii
de Stephano reddunt in manum Paschalis pp. b. Paulo omnia illa castella,
quae Theobaldus per vim ei abstulerat, i. e. Flaianum, Baccariciae, Liprinia-
num, ambaa civitaculas, scilicet civitatem de Colonis et civitatem Strictilia-
nam, in territorio Collinensi.
V. chariam ap. GaUetti Capena p. 59 n. 1 (ex arch. b. Pauli N 6). — Reg. JL. — .
18 (1099—1118)
Praecepto Paschalis II, eo in curia Lateranensi praesente et laudante,
AnastasiuB presb. et monachus et prior mon. s. Pauli locat Cencio et Stephano
filiis Theobaldi Cencii eadem castra (n. 17).
V. chartam ap. GaUetti Capena p. 62 n. 2 (ex arch. b. PUuU N9). — Reg. JL, — .
19 Laterano 1130 mart. 27
AnacletusII Anastasio abbati s.Pauli etc.: confirmat ad exemplar Alexandrill
(n. 14) aliorumque ante eum pontificum Romanorum oblationes a fidelibus
datas, item possessiones nominatim illustratas et iura et quaecumque a
b. Gregorio (n. 3) et Silvestro (n. 11)^ Marino (n. 9)^ Leone (n. 12)^ Stephano
(n, 13)^ Alexandro (n. 14) concessa sunt. — Et apostolicae sedis. Ego
Anacletus etc. Subscr. 13 card. Dat Lat. p. m. Saxonis S. R. E. presb.
card. et canc, 6 kal. april, ind. 8, inc. d. a. 1130, pont. aut. d. Anacleti II
pp. a. l.
B a. 1398 oct. 22. [C f. 18']. — Edd. Margarini BuU. Cas. II 139 n. 150 = Migne
CLXXIX 692 n. 4. — Regg. GaUetti (Japenap. 41. TomasseUi in Arch. deUa Soc. Rom. XIX
(1896) 142 n. 18. J. 5926. JL. 8373.
20 Laterano (1139 april. 3)
Praesidente Innocentio II in concilio Lateranensi in eccl. Salvatoris sollem-
niter habito et consedentibus primis S. R. E. et collateralibus episcopis, tribus
quoque patriarchis Antiocheno, Aquilejensi et G[radensi], Azo abbas mon.
8. Pauli querimoniam facit contra Stephanum Theobaldi et Theobaldum et
Petrum nepotes eius de castro Baccarice et de Castello novo, contra Tibur-
tinos de castro sancti Poli et ecclesia s. Cosmae de Vicovaro et s. Pauli et
8. Angeli in Perlaiule, contra Octavianum filium Odonis de Numentana de
castro Numentano, contra Baronzinos de parte quadam in castro Patrica et
contra comitem Galeriae de castro Galeriae.
V. libeUtm querulwn ap. GaUetti Capena p. 65 n.3 (ex arch. b. Pauli N 8). — Reg. JL. — .
21 Ferenlino 1175 iun. 10
Alexander III Rainaldo Aquinati ep. : decidit causam inter eum et fratres
8. Pauli de Roma super ecclesia s. Viti de Melfia vertentem.
V. Aquino Episc.
Digitized by
Google
170 Roma.
Honasieriam s. Caesarii et s. Stepliaiii apud b. Paalam apost.
Antiquissimorum monasteriorum apud basilicam b. Pauli ignoramus
originem. Monasterium s. Stephani, quod fuit ancillarum Dei, iam recordatur
Gregorius I in diplomato a. 604 (Eccl. s. Pauli n. 3); monasterium s. Caesarii
monachorum habitaculum fuisse crediderim. Teste auctore Vitae Gregorii II
ambo, a monialibus et monachis suis deserta, renovavit Gregorius 11, qra*
8ub uno abbate monachos ad administranda divina officia in basilica b. Pauli
constituit (n. 1). Monasterio s. Caesarii itemque s. Stephani Leo III dona
obtulit (Lib. pontif. ed. Duchesne II 23). Saec. X haec duo monasteria
memorantur uno titulo : monasterium ss. Caesarii et Stephani q. v. Ad quatuor
angulos, quamquam in Gregorii VII privilegio pro monasterio s. Pauli (n. 16)
denuo legimus: mon. s. Stephani quod est monasterium ancillarum, positum
ad 8. Paulum apostolum. Hodie eorum vestigia minime inveniuntur (cf.
Duchesne I. c. I 410 not. 6 et II 44 not. 82; Sickel Prolegomena zum Liber
diumus II (1889) 29 sq.; Armellini ^ p. 743; ^ p. 928).
De archivo nihil, quamquam haud dubium est documenta ad haec
monasteria spectantia in archivum basilicae b. Pauli translata olim fuisse.
1 (715—31)
Gregorius II monasterium s. Stephani, quod intro atrio b. apost. Pauli fiin-
datum est, iam elapso tempore congregatione servorum aut ancillarum Dei
nudatum, monasterio [s. CaesariiJ sociat, quatenus ab eius abbatibus disponatur
et regatur. — Creditae speculationis.
Lib. diurn. f. LXXXVII (ed. Sickd p. 114 n. 87). — Beg. JE. -.
Cuinam pontifici bacc Diurni formula attnbuenda sit, in disputatione versaiar.
Sickel enim (Proleg. II 29) Hadriano 1 adscribii; Ducbesne contra Gregorio II,
formulam ipsam refereus mouasteriorum rcformatioui in illius pontificis Vita his
verbis commemoratae (Lib. pontif. ed. Ducbesne I 397): ,Hic monasteria, quae secus
basilicam s. Pauli apost. eraut, ad solitudinem deducia iunovavii, aique, ordinatis
servis Dei nionachis, cougregationem posi longum iempus consiiiuens, ui iribus per
diem vicibus ei nociu maiuiinos dicereni''. Nos auiem Sickelio obiicimos, in Vita
Hadriani I, cuius donaiiones ei monasieriorum reformaiiones iam luculenier abun-
deque indicaniur, nullam prorsua de nosiris hisce monasieriis meniionem fieri.
Ooncedimus, narraiionem fomiulae atque supra mcmoruiae Viiae Gregorii H alt-eram
alteri non saii» respoudere; illa enim de unione ipsorum monasieriorum loqoiiur,
hacc de monasieriorum renovaiioue ei de cousiiiuiis inibi monachis; ai reap&e
parvi haec diflercuiia aesiimauda esi; quiu immo noiiiias doas complere alieram
altera facile possumus.
Monasterium ss. Yincentii et Anastasii ad Aquas SalTias.
(Tre Foniane.)
Panviuio p. 85 sq. — Serrano p. 39 sq. — Panciroli *p. 801; * p. 658. —
Severauo p. 411sq. — A. Vallinus Hist. mou. ss. Vinceniii ei Anasiasii de Urbe (test«
Mandosio Bibl. Rom. I 156 n. 18). — Mariinelli p. 317. — Lubin p. 329. — Crescim-
Digitized by
Google
Mon. ss. Vinccntii et Anastasii ad Aqnas Salvias. 171
beni L' istoria di S. Maria in Cosmedin p. 397 sq. — N. Ratti Storia di Genzano (Roma
1797) p. 6sq. — Nibby 1755sq. — Forcella XII 313 sq. - G. B. De Rossi in Bullett
di archeol. crist. Ser. I a. VII (1869) HSsq. — Gabriel (Moubet) D'Aiguebcllc L' abbaye
des Trois - Fontaines situde sur Eaux - Salviennes pres de Rome *(Lyon 1869); *(1879). —
1. Giorgi II regcsto del monastero di S. Ana.stasio ad Aquas Salvias in Arch. dclla Soc.
Rom. I (1877)49sq. — Loewenfeld ib. IV (1881) 399 sq. — Tomassetti ib. XIX (1896)
135sq. — Armellini *p. 7558q.; 'p. 940sq. — P. Kirsch Der Ort des Martyriums des
h. Paulus iu Rom. Quartalschrift II (1888) 233 sq.
Conditum aut a Narsete pati*icio, ut affirmat Benedictus monachus in
chronico suo (Mon. Germ. Scr. III 699), aut ab Honorio I circiter a. 625, ut
narrat Panvinius p. 87, in massa, quae iuris monasterii s. Pauli ex donatione
Gregorii I fuerat, ibidem ab ipso Ilonorio I reconditum fuisse fertur s. Ana-
stasii martyris caput. Aliter Giorgi p. 49 sq. et Tomassetti p. 135 sq. Sed
certum est, iam saec. VII monaaterium s. Anastasii apud Aquas Salvias, a
monachis graecia habitatum, exstitisse. Temporibus Hadriani I per incuriam
monachorum igne consumptum, ab eodem pontifice „a flammiferis ruinis
noviter erutum et in meliorem statum restauratum fuit" (Lib. pontif. ed.
Duchesne I 512). Ditarunt Leo III (1. c. H 11. 22), Gregorius IV (1. c. II 79),
Leo IV (1. c. II 109), Benedictus III (1. c. II 145) et Nicolaus I (1. c. II 158).
Desertum temporibus Gregorii VII, qui monasterium basilicae s. Pauli con-
ccssit (Eccl. 8. Pauli n. 16), monachis destitutum fuisse videtur usque ad
saec. XH. Quod circiter a. 1140 Innocentius II s. Bernardo abbati Clarae-
vallcnsi donavit, qui ibi congregationem monachorum Cisterciensium et primum
constituit abbatem Petrum Bernardum Pisanum, postea Romanum pontificem
nomine Eugenii IH (cf. Janauschek Orig. Cisterc. p. 62 n. 151). Inde ab
a. 1419 rectum fuit ab abbatibus commendatariis, inter quos Antonius card.
Barberini pcculiari memoria dignus. Sacc. XVII ct XVIII floruit in mona-
sterio rcligio Cisterciensis sub abbatibus ex congregatione s. Bernardi de
Tuscia, quorum notissimus ille Fcrdinandus Ughelli, Italiae sacrae auctor
benc meritus, ab a. 1638 ad a. 1670. Suppressum a. 1812, a Leone XII
a. 1826 fratribus ordinis Minorum s. Francisci de Observantia, a Pio IX
a. 1868 ordini monachorum Cisterciensium reformatorum de Trappa conceditur.
Archivum adservatum fuisse videtur usque ad saec.XVII in ipso monasterio.
Sed Antonius card. Barberini abbas commendatarius antiquioris aetatis chartas
transportari iussit in familiae suae tabularium, ex quo transierunt, Fel. Contelorio
impetrante, ad archivum Vaticanum, ubi hodie custodiuntur in castri s. Angeli
archivi Arm. XV et XVI (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 550). BuIIarum apographa
quaedam etiam inveniuntur Senis in archivo reipublicae, cui Angelus abbas
commendatarius Trium fontium a. 1452 per emphyteusim concessit oppida in
maritima Etruriae tunc agri Senensis, quae ex Caroli M. donatione iuris
monasterii exsistebant; cf. BuIIcttino Senese VI (1899) 8. De lite inde inter
rcmpublicam Scncnsium et monasterium s. Anastasii exorta cf. quae narrat
B. Malavolti Hist di Siena lib. 4 p. 3 (-=- Torrigio Le sacre grotte Vaticane
^•^p. 428). Quao remansenmt in tabulario monasterii nionumenta, vidit
Digitized by
Google
172 Roma.
etiamtum Ughellus (f 1670), postea perieront. Alia exstant Romae in archivo
tum familiae Sforza-Cesarini (sed cf. seriem membranarom ed. ab E. Celani
in Arch. della Soc. Rom. XV (1892) 229 sq.), tum Fiano (teste Giorgi p. 57
not. l) atque etiam in archivo Mattei (teste Oalletti in cod. Vat. lat. 7951
p. I). Codex denique Parisiensis saec. XII (Bibl. nat. Nouv. acquis. fonds
latin 1402), ex quo Loewenfeld vulgayit documenta nonnulla ad monasterium
8. Anastasii spectantia (in Arch. della Soc. Rom. IV 399 sq.), haud dubio
olim bibliothecae huius monasterii erat.
B = Cop. Roma Arch. Vat, Ann. XV c. X fB'J et Arm. XV c XVII fB*J.
B* =■ Cop. Siena Arch. di stato (Riformagioni S. Anastasio).
C = Liber antiquus privilegioram sive lora mon. s. Anastasii (laadatur a Panyinio
et a Massarello, cui codicem ostendit Thomas Lilius Bononiensis), etiainiani
saec. XVII in archivo Barberiniano (cf. GOtt. Nachr. 1903 p. 550) , nunc desi-
deratur.
D = Chartulanum s. Vincentii ad Aquas Salvias, s. XVI, cod. Vat. lai. 5844, fortasse
apographum cod. C; cf. Giorgi p. 57 sq.; PflugkU. Iter p. 128; G5tt. Nachr.
1903 p. 14.
^ = (Ughelli) Privilegia coenobii Trium Fontium, s. XVII, cod. Vat Barb. 3232
(XL 29). Est apographum cod. D. Adservabatur olim , teste cod. Vat. Barb.
1571 (XXVII 77) f. 14, in bibliotheca abbatiae s. Salvatoris de SepUmo
(Settimo), quae tunc prima erat cougregationis Cistercieusis de Tuscia; c£.
PflugkH. Iter p. 95; G5tt. Nachr. 1903 p. 97.
F = InstrumenU varia, s. XVII, cod. Vat. Barb. 1571 (XXVII 77, olim 243); cL
G6tt. Nachr. 1903 p. 82.
G = Brevia summorum pontificum, s. XVII, cod. Vat. Barb. 2072 (XXX 145); cf.
PflugkH. Iter p.91; G5tt Nachr. 1903 p. 83.
H = (Ughelli) Privilegia pontificum et imperatorum, s. XVII, cod. Vat Barb. 3214
(XL 11); cf. PflugkH. Iter p. 93; Fraikin in Annales de Saint - Louis - des-
Frauvais III (1898) p. 59 sq. 257 sq.
/ = (Ugbelli) Privilegia pontificum varia, s. XVII, cod. Vat. Barb. 3222 (XL 19);
cf. Pflugkll. Itcr p. 93.
K = Istromenti e scritture diverse vol. I: Contratti, s. XVI— XVII, Roma Arch.
Vat. Arm. XXXIV t 53.
L = Fel. Contelori Cameralia vol. S. s. XVII, Roma Arch. Vat. Arm. XXXVII
t 17; cf. G6tt. Nachr. 1900 p. 122. 374.
M — Fel. Contelori Bullae et brevia Alcxaudri III, s. XVII, Roma Arch. Vat Misc
Arm. Vll t. 127.
-V = Confaloneri Diversae scripturae voL V, s. XVII, Roma Arch. Yat. Fondo Con-
faloneri; cf. GOtt Nachr. 1900 p. 391.
= De ecclesiis Urbis vol. 1, s. XVll, Roma Arch. Vat Misc. Arm. VI t 29; cf.
Gdtt Nactr. 1900 p. 384.
P = 0. Panvinii Schedae, s. XVI, Roma Arcb. Vat Misc. Arm. XI t 34 fP^J et
Arm. XV t 128 fP*J; cf. Gott Nachr. 1901 p. 2 sq.
Q = A. Massarelli Miscellanea vol. I, s. XVI, San Severino Bibl. comunale; cf. G6tt.
Nachr. 1898 p. 505 sq.
R = G. Terribilini Schede riguardauti le chiese di Roma vol. II, s. XVIII, Roma
Bibl. Casanat 2178 (XX XI 2); cf. G5tt Nachr. 1903 p. 120.
Exccrpta et notitiae cx archivo s. Anastasii inveniuntur in: Inventario
delle scritture spettanti alla Abbadia di Tre Fontane, s. XVII, Roma Bibl.
Vat. Arch. Barberini (cf. Gott. Nachr. 1903 p. 550); I. Laderchi Memorie
Digitized by
Google
Mon. 88. Vincentii et Anastasii ad Aquas Salvias. 173
eatratte dalV archivio del ven. monastero di SS. Vineenzo e Anastasio ad
Aquas Salvias, s. XVIII, Roma Bibl. Vallicell. G 100 (cf. Gott. Nachr. 1903
p. 134); P. L. Galletti Miscellanea vol. XXX f. 1 sq.: Eatratto di pergamene
esistenti neHarchivio di casa Mattei, s. XVIII, cod. Vat. lat. 7951 p. I (cf.
Gott. Nachr. 1903 p. 24).
il (805)
Leo m et Carolus M. imp. concedunt b. Anastasio eiusque monasterio ad
Aquam Salviam civitatem Ansidonia aliasque possessiones et iura. — Ac die.
Actum etc. a. d. inc. 805, ind. 13, Leonis III a. 10 et Caroli imp. a. 5. Ego
Leo etc. Ego Carolus etc. Subscr. 3 episcopi et 2 duces. Ego Anastasius
scrin. S. R. E. etc. complevi et absolvi.
Tabtda aenea, oUm in sacrario mon, 8. Ancisicisii itixta aUare, periit; cuius fragmenta
vidit ipse TorrigiuB a. 1630 „nd nvuro sotto il portico, ma in gran parte consummata dal
tempo" et male exemplavit. Ex qua tahula descripaerunt B a, 1369 mai, 25 (transumptum
lacobi ep. Nazarotan.) [= B^ a, 1635 sept. 4, B^ 8, XVIIl H f, 10&. I f 1. K f 1.
L p. 28, N, f. 48 Exc.J; [B* a. 1369 iun, 27 (transumptum lacobi ep, Aretin.J periitj =
[C f 32] = Bf47. Ff 14, P* f 123* Exc, Q f 11 Exc. ; B* a, 1394 dec, 27 (transumptum
Francisci ep, Nolani), B* s, XV, G f 21 Fragm, — Edd, Torrigio Le sacre grotte Vati-
cane «• »p. 239 = 0. Marini ap, Mai Scr, vet, nova coU. V 229, UgheUi ^165; * I 60 ex B*
= Dumont Corps dipiamatique des traitdsl3, = Migne XC VII 1031 n, 22, = Monbet *p, 89
n. 1. Margarini Bull Cas. II 20 n, 25 ex arch. = BuU, Rom, ed. Cocquelines 1 161 n. 3
= Bull Bom. ed, Taur, I 258 n. 3, — Regg, Pagi Critica ad Baronium ad a, 801. Beretta
De tab, chorogr, in Muratari Scr, X App. p. CCVII, Muratori Antiq. II 226; III 10.
Maroni Comment. de eccl. Ostien. et VeHtem. p. 15. Bofmer Eeg. Kar. 165, Sickel Acta
Carol.II 391, MiihJbacJier Reg, Kar, ^402; *409, Tomassetti in Arch, deUa Soc. Rom,
XIX (1896) 140 n. 10, 35. Calisse in BuUett, Senese III (1896) 178, PflugkH. Iter p. 176
n. 38. J, CCCXXVIII, JE, f 2513.
Spurium, ut iam demonstraverunt Muratori, Maroni, Sickel, Mflhlbacher
aliique. Sed exstabat iam saec. XII (laud. in n. 11) eiusque textus repetitur in n. 11.
15 et 16.
*5 (1140)
Innocentius II committit s. Bernardo ac eius Cisterciensibus hoc mona-
sterium a sese restauratum.
Tabula in fronte porticus ecdesiae, sed inscriptio recens est (edd. GaUetti Inscr, Rom.
1 36 n, 45, ForceUa XII 321 n. 444. Monbet * p. 43). — Laud. in Gosvini al^is qfnstola
ad Anastasium IV (ed. Loewenfdd p. 403 n, 2): ut domum ipsam secundum domini Inno-
centii donationem et domini Eugenii confirmationem Ciaraevallis ecclesiae et ordini nostro
. . confirmetis. Conf Gherardini Badia di S. GaJgano^ s. XVIII, VoUerra Bibl. Guamacci
cod. 107 (5880) ad a. 1140: Innocentius II, amotis Benedictini ordinis monachis, congrega-
tioni Cisterciensium celeberrimum coenobium ss. Vincentii et Anastasii ad Aquas Salvias
obtulit Cf. etiam S, Bernardi VUam aud, Ernaldo c. 7. — Reg. Tomassdti p. 142 n. 19. JL, —
.9 (1153)
|Eugenius 111] episcopis et abbatibus apud Cystercium congregatis: rogat,
ut rigorem ordinis (Cisterciensis) in commutandis possessionibus ecclesiae
8. Anastasii temperent et castrum quoddam et alias quasdam possessiones ad
eius ius antiquitus pertinentes retineri permittant — Quod ad clarificandas.
Exstat in cod. Baris. s. XII f. 1 (Nouv. acguis. fonds latin 1402). — Ed. Loewenfeld
in Arch. della Soc. Rom. IV (1881) 400 n. 1. — Regg, Tomassdti p. 143 n. 22. JL, 9604,
Digitized by
Google
174 Roma.
Hanc epistolam una cum Eugonii III litteris ad G(o8vinum) Cisterciensem et
universos abbaios apud Cisterciura congregatos a. 1152 aug. 4 directis (JL. 96(ti)
missam Loewenfeld 1. c. opinatur, sed ad ultiraos Eugenii III dies referendam e«^
ex Gosvini abbatis epistolis (Loewenfeld n. 2 et 3) colligitur. — Conf. etiam Hugonis
episc. Hostien. epistolam ad Gosvinum abbatera Ciaterciensem etc. (in s. Bemardi
Opp. ed. Mabillon I 389 n. 440, ubi haec legimus: „Petitione.s, quas latores praeaen-
tium pro domo s. Anastasii et pro domo Fossae novae et pro domo de Casa Marii
vobi.s facient, benigne et eflBcaciter exaudiatis; alioquin sciatis quod inde magnnm
sentitur scandalum".
*4 (1145-!}3)
Eugenius III concedit privilegium protectionis, statuens, ut mon. b. Anastasii
perpetuis temporibus caput abbatiae consistat et fratres illic in hieme, in
aeativo autem tempore in oppido Nemo (Nemi) commorentur, et confinnat
possessiones, nominatim locum s. Donati.
Laud. in n. 11, 15. 16. — Reg. JL. —.
*r> (1153)
Anastasius IV conventui abbatum ord. Cisterc. in capitulo congregato.
scribit pro fratribus s. Anastasii (ul n. 3).
Laud. in Goftvini abb. ejriatola ad Anastasium IV (ed. Loewenfeld l. c. p. 403 n. 2). —
Beg. JL. 9798.
*6 (1153^54)
Anastasius IV concedit privilegium ut n. 4.
Laud. in n. 11. 15. 16. — Reg. Tomassetti p. 143 n. 23. JL. — .
cf. Libellum supplicem Gosvini abb. Cisterc. ad Anastasium IV (ed. LoeweD-
feld I. c. p. 403 n. 2): „(juocirca supplicamus V. B., ut domum ipsam secundum d.
Innocentii donationem (n. 2) et d. Eugenii confirmationem (n. 4) (Dlaraevallis ecclesiae
et ordini nostro in his, quae ad animarum curam et disciplinam religionis pertinent^
confirmetis . ."
*?' (1153-M)
In curia Anastasii IV causa inter Carantionem yconomum s. Anastasii ad
Aquam Salviam et Caeciliam abbatissam s. Mariae in Tempulo agitur.
V. Mon. s. Mariae in Tempulo n. 2.
*8 (1154-55)
Hadrianus IV committit Mardoni protoscriniario, Filippo sacellario et [Gre-
gorio] de Primicerio arcario causam eandem (n. 7).
V. Mon. s. Mariae in Terapulo n. 3.
9 1155 mart. U
Hadrianus IV confirmat sententiam a Mardone protoscriniario, Filippo
sacellario et [OregorioJ de Primicerio arcario a. 1155 feb. 11 prolatam (n-^)
et evacuat appellationem a Carantione yconomo s. Anastasii factam.
V. Mon. 8. Mariae in Terapulo n. 4.
*10 (1154-59)
Hadrianus IV concedit privilegium confirmationis.
Laud, in n. 15. 16. — Reg. JL. — .
Digitized by
Google
Mon. ss. Vincentii et Anastasii ad Aquas Salvias. 175
11 Palestrina 1161 hil 10
Alexanderlll Baldinoni abbati etc.: mon. s. Anastasii sub apost. protectione
suscipit, statuens ad exemplar Eugenii III (n, 4) et Anastasii IV (n, 0)^ ut
perpotuis temporibus caput abbatiae consistat et fratres illic in hieme, in
aestivo vero tempore in oppido Nemo commorentur, et confirmat posses-
siones propriis expressas vocabulis, inter quas totam possessionem Tusciae,
sicut per antiquum privilegium Caroli imp. (n, 1) designatur. — Religiosis
votis. Ego Alexander etc. Subscr. 1 2 card. Dat. Praenest. p. m. Hermanni
S. R. E. subdiac. et not., 6 id. iul., ind. 8, inc. d. a. 1161, pont. v. d. Alexandri
pp. III a. 2.
fC f.5j = D f.l = E f, 1. H f 108*. M ex CetD, P» f 32 Exc. Q ^29* Exc.
— Edd. Goit Nadir. 1903 p. 34 n. 3 ex D. — Begg. Giorgi p. 69. 2'omaftsetti p. 143 n. 24.
PflugkH. Iter p. 263 n. 666. JL. 10670.
*12 (1179—81)
Alexander III committit Theodino Portuen. ep. et Matthaeo Andegaven.
presb. card. tit. s. Marcelli causam inter Paulum yconomum s. Anastasii et
Petrum yconomum eccl. s. Mariae in Aquiro super possessione cuiusdam
costae montis q. d. Genzano et canapinae et lapicidinarum ibidem et super
demolitione turris aedificatae supra ipsum montem.
Laud. in Persici Betierentani iudicis sententia (quae inserta est n. 15). — Reg. JL. — .
*1S (1179—81)
In praesentia Alexandri III et fratrum suorum sententia a Persico iudice
Beneventano de mandato Alexandri III (n. 12) lata promulgatur.
Jjaud. in n. 16. 16. — Reg. JJj. — .
*14 (1108—81)
Alexander III decernit irritam esse compositionem , quam quidam ex
monasterio s. Anastasii fervente schismate cum schismaticis in ecclesia s. Pauli
fecerunt, et quaecumque scripta damnatae memoriae Guidonis Cremensis
temporibus per manum publicam redacta contra libertatem monasterii sunt.
Jjaud. in n. 16. 16. — Reg. JL. — .
ir> VeUetn 1183 april. 2(?)
Lucius III Guidoni abbati etc: mon. s. Anastasii ad exemplar Eugenii III
(n. 4)^ Anastasii IV (n. 6)^ Hadriani IV (n. 10) et Alexandri lU (n. 11) sub
apost. protectione siiscipit, confirmat statutum Anastasii IV (n. 6) et posses-
siones propriis expressas vocabulis, nominatim locum s. Donati, sicut eum
Eugenius IH (n. 4) donavit et Anastasius IV (n. 6)^ Hadrianus IV (n. 10)
et Alexander HI (n. 11) confirmarunt, possessiones Tusciae, quas Leo IH
et Carolus imp. (n. 1) donarunt, statutum Alexandri UI (n. 14) et sententiam
Persici iudicis (n. 12. 13). — Religiosam vitam eligentibus. Ego Lucius etc.
Subscr. 17 card. Dat. Velletr. p. m. Hugonis S. R. E. not., 6 non. april.,
ind. 1, inc. d. a. 1183, pont. v. d. Lucii pp. lU a. 2.
3 B* s. XV et XVL [C f 7] = L p. 34. P» f 32* Exc. Q f. 36' Exc. (6 kal. april.).
R f 76. — Ed. Ratti p. 93 n. 1 (ex arch. Vat.; cf p. 10). — Regg. Tamassetti p. 143 n. 26
ad aprii. 6. J. 9643 ad aprU. 1. JL. 14867.
Digitized by
Google
1 76 Roma.
16 Roma S. Pietro 1191 iul 6
Celestinus III Berardo abbati etc: repetit Lucii III (n. 15) privilegium. —
Religiosam vitam eligentibus. Ego Celestinus etc. Subscr. 26 card. Dat.
Romae ap. s. Petrum p. m. Egidii s. Nicolai in carcere Tulliano diac. card.,
2 non. iul., ind. 9, inc. d. a. 1191, pont. v. d. Celestini pp. III a. 1.
B* a, 1394 dec. 21. L p. 42. — Edd. Ratti p.96 n.2 ex arch. Vai. — Rtgg. J. 10309.
JL. 16730.
Ecelesia 8. Petri in Campo Heruli in Tia Portoensi.
A. Coppi in Dissert. deir Accad. Bom. di archeol. VIII (1838) 568q. — A. Pelle-
grini Cenni istorici intomo ad una basilica di S. Pietro in Campo di Merlo (Roma 1860).
— Tomassetti in Arch. della Sbc. Rom. XXIII (1900) 130 sq. — Armellini > p. 761;
* p. 947.
Ecclesia obscurae originis. Disparuerat iam saec. XY.
*1 (672—76)
Adeodatus restaurat atque dedicat ecclesiam b. Petri in via Portuensi iuxta
pontem Meruli.
Laud. in Yita Adeodati (Lib. pontif. ed. Ducheme 1 346; Mammsenp. 190). — Iteg. JE. —.
Ecclesia s. Pancratii et Monasterinm 8. Tietoris et s. Bonifatii
in Tia Aurelia.
(San Pancrazio.)
Ugonio f. 317 sq. — Panciroli > p. 640sq.; «p. 568 sq. — Martinelli p.265. —
Lnbin p. 341. — Piazza p. 595 sq. — Paulinus a S. Bartholomaeo De basilica s. Pan-
cratii disquisitio (Romae 1803). — Gio. Batt Di S. Giuseppe II cemeterio di Calepodio e
la chiesa di S. Pancrazio (Perugia 1816). — Brevi e semplici notizie della basilica di
S. Pancrazio fuori le mura di Roma (Roma 1838). — Nibby I 569 sq. — Forcella
XI 3738q. — Armellini » p. 766sq.; « p. 951 sq. — Marucchi p. 493sq.
S. Pancratii basilica, quae a Symmacho condita traditur (Lib. pontif. ed.
Duchesne I 46. 262; Mommsen p. XI. 124), restaurata ab Honorio I (Duchesne
1110. 324; Mommsenp. 172) et ab Iladriano I (Duchesne 1 508) atque decorata
ab eodem Hadriano I (1. c. I 500. 504) et a Leone IH (1. c. II 9. 11. 20),
culta fuit primum a clericis, quibus eiectis, Gregorius I ibi monachos instituit.
Hoc monasterium sub nomine s. Victoris apud s. Pancratium memoratur in
Vita Hadriani I, qui illud etiam restauravit (1. c. I 508) et in Vita Leonis HI,
qui ditavit (1. c. II 23). Floruit sub regula s. Benedicti et recensebatur inter
XX antiquas Urbis abbatias. Saec. XI occurrit sub nomine monasterii
8. Victoris atque Pancratii (v. chartam a. 1018 feb. 18 ap. Schiaparelli in Arch.
della Soc. Rom. XXIV 450 n. 8); in monumentis autem saec. XII memoratur
sub titulo monasterii s. Pancratii Transtiberim. Saec. XIII, ut videtur,
moniales Cisterciensis ordinis introductae fuerunt in hoc monasterium, quod
accepit nomen s. Mariae et s. Pancratii de Urbe, ut legimus in bulla
Digitized by
Google
Eccl. s. Petri in Campo Meruli — Eccl. s. Poncratii et Mon. s. Victoris. 177
Alexandri IV a. 1257 april. 2. Quas secuti sunt saec. XV fratrcs s. Clementis
de Urbe ord. s. Ambrosii ad Nemus; postea Carmelitae discalceati. Ecclesia
ipsa a Leone X in titulum presbyteralem erigitur.
Archivum a. 1 849 in obsidione Urbis periit. Documenta quaedam affert
Lubin p. 341, qui archivum s. Pancratii etiamtunc exsistens inspexit; plura
exscripserunt monachi Benedictini congregationis s. Mauri de Gallia, quorum
schedae hodie exstant in bibliotheca Parisiensi.
B = Ms. latin 11887 (r^idu Saint-Gemiain-dcs-Pr6a) Paris Bibl. nat.
1 (594 ian. — marL)
Qregorius I Mauro abbati: remotis presbyteris in ecclesia s. Pancratii negli-
genter ministrantibus , constituit monachorum congregationem in monasterio
eidem cohaerenti ibique praevidit Maurum abbatem praeponendum, qui curam
ecclesiae s. Pancratii modis omnibus habeat. — Ecclesiarum cura.
Beg. Oreg. 1 lih. IV ep. 18. — Edd, Ugonio f. 321'. S. Gregorii M. Opp. ed. Maur. II
lib. IV n. 18. Mansi IX 1168 n. 18. Mignt LXXVII 687 n. 18, Mon. Oerm. Epp. 1262.
— Regg. J. 925. JE. 1290.
2 (625— S8)
Honorius I basilicam b. Pancratii vetustate confectam a fundamentis noviter
construit et corpus martyris . . loco proprio collocat.
Tabula marmorea in abside ecdeaiae periit. [I. Orimaldi Instrumenta autentica trans-
lationum a. 1619 in cod. Vat. Barb. 2733 (XXXIV 50, olim 2376) f. 418']. — Edd. Baronius
Ann. ad a. 638 c. 3 = Oldoinus ap. Oiaconium * 1 441 = Piazza p. 600, = Marangoni DeHe
cose gentilesche e profane p. 409. Torrigio IjC sacre grotte *• » p. 595. Bosio Eoma sotterranm
p. 113. MarlineUi p. 266. Ciampini Vet. itum. 1204. Mabillon Vet. Anal. > IV 490; * IV 359.
Muratori Nov. thes. vet. inscr. IV 1886 n. 4. 0. Marini ap. Mai Scr. vet. nom coU. V 146
n. 2. De Rossi Inscr. dir. II^ 24. 156 (ex cod. Einsidlen. cUiisque) = Dudiesne Lib. pontif.
1326 not. 16. Manuxhi p. 494. — Reg. JE. — .
3 Albano 1138 iun. 27
InhocentiusII Romano rectori mon. s. Pancratii etc: rescindit locationem de
possessionibus monasterii a Bertranno quondam incubatore ecclesiae s. Laurentii
in Damaso et monasterii s. Pancratii tempore schismatis factam Petro Girardi
habitatori Albanensis civitatis vel aliis concivibus eius in loco q. d. Lucilianum
et Caselle et ad ius atque ditionem monasterii revocari praecipit; id ipsum
de vineis aliisque possessionibus statuit. — Manifestum est. Ego Innocentius etc.
Subscr. 7 card. Dat. Albani p. m. Aimerici S. R. E. diac. card. et canc,
5 kal. iul., ind. 1, inc d. a. 1138, pont. v. d. Innocentii II a. 9.
B f.22 n. 14. — Ed. GoU. Nachr. 1905 p. 334 n. 8. — Beg. JL. — .
4 Anagni 1176 ian. 18
Alexanderlll Amabili abbati s.Pancratii etc: confirmat regulam b. Benedicti
et possessiones propriis expressas vocabulis; statuit, ut monasterium nemini nisi
summo pontifici debeat subiacere, et concedit ius recipiendi clericos et laicos
et sepulturam liberam. — Religiosam vitam eligentibus. Ego Alexander etc.
Subscr. 14 card. Dat. Anagniae p. m. G(ratiani) S. R. E. subdiac et not.,
15 kal. feb., ind. 9, inc d. a. 1175, pont. v. d. Alexandri pp. III a. 17.
B f. 21 n. 12. — Ed. Q6tt. Nachr. 1905 p. 350 n. 22. — Reg. Lubin p. 341. JL. — .
Kehr, lUlia pontificia I. l^
Digitized by
Google
178 Boma.
Ecelesia 8. Felicis in Tia Anrelia.
(Chiesa dei due Felici.)
Quamquam in Libro pontdficali haud affertur ecclesiae nomen, quam
erexit Felix II, tamen coniectari licet, hanc fuisse conditoris nomine decora-
tam (cf. Duchesne Lib. pontif. I praef. p. CXXV et p. 158 not. 3; Armellini
ip. 772; 2p. 957).
*1 (355—58)
Felix II ^fecit basilicam via Aurelia, cum presbyteri honore fungeretur, et
in eadem ecclesia emit agrum circa locum, quod obtulit ecclesiae, quam fecit^.
Ijaud, in Vita Felicis II (lAb. pontif. ed, Jhichesne I 84. 211; Mommsen p. 80, 249).
^ Reg. JK -.
URBS ROMA.
F. Papencordi Geschichte der Siadt Rom im Mittelalter, heraosgegeben von
C. Hoaer (Paderbom 1857). — A. v. Reumont Geschichie der Stadt Rom I— III (Berlin
1867-70). — F. Gregorovius Geschichte der Stadt Rom im Mittelalter >I— VII (Stott-
gart 1859-68); « I-VIII (1869-73); «(1875—82); ♦(1886—96); »(1903sq.). — H. Grisar
Analecta Romana I (Roma 1899). — H. Grisar Geschichte Roms und der P&pste im
Mittelalter l (Freiburg i. Br. 1901). — (Girol. Amati) Bibliografia Romana I (Roma 1880).
— Franc. Cerroti Bibliografia di Roma medievale e modema, accresciuta a cura di E.
Celani I (Roma 1893). — Emilio Calvi Bibliografia generale di Roma I: Bibliografia di
Roma nel medio evo 476-1499 (Roma 1906).
Senatus popnlnsqiie Romanns.
Paulus Manutius De senatu Romano (Veneiiis 1581). — Giac. Gigli Compendio
di consoli et senaiori Romani fino al 1629 in cod. Vai. lai. 8255. — Franc. Gualdi e
Cosi. Gigli Memorie aniiche dei senatori di Roma in codd. Vat. lat. 8256— 87. — FeL
Conielori De praefecio Urbis (Romae 1631). — G. M. Crescimbeni Serie cronologica
de' senaiori di Roma in Siato di S. Maria in Cosmedin nel 1719. — Gio. Fr. Cecconi De
senaioribus Urbis (Romae 1737). — B. Viscard Disseriazione isiorico-cronologica de' sena-
iori di Roma (Roma 1752). — Fr. C. G. Walch Commeniarii de senaiore Romano medii
aevi (lenae 1753). — Ed. Corsini Series praefeciorum Urbis ab Urbe condita usque ad
1453 sive a Chr. n. 600 (Pisis 1763). — Mich. Conr. Curiius Commeniarii de senatu
Romano posi iempora reipublicae liberae (Genevae 1769). — G. Cenni Del prefeito di
Roma in Disseriazioni d* istoria ecclesiaetica» poniificia e canonica I (In Pisioja 1778)
269 sq. — A. Vendetiini Serie cronologiea de* senaiori di Roma illusiraia con docu-
menii (Jn Roma 1778). — A. Vendetiini Del senaio Romano. Opera posiuma (In Roma
1782). — Franc. Cancellieri Memorie istoriche dei senaiori di Roma in cod. Vat. lat
9185. — Fr. A. Vitale Sioria diplomaiica de' senaiori di Roma dalla decadenza del-
rimpero Romano fino a nosiri iempi I (Roma 1791). — L. Pompili Oiivieri II senato
Romano nelle setie epoche di svariaio goverao *(Roma 1840); *(Roma 1886). — G. La
Farina Rischiarazioni e documenii sopra nove studi siorici del secolo III •(Bastia 1857)
p. 825 sq. — A^ Coppi Discorso sul consiglio e senaio di Roma in Aiti delF Accademia
Tiberina (Roma 1848). — GiroL Amaii Prolegomeni alla Bibliografia Romana I. —
Digitized by
Google
Eccl. 8. Felicis in Yia Aurelia — Senatus populusque Romanus. 179
C. Calisse I prefetti di Vico in Arch. della Soc. Rom. X (1887) 1 sq. 353 sq. — M. Arme>
lini II reggimento civile di Roma nel medio evo (Roma 1881). — P. Villari II comune
di Roma nel medioevo secondo le ultime ricerche in Nuova Antologia Ser. III t. VIII et
IX (1887). — G. Paolucci L* origine dei comuni di Roma e di Milano (Palermo 1892).
— A. Paravicini Saggio storico sulla prefettura urbana dal secolo X al secolo XIV
(Roma 1900). — A. Paravicini II senato Romano dal VI al XII secolo (Roma 1901).—
E. Rodocanachi Les institutions communales de Rome sous la papaut^ (Paris 1901).
Arduam sane quaestionem de senatus Urbis historia in medii aevi
saeculis, licet satis disputatam, denuo tractandam aliis relinquo. Documenta
quae sequuntur priora ad senatum antiquum spectant, reliqua ad novum
senatum in Capitolio a. 1142, ut credunt, a populo Romano contra papam
institutum.
Archivum urbis Romae, quod vocant Capitolinum, quia adservatur in
Capitolio, documenta senatus ante saec. XIII minime conservat. Quae ex
saec. XII ibi custodiuntur, comites Anguillariae respiciunt (cf. G. Tomassetti
in Arch. della Soc. Rom. V (1882) 90 sq.; G. Coleti I. c. VII (1884) 525 sq.
et X (1887) 243 sq.; Gott. Nachr. 1901 p. 243).
1 (492—96)
Qelasius I edit tractatum adversus Andromachum senatorem ceterosque
Romanos, qui Lupercalia secundum morem pristinum colenda constituebant.
— Sedent quidam.
Edd. Mansi VIII 95 = Migne LIX 110. Thid Epp. 1598. — Regg. J. 463. JK. 672.
2 (530 sept.)
Felix IV episcopis, presbyteris, diaconis vel cuncto clero, senatui etpopulo:
declarat, hoc sibi aspirante Deo esse conpunctum, ut post suum discessum
Bonifatius archidiaconus, episcopatus honore suscepto, Romanam gubernet
ecclesiam.
V. S. R. E. cardinales n. 2. — „Conte8tationem senatns" de hac re Th. Mommsen
in N. Archiv X (1885) 581 sq. interpretatus est.
3 (602 sept.)
Gregorius I civibus Romae: docet, quod de sabbato scriptum est, non
secundum legis litteram, sed spiritualiter se tenere; corpus die dominico pro
necessitate, non voluptatis causa, licere lavari. — Pervenit ad me.
Beg. Greg. I lib. XIII ep. 3. — Edd. S. Oregorii Opp. ed. Maur. II Ub. XIII n. 1.
Mansi X 341 n. 3. Mignt LXXVII 1253 n. 1. Mon. Germ. Epp. 11367. — Regg. J. 1485.
JE. 1867.
Aliud Gregorii I de ministris incontinentibus edictum, licet apocryphum,
quod exstat in Gratiani Decr. I D. 81 c. 23 (J. f CCXLIV. JE. t 1939), solus Ivo
(Decr. lib. VI c. 76) inscripsit: Gregorius civibus Romae.
*4 (741—52)
Zacharias statuit, omnibus inopibus et infirmis per universas regiones istius
Romanae urbis constitutis alimentorum distribui elimosynam.
Laud. in Vita Zachariae (Lib. pantif. ed. Ducheme I 435). — Reg. JE. —.
12*
Digitized by
Google
180 Roma.
5 Gaeia (1118 mart.)
Gelasius II clero et populo Roniano: niandat, ut a Mauritio Bracharen.
archiep. tamquam ab excommunicato, periuro, invasore et s. matris ecclesiae
ac fidei catholicae constupratore se abstineant.
V. Clenis urbis Romae n. 21.
*6 (1138-^3)
Innocentius II promittit, se advocatis et iudicibus Urbis 100 libras ?el
valens denariorum Papien. annis singulis soluturum esse.
Laud. in iuramento advocatorum InnocefiHo II praeMito fap. AJRnnum Kb. XI c21
ed. Fabre-Ducheme II 127 et in Vita Innooentii II auct. Bomme edd. Baronius Ann. ad
a. 1143 c. 11; Watterich Vitae pontif. II 178; Ducheme Lib.pontif. II 383). — Reg. JL. -.
In Vita Innocentii II sic res inscribitur: Hic beatus pontifez annuale bene-
ficiuni, C videlicet librarum Papien. monetae, iudicibus et advocatis Romanae orbis
de camera sua constituit.
*7 (IIU)
Lucius II senatores, qui contra prohibitionem decessoris sui pp. Innocentii
Capitolium conscendere et magistratum sibi usurpare praesumpserunt, et
de Capitolio descendere et senatum abiurare cogit
La%4d. in Viia Lucii II auct. Bomne (lAb. pontif. ed. Dudtegne II 386). — Reg. JL. — .
Gregorovius * IV 463, Duchesne 1. c. aliique hanc notitiam longissime a vero
abesse putant, quum Luciua II Capitolium obsidens magnam acceperit calamitaieQi.
Giesebrecbt Geschichte der deutschen Kaiserzeit IV 223. 469 et W. Bernhardi
Eonrad III 1. 1 450 autem notitias de re inter se discordantes componere studeot.
*8 1145 dec.
Eugenius IQ pacem cum Romanis init, ut patriciatus dignitatem exfestucent
et praefectum in pristinam dignitatem rccipiant, senatores vero ex pontificis
auctoritate teneant.
OUonis Frisingen. Chron. lib. VIII c. 34. — Beg. JL. — .
cf. Vitam Eugenii III auct. Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 387: populum
ipsum adeo districte coegit, quod eum pastorem proprium et animarum suarum
episcopum recognosceret et ad concordiam et pacem eius cum omni devotione rediret
9 (1151?)
Senatores Urbis Eugcnio III promittunt, se ei fidelitatem iuraturos cum
beneficio 500 librarum, regalia integre restituturos, pecuniam ablatam ecclesib
et regalibus et fortitudines omnes extra Urbem reddituros, munitiones s. Gre-
gorii et turrim de Scalceis daturos esse.
Edd. Mon. Germ. Leg. II 88. Watteridi Vitae pontif II 312. Ja/f6 BiU. rer. Germ.
I 480 n. 347. Mon. Germ. Const. I 188 n. 134. — Reg. JL. — .
cf. Gregorovius * IV 486 not. 2. Alii hoc pactum ad a. 1149, ahi ad a. 1151
referendum esse putant.
*10 1155 mari.
Hadrianus IV mandat, ut senatores super sacra evangelia iurent, quod
Amaldum haereticum et reliquos ipsius sectatores de tota urbe Romana et
finibus eius sine mora expellant, nisi ad mandatum et oboedientiam ipsius
redeant.
Laud. in Vita Hadriani IV auct. Bosone (Lib. pontif ed. Duchcsne II 389). — Bfg-
JL. -.
Digitized by
Google
Senaius populusque Romanus. 1g1
*11 (1165)
Ad . lohannis presb. card. ss. lohannis et Pauli et Alexandri III in Urbe
vicarii commonitionem populus Romanus Alexandro III consuetam fidelitatem
iurat et senatum iuxta voluntatem et arbitrium eius innovando constituit,
ecelesiam quoque b. Petri et comitatum Sabinensem in manibus eiusdem vicarii
reddit. lohannes card. nuntios et litteras de revocando pontifice ad sedem
b. Petri et Lateranense palatium ad Alexandrum III mittit, petens ab eo ex
parte totius clcri et populi Romani ut revertatur.
Laud, in VUa AUxandri III auct, Bosone (Lib. pontif. ed. Ducheme II 412). — Beg.
JL. -.
Frugmeutum huius epistolae lohannis card., quae sic incipit: .Ecclesiac nam-
quc principatum*, exstat iu Vita Alcxandri 111 1. c.
*12 (1165 in.)
Alexander m, litteris lohannis presb. card., ut ipse ad propriam sedem et
populum specialem revertatur (n. 11)^ receptis, praedicto vicario de suo
reditu certum dat responsum.
Laud. in Vita Alexandri III auct. liosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 412). —
Rcg. JL. — .
*13 (1170 ocL)
Alexander.III populo Romano, qui contra pontificem valde indignatus est
proponens, quod civitatem Tusculanam neque tueri debuerat neque recipere,
respondet promittens, quod de ipso loco Romana civitas bonum assidue con-
sequetur et nihil mali alterius exinde ei proveniet.
Laud. in Vita Alexandri III auct. Bosone (lAb. pontif. ed. Duchesne II 424). —
Reg. JL. — .
*J4 (1172)
Inter Alexandrum III et populum Romanum sponte convenit, ut pro urbis
Romanae honore ac pace pontifex muros Tusculanae civitatis ad aestimatam
mensuram usque ad inferiores partes arcis permittat dirui.
Laud. in Vita Akxandri III auct. Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 424). —
Rcg. JL. — .
*i5 (1178 in.)
Inter Alexandri III legatos, Hubaldum ep. Ostien. et lohannem tit.
88. lohannis et Pauli atque Hugonem diac. s. Angeli card., et populum Roma-
num convenit, ut senatores iidelitatem et hominium papae faciant et b. Petri
ecclesiam atque regalia libere in manibus et potestate eius restituant, pacem
quoque ac securitatem ei eiusque fratribus ac rebus eorum inviolabiliter
observent.
Laud. in Vita Alexandri III auct. Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 446). —
Beg. JL. -.
16 (1178)
Alexander IH C^ristiano) Maguntino archiep.: mandat, quatenus universa
bona Romanorum, ab eius hominibus ausu temerario ablata, faciat restitui et
Digitized by
Google
182 Roma.
confestim a loco discedat, sicut ei nobiles viri R. de Bellomonte et socii
eius proponent. — Non credidimus.
Reg, Akxandri III ep. 43 (in cod, coU, Trinitat. Cantabrig. (B 9. 17) «. XII f. im
— Ed. Loewmfeld Epp. p. m n. 278. — Reg. JL. 13093.
*17 (1183)
Lucius ITI senatoribus mittit nuntios, ut civitas Tusculana a Romanorum
manibus liberetur ....
Ann. Ramani (edd. Mon. Germ. Scr. V 480; WaUerich Vitae pontif. II 651; Lib.
poniif ed. Duchesne II 350). — lieg. JL. — .
18 1188 mai. 31
Concordia inter Clemcntcm III ct Romanos: Senatus populusi^ue Romanns
reddent pontifici senatum et Urbem ac monetam, praeter tertiam partem,
ecclcsiam b. Petri et episcopatus et alias ecclcsias, regalia tam infra quam
extra Urbem, praeter pontem Lucanum, et tenimenta intra et extra Tuscu-
lanum. — Actum 44 a. scnatus, ind. 6, m. maii die ultimo.
Cenciiis Lib. censuum S. R. E. c. 84. — Edd. BoT&nms Ann. ad a. 1188 c. 23 =
Muratori Scr. III^ 588. B, Floravante Antiqtii Romanortun pontificum denarU a Benedicto
XI ad Patdum III (Romae 1738) p, 6. Muratori Antiq. III 785 = VendMni Del senaio
p. 164 not,, = Vitale I 63, = La Farina p, 344 n. 7,.= Migne CCIV 1507. Wattendi
Vitae pontif. II 699. Theiner Cod. dipl. dom. temp. I 24 n. 32. Fabre-Duchesne 1 373. -
Regg. Moretti Ritus dandi p, 280. Coppi p. 19. JL. — .
cf. G. Toma8setti La pace di Roma (1188) in Rivista interDazionale di scienxe
sociali 1896. — luramentum quod senatores Urbis Clementi III fecerunt, exstat in
ordine Komano XII c. 59 (86) apud Cencium (ed. Fabre-Duchesne I 313).
19 1191 april. 19
Senatores almae Urbis, decreto amplissimi ordinis senatus, acclamatione
populi Romani publice Capitolio consistentis, constituunt, ut (Celestinus IH)
pp. et Romana ecclesia tcneant et habeant atque possideant omnia tenimenta
Tusculani, sicut in privilegiis finis factae inter Romanam ecclesiam et Urbem
apparet. — Actum 47 a. scnatus, ind. 9, m. april. die 19.
Ceficius Lib. cens. S. R. E. c. 126. — Edd, Muratori Antiq. III 787 = VendeUini Dtl
senato p. 179 not., = Vitak I 70, = La Farina p. 347 n. 8, = Watterich Vitae potUif.
II 720 fwt. Amaii p. 169 n, 14. Fabre-Duchesne I 404, — Reg. JL. — .
Hoc pacto nisus Celestinus III pluribus ecclesiis Urbis possessioues in teni-
mento Tusculani concessit, i. e. s. Crucis in Uierusalem (n. 7), s. Stephani in Coelio
monte (n. 3), s. Mariae Novae (n. 14), ss. Sergii et Bachi (n. 1) et s. Mariae in
Porticu (n. 7).
20 1191 mai. 28
Senatores almac Urbis, decreto amplissimi ordinis sacri senatus, constituunt,
quatenus Romanae ecclesiae et (Celestino III) pp. nullatenus praeiudicet
neque noceat per tempora, quod Celcstinus de mera sua liberalitate et gratia
ad praesens largitur senatoribus. — Actum a. 47 senatus, ind. 9, m. maii
die 28.
Cencius lAb. cens, S. R. E. c. 127. — Edd. Muratori Antiq. IV 35 = VendeUini Dd
senato p. 176 not., = Watterich Vitae pontif. II 720 not. Atnati p. 168 n. 13, FabrerDur
chesne I 405. — Reg. JL. — .
Digitized by
Google
Civita8 Leonina. ]g3
21 (1196)
Celestinus III nobili viro lohanni Petri Leonis almae Urbis ill. senatori
et univerBo populo Romano: coniirmat omnes indulgentias ecclesiae s. Adal-
berti concessas.
y. Eccl. ss. Adalberti et Paulini sive 8. Bartholomaei in insula Lycaonia u. 3.
^22 (1196)
Celestinus III Henrico imp.: deposcit, quatenus populo Romano famem
patienti largitatis suae dextram aperiat. — Celestis altitudo.
Martene in cod. lat. 16992 f, 249 Puris BiU, nat. — Ed. Loewcnfdd Epp. p. 263
n. 421. — Reg. JL. f 17472.
Spurium, in schola compositum.
Civitas Leonina.
Civitatem illam, quam Leo III „erga ecclesiam b. Petri aedificare coeperat
et multis iam in locis fimdamenta posuerat^, Leo IV auxilio Lotharii impera-
toris perfecit, ut basilica b. Petri et habitatores circum, qui Porticani appella-
bantur, securi essent a Sarracenorum impetu et depraedatione. Cui nomen
civitatis Leoninae imposuit. Opus a. 848 (praesulatus a. 2) sumpsit exordium
et absolutum fuit a. 852 (praesulatus a. 6). De re cf. Vitam Leonis FV (Lib.
pontif. ed. Duchesne II 123 sq.); P. Adinolfi La portica di 8. Pietro ossia
borgo nel eta di mezzo (Roma 1859); Quarenghi Le mura di Roma (Roma
1880); Gregorovius * III 94 sq.; Ph. Lauer in Melanges XIX 307 sq.
Unicum de re documentum, Calixti II privilegium (n. 4), adservatur
inter chartas ecclesiae s. Mariae Transtiberim in canonicorum tabulario.
A = Orig. Roma Arch. capitolarc di S. Maria in Trastevere.
B = Cop. ib.
C = Liber I inbtrumcutorum capituli s. Mariae Traiistyberim, s. XVI, ib.
*1 (818)
Leo ly Lothario augusto: indicat, quatenus per illius adiutorium atque
consilium civitatem illam, quam praedecessor suus Leo pp. III erga ecclesiam
b. Petri aedificare coeperat, desideratum opus ad effectum vellet perducere.
Laud. in Vita Leonis IV (Lib. ponHf ed. Duchesne 11123). — Begg. J. 1970. JE. 2698.
cf. Lotharii decretum a. 846 (N. Archiv Xll (1887) 534 = Mon. Germ. Cap. 11 65
u. 203; Spicil. Cas. I 334; cf. Miihlbacher Reg. Kar. » 1094; * 1124): Itaquc decernimus
et hoc apostolico per litteras nostras et missos mandamus, ut murus firmissimus
circa ecclesiam b. Petri construatur.
*2 852 iun. 27
Leo IV iubet, ut secum episcopi pariter ac sacerdotes, immo levitae et
universi ordines clericorum S. R. E. post laetanias et psalterium decantatum
cum hymnis et canticis spiritualibus per totum murorum ambitum (novae
civitatis Leoninae), nudis pedibus, cinerem portantes in capite, circumeant.
Novum opuB dedicat.
Digitized by
Google
1 g4 Roma.
Laud. in Vita Leonis IV (Lib, pontif. ed. Duchesne II 124). — Regg. J. p.232.
JE. I p. 333.
cf. inscriptiones de re, qua« edd. Torrigio Le sacre groite *• • p. 404. Muratori
Autiq. II 461 et Disscrtazioui sopra le anticbita ital. (Roma 1757) I*» 151 =
Gregorovius * III 97 n. 6—7. G. Marini ap. Mai Scr. vet. nova coll. V 323. Adinolfi
La portica di S. Pietro p. 56. De Rossi Inscr. chr. II» 324 = Dncheane Lib.
pontif. II 138 not. 49. Grisar Anal. Rom. I 97.
3 Lalerano 1123 mart. 27
Calixtus II (in synodo Lateranensi) ccnsot pravam illam Porticanonim
consuetudinem removendam, ut Porticanorum habitatorum sine heredibus
morientium bona contra morientis deliberationem minime pervadantur, ita
tamen ut Porticanl in R. E. oboedientia fideliter permaneant.
Acta concilii edd. Mansi XXI 281. 301. Mon. Oerm. Leg. II 182 et ConstU. I 574.
— Begg. J. p. 643. JL. I p. 810.
cf. n. 4, ubi legimus haec : nllanc tam pravam ct detestabilem consuetudiDem
(i. e., ut si qui accolarum hominum sine filio morerentur, eorum bona omnia prae-
fecti Urbis ministri eius usibus usurparent) dilectus filius noster Petrus praefectos
Urbis primum in fratrum nostrorum episcoporum et cardinalium conventu et postea
in gcuerali quod celebravimus coucilio penitus refutavit**.
4 ATbano 1123 itd. 10
Calixtus II Porticanis hominibus, Leonianae civitatis habitatoribus etc.:
statuit, ut quicumque vel undecumque in hac civitate habitatores fiierint
sive in domo sua sive in alia domo ad pensionem, bona eonim, guaecumque
fuerint, in eorum exitu nulla rapacitate distrahantur, nullis praefecti ministris,
nullis aut praefccti aut cuiusquam alieni usurpationibus vindicentur. —
Sanctorum patrum decretis. Scr. p. m. Alexii scrin. reg. ct not. s. pal. —
Ego Calixtus etc. [Dat. Albae p. m. Aimerici S. R.] E. diac. card. et canc,
6 id. iul., ind. 1, inc. d. a. 1123, pont. aut. d. Calixti II pp. a. 5.
A. [B 8. X VII. C f. 127']. — Edd. Moretti Kitus dandi p. 332 n. 1 = U. Robert Btdlaire
du paite CaJixte II t. II 213 n. 410. — Regg. Contelori Dc praefecto c. 4 n. 43. C. Calisse
I prefctti di Vico in Arch. della Soc. Rom. X (1887) 4 not. 3. JL. 7075 a.
lohannopolis.
De lohannopoli civitate, a lohanne VIII iuxta basilicam b. Pauli aedi-
ficata, tacet historia. Scd circa eam habemus inscriptiones et basilicae
documenta, in quibus castclli s. Pauli q. v. lohannopolis mentio fit (cf.
R. Lanciani Leopolis and lohannopolis in the Esquiline, iune 1892, et G. To-
niassctti in Arch. dclla Soc. Rom. XIX (1S9(>) 126 sq.).
Inscriptiones de rc edd. Torrigio Le sacre grotte ** • p. 360. Muratori Antiq.
II 463 et Dis.sertazioni sopra le autichitii ital. (Roma 1757) I *> 153 = Reu-
moiit II 1124, — Grcgorovius * 111 182. G. Marini ap. Mai Scr. vet. nova coU.
V 329. De Rossi luscr. chr. 11» 320 n. 8. 8a.
Schola piscatorum stagnl.
De artificum scholis Romae exsistentibus cf. L. M. Hartmann TJrkunde
ciner romischen Gartnergenossenschaft vom Jahre 1030 (Freiburg i. Br. 1892);
Digitized by
Google
lohannopolis — Gens Crescentia. Ig5
E. Rodocanachi Les corporations ouvrieres h Rome depuis la chute de Tempire
romain (Paris 1894); L. M. Hartmann in Zeitschrift fur Social- und Wirth-
schaftsgeschichte III (1895) 109 sq.
Unum documentum, scilicet Paschalis II iudicatum (n. 1), habemus de
flchola piscatorum, cuius prior sive primicerius tunc Albericus filius Fusconis
erat, qui dixit, se scholam stagni a curia obtinuisse.
1 1115 nov. 24
Coram Paschale II causa inter Anastasium abbatem mon. 88. Andreae et
Gregorii et scholam piscatorum stagni de parte eiusdem stagni agitiu*.
V. Mon. ss. Andreae et Gregorii in Clivo Scauri n. 7.
Oens Crescentia.
(Stepbania senatrix.)
De Crescentiorum genealogia et cuinam ex Romanis familiis Stephania
illa senatrix adscribenda sit, viri docti valde inter se dissentiunt (cf. Hofler
Die deutschen Papste I 300 sq. ; Wilmans Jahrbiicher Ottos III p. 222 sq. ;
G. B. De Rossi in Bullett. di archeol. crist. Ser. I a. II (1864) 65 sq.:
Tomassctti in Arch. della Soc. Rom. IX (1886) 82 sq.; Qregorovius * III 345 sq.
363 sq.; Duchesne Lib. pontif. II 252 not. 2). Verisimile tamen videtur, Stepha-
niam sororem lohannis XIII fuisse et uxorem Benedicti comitis Sabinensis
ex gente Crescentia.
lohannis XIII privilegium pro Stephania senatrice (n. 1) exstabat olim
in monasterio s. Mariae in Monastcrio (cf. supra p. 48). Praeterea in docu-
mentis Farfensibus pluries invenimus comites ex Crescentia stirpe, conten-
dentcs cum abbatibus Farfensis monasterii, scilicet ipsum Benedictum comitem
super curte s. Gethulii coram Gregorio V, eius filium Crescentium super
castro Buckiniano coram Benedicto VIII, filios Crescentii filii Octaviani super
castro Tribuco coram Leone IX et Nicolao 11. Quae omnia suo loco addu-
cemus (sub Farfa).
1 970 dec. 17
lohannes XIQ Stephaniae senatrici eiusque filiis ac nepotibus: concedit
civitatem Praenestinam cum omni publica datione et functione, sub censu
annuo 1 aur. sol. — Quotiens illa. Scr. p. m. Stephani scrin. S. R. E., in
mense nov. et ind. ss. 14. f Dat. 16 kal. ian. p. m. Widonis ep. et bibl. s.
scd. apost., a. pont. d. n. ss. lohannis XIII pp. 6, imp. v. d. impp. Ottonis
maioris aug. 9, minoris v. filii eius 3, ind. ss. 14.
Albinus lib, X c, 63 (ex ihomo cJiarticinio InUkUo in mon, 8, Mariae in MonasUrio),
Cendua Lib, cens, 8, R E, c. 130 falia apographay quae omnia ex Cencio sumpta sunt, prae-
terimusj. — Edd, Muratori Antiq. III 235 = Migne CXXXV 982 n. 18, Cecconi Storia
di Palestrina p, 227 n, 1, Petrini Mem. Prenestine p. 394 n, 4 (cf, p, 103 sq.), Marini Pap,
dipl. p, 54 n, 32. Theiner Cod, dipl, dom, temp, I 6 n, 5, Fabre-Duchesne I 406. — Beffg,
GrcgoroiHm * III 360 not. 1, J, 2870. JL, 3742.
cf. Latium, Palestrina.
Digitized by
Google
186 Roma.
*2 (965-^72)
lohannes Xm concedit nepoti suo Benedicto comiti coniitatam SabineoBem.
Latui. ab Hugone aJbhaU Farfen. in Exccptione rdationum (Mon. Germ. Scr. XI «0;
BoLsani II chron. Farf. in Fonti per la staria d' ItaUa XXXIII t. 1 62). — Beg.JL-.
Nobilis qiiidam Bomaniis ignotiis.
^Antiquum privilegium a quodam factum papa cuidam nobili Romaoo
de curte Salla, quod dat Buccinianum affines et latus ad ipsam curtem^
laudant Hugo abbas Farfen. in Exceptione relationum (Mon. Genn. Scr.
XI 541; Balzani II chron. Farf. in Fonti per la storia d' Italia XXXIII
t. I 66) et Qregorius de Catino in Chron. Farfen. (Balzani 1. c. 11 82).
Nescimus et nomen pontificis et ipsius nobilis Romani, cui privilegium con-
cessum est, ab Hugone abbate Farfensi saec. XI in., ut ait, acquisitum. —
Eeg. JL. —
Comites de Tnscalano.
(Colonna.)
De Columnensium quoque genealogia magnae est concertationis res
inter viros eruditoB, quam accuratius examinandam aliis committimus (cf. A.
Coppi Memorie Colonnesi ossia storia della famiglia Colonna (Roma 1855);
G. Tomassetti in Arch. della Soc. Rom. IX (1886) 78 sq. et G. Digard La fin de
la seigneurie de Tusculum in Melanges Paul Fabre (Paris 1 902) p. 293 sq.). -
Conf. etiam documenta, quae adducemus sub ^TuscuIanum** et ^Poli" (Latium).
Archivum familiae Colonna adhuc exstat, magna cum diligentia adser-
vatum, Romae in aedibus Columnensium prope basilicam XII Apostolorum
(cf. Gott. Nachr. 1901 p. 245; Rom. Quartalschrift XV (1901) 175; XVI
(1902) 421). Quamquam hoc tabularium ingentem chartarum molem con-
tinet, documentorum, quae sequuntur, autographa ibi non inveniuntur, sed
solum eorum tcxtus ad nos pervenerunt cura Cencii camerarii in Libro
censuum S. R. E. collecti. Duo vero autographa adservantur in archivo castri
8. Angeli.
A = Roma Arch. Vat. Arm. XIII c. IV n. 6.
ui»= ib. Arm. XIU c. VI n. 5.
1 1015 dec. i
In Benedicti VIII praesentia et eius iussu Romanus consul et dux et
omnium Romanorum senator refutat llugoni abbati FarfeuBi omnem litem
de duobus castellis q. v. Serranus et Pontianus.
V. Latium, Farfa. — Romanus, Benedicti VIII frater, postea lohannes XIX.
*2 (1116)
Paschalis II concedit Ptolomaco comiti Arichiam.
Liiad. in Vila Paschalis II (Lib. jwntif ed. Dachesne II 303). — Beg. JL. — .
cf. Latium, Aricia.
Digitized by
Google
Nobilis quidam Romanus ignotos — Comites de Tosctilano. 187
3 1140 mart. 14
In praesentia Innocentii II iudicatum celebratur super controversia inter
Riccardum abbatem mon. ss. Bonifatii et Alexii et Tholomaeum comitem de
Tusculana circa insulam de ABturia.
V. Mon. 88. Bonifatii et Alexii in monte Avoutino n. 4. — cf. Latium , Astorra.
4 1140
Monachi in coenobio s. Mariae de Criptaferrata constituti offerunt Inno-
centio II libellum querulum contra Phtolomaeum comitem.
V. Latium, Grottaferrata.
5 Piombinara 1151 dec. 10
Odo de Columpna, consentiente fratre suo Carsidonio, concedit Bemardo card.
8. Clemcntis, mandato Eugenii III, ex contractu permutationis medietatem
totius Tusculanae civitatis et arcis, Montem Porculi, ius quod habet in castro
Montis Fortini. Contra recipit a Bernardo card. totum castrum Trebani et
110 libras den. Papien. et 140 libras den. Lucen. — Actum prope castrum
Fluminariae in eccl. s. Mariae. Scr. a lohanne not. Signin. d. papae scrin.
AUnnus Ub. XI c. 7. Cencius Lib. cens. S. R. E. c. 92. — Edd. Muratari Antiq.
111 777. MaUei Memorie istariche deW antico Tuscolo p. 166 ad dec. 17. Coppi Mem.
Cuhnnesi p. 41 ad dec. 15. Theiner Cod. diph doni. temp. 1 14 n. 18. Fabre-Duchesne
I 382. — Eegg. CappeOetti VI 378 n. 2. TomasseUi in Arch. deUa Soc. Bom. IX 92. JL.
9509 ad 1150—52.
cf. Oddonis Fraiapanis chartam a. 1152 dec. 29 de eadem re (v. Gens Fraia-
pana u. 2).
*6 (1155 itd. 9)
Hadrianu8 IV concedit et in feudum dat lonathae filio quondam Tholomaei
de Tusculana totam partem civitatis Tusculanae cunctis diebus vitae eius,
Laud. in n. 7. — Reg. JL. — .
cf. Latium, Tusculanum.
7 1155 itd. 9
lonathas filius quondam Tholomaei de Tusculana iurat fidelitatem HadrianoIV
eiusque successoribus et in tenimentum eius mittit roccam Montis Fortini et
roccam q. app. Faiola. — Scr. a. lohanne S. R. E. scrin. rogato ab Hadriano IV
et lonatha.
AUnnus lib. XI c. 51. Cencius Lib. cens. S. R. E. c. 119. — Edd. Zazzera DeUa
nobiUd deW lUdia p. II. Mattei Mem. istor. deW antico Tuscoh p, 162. Theiner Cod. dipl.
dom. temp. 1 16 n. 20. Fabre-Duchesne I 399. — Regg, Tomassetti in Arch. deUa Soc,
Rom. IX 94. JL. II p. 112.
8 1170 aug. 8
Rayno filius quondam Tholomaei de Tusculano, in praesentia Hubaldi
Hostien., Bernardi Portuen. epp., Hubaldi tit. 8. Crucis, lohannis tit. ss. lohan-
nis et Pauli, Wilelmi tit. s. Petri ad Vincula, Alberti tit. s. Laurentii in
Lucina, Bosonis tit. s. Pudentianae, Petri tit. s. Laurentii in Damaso,
lohannis tit. s. Marci, Teodini tit. s. Vitalis presb., lacinthi s. Mariae in Cos-
midyn, Ardicionis s. Teodori, Cencii s. Adriani, Hugonis s. Eustachii, Vi-
telli S6. Sergii et Bachi, Petri s. Mariae in Aquiro diac. card., renunti^t
Digitized by
Google
188 ^ma.
Alexandro III et S. R. E. civitatem TuBCulanam cum arce etc. — Scr. ab
Achille scrin. S. R. E.
A. [VUii Alexandri III awA. Bosone (Lib. poniif. ed. DtKhesne II 422; cf. Watte-
rich Vitae pantif. II 415; Theiner God. dipl dom. temp. I 20 n. 28; TomasseUi in Arch.
deUa Soc. Bom. IX 103)]. — Reg. JL. II p. 238.
cf. Latium, Tusculanum. — Eiusdem Rainonis concessionis a. 1168 mai. 19 de
bonis suis factae ezstat adhuc chartula in archivi castri s. Angeli Arm. XJII c. IV
n. 7 (Reg. Pertz in Archiv VII 23). — Iste Achilles cancellariae pontificiae scriptor
erat eiusque manus saepius occurrit in privilegiis inde ab Eugenio III.
9 1174 ian. 6
Raino de Tusculano, filius Tholomaei: confitetur, se recepisse ab Alexan-
dro in 200 libras Provenien., pro quibus ei dat pignori castrum Algidum, et
promittit Manfredo presb. card. tit 8. Caeciliae et Oddoni diac. card. s. Nico-
lai de carcere TuUiano poenam 200 libr. Provenien.
Cencius Lib. cens. 8. B. E. c. 128. — Edd. Tomassetti in Arch. deUa Soc. Bom.
IX 423 not. 4. Fabre-Dudieme I 406. — Beg. JL. — .
10 1179 oct. 11
Alexander III de propria voluntate et consensu cardinalium Ubaldi Hostien.,
Teodinl Portuen. epp., lohannis presb. card. ss. lohannis et Pauli, Alberti
presb. card. et canc, Matthaei presb. card. s. Marcelli, Gratiani diac. card.
8. Cosmae, permutat cum nobili viro Rainone de Tusculano castrum Normae
cum arce et Viculum. Raino contra dat castrum Lariani cum arce. — Scr.
ab Ildicio Anagnino iudice ct scrin.
A\ [Cencius Lib. cens. S. B. E. c. 125]. — Edd. Muratori Antiq. I 141. Studi e
doc. VII 323 n. 29 ex AK Fabre- Duchesne I 404. — Begg. Fertz in ArdUv VII 24.
TomasscUi in Arch. ddla Soc. Bom. IX 424. J. 8742 a. JL. 13474.
cf. Tomassetti in Studi e doc. VIII 227 sq.
*11 (1159—81)
Alexander III Oddoni de Columpna ct R. de Pluminaria balivo eius et
con8ortibu8 ca^tri do Porciano: mandat, ut sint reditu con8ueto vel parte,
quae illi8 competierit, in 12 libris contenti; alias vero moIe8tia8 vel grava-
mina hominibu8 de Porciano nullatenus irrogent.
Laud. in Innocentii IV rescripto a. 1244 april. 29: Beg. Vat. t. 21 f. lOt n. 648. —
Beg. Berger Les reg. d'Innocent IV 1. 1 111 n. 649. JL. — .
*X3 (1181—85)
Lucius ni confirmat conventionem inter homines de Porciano et Colump-
nenses.
Laud. ut n. 11. — Beg. JL. — .
*13 (1187—91)
CIemen8 III confirmat eandem conventionem (n. 12).
Laud. ut n. 11. — Beg. JL. — .
Gens Tebaldia.
Stephanus de Tebaldo, de quo documenta quae sequuntur, occurrit
inter nobiles Romanos, qui Gclasium II a Fraiapanibus captum liberanmt
(Lib. pontif. ed. Duche^ne II 313); invenitur quoque inter Romanos, qui
Digitized by
Google
Gens Tebaldia — Gens Petri Leonis. 189
a. 1130 mai. 18 pro Anacleto 11 ad Lotharium regem scripsenint (Baronius
Ann. ad a. 1 130 e. 24), et inter testes in iuBtrumento locationis de Radecofano
a. 1153 mai. 29 apud Cencium c. 91 (Muratori Antiq. III 793; Fabre-Duchesne
I 380), denique in actis de Victoris IV electione (Mon. Gem. Constit. I 263.
267). Cf. etiam B. Capogrossi-Guarna Notizie Btoriche della famiglia Tebaldi
(Roma 1890).
Documenta, quae ad hanc nobilissimam gentem spectant, ex archivo
s. Pauli de Urbe sumpsimus.
1 (1099—1118)
Ante praesentiam Paschalis II Cencius et Stephanus filii Theobaldi Cencii
de Stephano reddunt in manum Paschalis pp. b. Paulo omnia illa castella,
quae Theobaldus per vim ei abstulerat, scilicet castellum q. v. Flaianum
(Fiano)^ castrum q. v. Baccariciae (Vaccareccia)^ castrum q. v. Liprinianum
(Leprignano)^ ambas civitaculas, scilicet civitatem de Colonis et civitatem
Strictilianam, in territorio Collinensi.
V. Eccl. 8. Pauli extra muros n. 17.
2 (1099^1118)
Praecepto Paschalis II, eo in curia Lateranensi praesente et laudante,
Anastasius presb. et monachus et prior mon. s. Pauli locat Cencio et Stephano
filiis Theobaldi Cencii eadem castra (n. 1).
V. Eccl. s. Pauli extra muros n. 18.
,9 Laterano (1139 april 3)
Praesidente Innocentio 11 in concilio Lateranensi, Azo abbas mon. s. Pauli
querimoniam facit contra Stephanum Theobaldi et Theobaldum et Petrum
nepotes eius de castro Baccarice et de Castello novo aliisque castris.
V. Eccl. s. Pauli extra muros n. 20.
Oens Petri Leonis.
(Pierleoni.)
De hac celeberrima familia, quae ex ludaeonim gente orta, saec. XI et
XII inter nobiliores Urbis domos quasi principatum obtinuit, cf. Franc. Zazzera
Della nobiM delF Italia p. II (In Milano 1621) et P. Fedele Le famiglie di
Anacleto H e di Gelasio II in Arch. della Soc. Rom. XX VH (1904) 399 sq.
Documenta huius gentis, quando aut dispersa fuerint aut perierint,
nescimus. Unum Rogerii diploma purpureum, a. 1134 lohanni Petri Leonis
eiusque filiis et nepotibus concessum, inter chartas Barberinianas nuper inveni
(ed. Arch. della Soc. Rom. XXIV (1901) 253 sq.).
Ad hanc gentem spectare videtur notitia, quae invenitur apud Albinum
et Cencium (ed. Fabre-Duchesne I 7; II 109):
^llli qui tenent [Quicumque tenebant] turrim [quae est] in capite pontis
ludaeorum, IIII denarios Papienses [secundum antiquitatem I marabotinum]."
Digitized by
Google
190 Roma.
*1 (1138—43)
Innocentius 11 delegat Leonem Petri Leonis et Petnim filimn eius prae-
sides civitatis Sutrinae.
LaueL in charta Caccidlupi Sutrinae civitoHs iudicis a, 1142 ian. (ed. MittarelH Ann.
Camaid. 111 App.p. 396 n. 267). — Beg. JL. ~.
cf. Latium, Sutri. — Mortuo Anacleto II, Innocentium II filios Petri Leonis
immensa pecunia data ad suam partem attraxisse, Petrus Casinen. in Chron. narrat
(Mon. Germ. Scr. YII 844) ; et ex a. Bemardi epistola (ed. Mabillon ep. 320) com-
perimus, a. 1138 mai. 29 filios Petri Leonis omnes simul humiliasse se ad pedes
papae et factos esse homines eius ligios.
Gens Petri Latronis.
Primus PetruB Latronis ex gente, ut videtur, Corsorum, occurrit sub
Gelasio II, quem Pisas fugientem comitatus est (Lib. pontif. ed. Duchesne
II 315. 317). Lmocentium 11 soUemniter in Urbem intrantem a. 1133 idem
Petrus Latronis salutavit (1. c. II 382), quem in schismate Anacleti 11 fideliter
Ecclesiae partes sustinuisse, ipse Innocentius II in privilegio suo a. 1140
oct. 27 clericis s. Stephani rotundi concesso laudayit. Pro pecunia, quam
huic pontifici mutuaverat, castrum Saxi, Civitatem veterem, Gobitam et casale
q. d. Vulgare in pignus et feudum recepit. Huius Petri Latronis filius,
Petrus Latronis et ipse, invenitur sub Eugenio III, qui cum consensu Petri
Latronis Nepesino monasterio Fallerensi quandam terram donavit (cf.
Hadriani IV privilegium a. 1155 ian. 12 JL. 9978), et sub Hadriano IV inter
testes in instrumento a. 1159 april. 7 (apud Cencium c. 114 ed. Pabre-Du-
chesne I 396), et a. 1167 strenuus defensor Civitatis veteris contra Rainaldum
Friderici I cancellarium, exercitus imperialis ducem. Hic Petrus Latronis
duos filios habuit, Petrum Latronis et Oddonem, circiter a. 1177 me-
moratos.
Praeter illa castra Saxi, Civitatis veteris, Gobitae et casalis Vulgare
Petrus Latronis Caere quoque castrum ab ecclesia Romana tenuit, ut patet
ex Albino et Cencio (ed. Fabre-Duchesne I 10; II 109):
^Petrus Latro H morabutinos pro castro Cere."
Sed privilegium de re desideratur.
Unici documenti, quod habemus, autographum exstat in archivo castri
s. Angeli eiusque apographum in Cencii Lib. cens. S. R. E.
A = Orig. Roma Arch. Vat. Arm. XIII c. III n. 2.
*1 (1133—43)
Innocentius II concedit Petro Latronis privilegium, quo ei pro 200 libris
den. Papien. in pignus et beneficium dat castrum Saxi, Civitatem veterem,
Gobitam et casale q. d. Vulgare.
Laud. in n. 4. — Reg. JL. — .
*2 (1177—81)
Alexander IH concedit Petro Latronis et Oddoni fratri eius, nepotibus Petri
Latronis (n. i), ad instar Innocentii II (n. 1) privilegium, in quo eis pro
Digitized by
Google
Gens Petri Latronis — Gens Fraiapana. 19t
eisdem 200 libris den. Papien. dicta castra obligat, praeter Civitatem veterem,
quam ipsi refutant pontiiici.
Jjaud. in n. 4, — Reg, JL, — .
*5 (1177-81)
Alexander III privilegio suo declarat, se a Petro Latronis et Oddone fratre
eius 50 libras Provenien. pro debito recepisse.
Laud. in n. 4, — Beg, JL, — .
4 1193 iul. 3
Petrus Latro, filius quondam Petri Latronis (n, 2. 3)^ et lohannes Nicolai
Mariae lohannis, curator Oddonis filii quondam Oddonis Petri Latronis, refu-
tant Cinthio s. Luciae in Silice diac. card. et d. pp. camerario, procuratori
Celestini UI in hac causa specialiter constituto, ad eius opus et utilitatem
omnes illas 200 libras den. Papien., quas Innocentius II Petro Latronis
illorum avo et proavo debuisse dinoscitur, et infringunt et cassant privilegia
Innocentii II (n. 1) et Alexandri III (n. 2, 3). — Chartula refutationis scr.
a lohanne Leonis 8. R. E. scrin.
A, [Cencius Lib. cens, 8, R. E. c, 166]. — Edd. Muratori Aniiq. V 843 = Migne
CCVl 1272 n. 5. Fabre-Duchesne I 424. C, Calisse Storia di dritavecthia (Firenze 1898)
p. 132 not. 1. — Eeg. JL. — .
Oens Fraiapana.
(Frangipani.)
De celeberrima gente Fraiapana sive Frangentiumpanem cf. O. Panvinii
De gente Fregepania lib. 4 (ex cod. bibl. Angelicae 77 [A 7. 16] partem
ed. E. Celani in Nuovo Arch. Veneto V (1893) 473 sq. [de aliis codd. Vat.
Barb. 2481 (XXXIII 1, olim 1025) et bibl. Patavin. 263 cf. Perini O. Pan-
vinio e le sue opere p. 193]; Franc. Zazzera Della famiglia Frangipani in
Della nobilti delF Italia p. II; Bened. Pucci Genealogia degF illustrissimi
signori Frangipani Romani (In Venetia 1621).
Gens Fraiapana archivum proprium, ut sciam, in Urbe non possidet.
Documenta antiqua, quae ad eam spectant, maxima ex parte ex Cencii Libro
censuum S. R. E. hausimus. Nonnulla vero adservantur in archivo castri
8. Angeli.
A^'*= Orig. Roma Arch. Vat. Arm. III c III n. 1. 8.
A*' * = Orig. ib. Arm. XIII c. VI n. 6. 7.
A* = Orig. ib. Arra. XIII c. VI n. 15.
1 Roma (1145) ian. 31
Lucius n nobilibus viris Oddoni et Cinthio Fraiapane fratribus: committit
custodiam Circei. — Quia de omnibus. Dat. Rpmae 2 kal. feb.
Ocfictt« Lib. cens, 8. R. E. c. 172. [Ex Cencio iextum sumpserunt Panvinius, Mon-
terenzi aKiqueJ. — Edd. Zazzera, Pucci p, 50. Nerini De iempto et coenobio ss. Bonifatii
et Alexii p, 407 = C, Fea Dei diritti dd principato sugH antichi edifizi publici (Roma 1806)
p. 28. Fabre-Duchesne I 428, — Reg, JL. 8710.
Pro custodia Circei custodiam Circi maximi Romae intelligendam esse fere
omnes afBrmant (cf. Gregorovius ^ IV 461 not.). Iniuria quidem, quum de monte
Circeo prope Terracinam reapse hic agatur (cf. Latium, Monte Circeo).
Digitized by
Google
192 Roma.
2 1152 dec. 29
Oddo Fraiapane profitetur, se recepisse a Bemardo card. s. Clementis, man-
dato Eugenii III solvente, 30 lib. den. Papien. pro omni iure pignoris
Tusculanae civitatis, quam ab Oddone de Columpna intus et foris habebat.
— Scr. a lohanne Signino S. R. E. notario.
AJbinus Hb, XI c. 8. Cencius lAb. cem, 8. R E. c. 93. — Edd. Zazzera. Pucci
p. 51. Muraiori Antiq. III 779. Mattei Mem. istor. ddV antico Tuscoh p. 159. Fahre-
Dudieme I 383. — Reg. Tomassetti in Arch. della Soc. Rom. IX 93. JL. —.
cf. Latium, Tusculanam et supra Comites de Tusculano n. 5. — Cum consensu
eiusdem Oddonis Frangentispanem Eugenium III Nepesino monasterio Fallerensi
terram quandam donasse, Hadrianus lY in privilegio suo a. 1155 ian. 12 (JL. 9978)
narrat.
*5 (1145—53)
Eugenius III obligat Cencio Fraiapani et O(ddoni) et C(encio) eius nepoti-
bus castrum Nimphae pro 80 libris den. Lucen.
Ixiud. in Innocentii III hulla a. 1212 iun. 8 ad lacobum oonnobrinum mum mi^sa,
qua castrum Nympharum ab heredibus Fraiapanum iam pridem recoUectum (a. 1204 april. 20;
cf. Cencii Lib. cena. S. R. E. c. 23, edd. Muratori Antiq. I 677 et Fdbre-Duchesne I 256)
eidem lacobo concessit (Potthast Reg. 4526). Cf, etiam aiiam chartuiam refutationis a. 1217
mai. 13 ap. Cencium c. 26 (edd. Muratori Antiq. I 493; Fabre-Ducheme 1 258) et instru-
menta in archivi castri s. Angdi Arm. XIII c. VI n. 9— 20. — Reg. JL. — .
cf. Latium, Ninfa.
*4 (1154^59)
Terracinenses coram Hadriano IV querelam contra Fraiapanes exponunt.
V. Latium, Terracina,
5 1162 mai. 4
Oddo Fraiapanis Dei gratia Romanorum consul pro se et pro Cencio fratre
suo, consentiente Alexandro III, donat Ugoni priori s. Mariae Novae locum
q. d. Molella pos. in terr. Cisternae.
V. EccL s. Mariae Novae n. 10.
*G (1166 sept.—1167 sept.)
Alexander III obligat Cencio et Oddoni Fraiapane fratribus reditus Bene-
ventanae civitatis (8 a. pont. sui).
Ijaud. in n. 13. — Reg. JL. — .
Alia eorundem Cencii et Oddonis conventio cum Rainone de Tusculano circa
Terracinam et Tusculanum exstat in Arm. XI c. VII n. 36 (ed. Studi e doc. VII 324
n. 30 ad a. 1185; cf. G. Digard in M^langes Paul Fabre (Paris 1902) p.293sq. ad
a. 1170).
7 1168 mart. 26(?)
Oddo Fr[aiapane Romanorum consul] spondet Gualterio Albanen. ep^
Alexandri III procuratori, . . de 100 libris Provenien. — 8cr. a Nicolao
scrin. S. R. E.
A\ — Reg. JL. — .
*8 (1159^76)
Alexander III convenit cum Petro Fraiapane de solvendis 500 libris Pro-
venien. ipsi Petro et Gratiano nepoti eius pro damnis propriis, quae ipsi pro
ecclesia passi fuerant.
Laud. in n. 10, ubi leifimus: sicut in instrumento d. papae bulla signato contineba-
tur. — Reg. JL. — .
Digitized by
Google
Qens Fraiapana. 193
*9 (1173-76)
Alexander III concedit lohanni, Petro et Leoni filiis quondam Cinthii
Fraiapania caatrum Tiberiae.
Laud, in Aleocandri 111 rescripto cul Aimonem abbatem Marmusolensem a. 1173 — 76
sept. 17 (JL, 12624), — Reg. JL, — .
cf. Latiam, Tivera.
10 1176 oct. 17
Alexander III persolvit de 500 libris Provenien. 130 libras, quas pupillia
filiis Petri Fraiapanis debet, creditrici et novercae eorum Mariae, sorori Lan-
dulfi de Ceccano, quondam uxori Petri. — Scr. ab Udicio Anagnino iudice
et scrin.
AK — Ed. Studi e doc, VIl 318 n, 25 ex A*. — Begg, Pertz in Archiv VII 24. JL.
12736 a.
"^ll (1178)
Alexander III transactionem facit cum Leone Fraiapane et Eudochya
uxore quondam Oddonis Fraiapanis.
Laud. in n. 12. — Reg. JL. — .
12 1178 iun. 12
Eudochya uxor quondam Oddonis Fraiapanis, tutrix Manuelis filii sui, renun-
tiat Alexandro III quicquid petere potuerit ex damnis tam infra Urbem
quam extra praeter Ancaranum et Olibanum, pro eo quod recepit ad opus
Manuelis 250 libras Provenien. supra tres partes redituum Beneventi. — Scr.
a Cencio S. R. E. scrin.
A\ — Ed. Studi e doc. VII 320 n. 27 ex AK — Eeg. JL. — .
13 1179 iun. 19
Cencius Fraiapane refutat [Teodino] Portuen. ep. procuratorio nomine pro
Alexandro III quicquid petiit de damnis sibi inlatis in Olibano, Ancarano,
Piperno, Cistema, Columpna, Cornaczano, Fusignano aliisque possessionibus
et de reditu Beneventanae civitatis sibi suoque fratri b. m. Oddoni ab
Alexandro III a. 1166 — 67 obligato (n. 6). — Scr. a Cencio scrin. S. R. E.
AK — Reg. Pertz in Archiv VII 24. JL. — .
14 1179 iun. 22
Cencius Fraiapane promittit Alexandro III, quodsi heredes quondam
Cencii Fraiapanis patrui sui et heredes Raynonis Fraiapanis ei litem vel
molestiam intulerint de duabus partibus [de turri] q. d. Militia, se eum pro
Inedietate illorum rationabiliter defensunmi esse. — Scr. a Cencio S. R. E. scrin.
A\ — Ed. Studi e doc. VII 322 n, 28 ex A\ — Reg, Pertz in Ardtiv VII 24
ad 1176. JL. — .
15 (1159—81)
Alexander III nobilibus viris I. Fraiapanis, C. et L.: monet, quatenus
balivis eorum, qui Terracinae morantur, districtione prohibeant, ne quem-
libet clericum coram se trahere praesumant in causa, sed clericos ab episcopo
suo conveniri et iudicari permittant. — Quanto circa Deum.
CoU. Paris. I c. 151. — Ed. E. Friedberg Die Canones-Sammlungen zwischen Oratian
und Bemhard von Pami (Leipeig 1897) p. 60. — Reg. JL. — .
Kehr, lUlia pontificia I. 13
Digitized by
Google
194 Roma.
*10 (1159-81)
Terracinenses coram Alexandro III querelas contra Praiapanes exponunt.
V. Latiam, Terracina.
*17 reUdri (1184—85)
In praesentia Gerardi vicarii Lucii III et lacinti et Petri de Bono card.
apud Yelletras querela Terracinensium contra Fraiapanes agitur.
V. Latium, Terracina.
*18 (1187-91)
Terracinenses Clementi III gravamina contra Fraiapanes exponunt.
V. Latium, Terracina.
19 1193 aprU. 14
Ante praesentiam Petri Portuen. et s. Rufinae ep. Leo Fraiapane obligat
Centio diac. card. s. Luciae in Silice et d. pp. camerario ad opus et utilitatem
Celestini III eiusque successorum totam medietatem suam, mixtam cum
alia medietate Manuelis fratris sui, videlicet totius roccae et castri Asturae,
pro 150 libris Provenien. senatus. — Scr. a lohanne Leonis S. R. E. scrin.
Cencius Lib. cens. S, R, E. c, 165, — Edd. Zazzera. Pucci p. 54 ad 1194 aprii. 17.
Muratori AfUiq. III 799 = Nic. M. Nicolai in Disaert. deW Accad. Bom. di archeol. III
(1829) 40 n. 4. Fabre-Ducheme I 423. — Beg. JL. — .
cf. Latium, Astorra.
Gens Petrl praefecti Urbis.
Praefectorum Urbis familia, origine obscura, occurrit saepius in docu-
mentis Romanis inde a saec. X (cf. lac. Pananti Compendio di memorie
antiche della nobilissima casa e famiglia de* Yico, ampliato da Franc.
M. Capolupi, s. XVn, cod. Vat. Ottob. 2472 f. 634 8q.; Franc. Zazzera De
la famiglia Castelli in Della nobiltk deir Italia I (In Napoli 1615) 37 sq.
II (In Milano 1621); C. Calisse I prefetti di Vico in Arch. della Soc. Rom. X
(1887) 3 sq.). Quae, ut putat Calisse, postea nomen a castro q. d. Vicus
accepit.
Documenta, quae sequuntur, Praefectorum castra in Tuscia respiciunt;
itaque suo loco plura invenies.
1 Viterbo 1158 iul. 17
[Petrus] praefectus, lohannes Praefecti, Octavianus germani fratres aliique
refutant Hadriano IV de omni iure, quod eis contingit occasione guerrae,
quam habuerunt cum populo Romano pro Romana ecclesia, pro 2 milibus
marcarum arg., quarum 1000 marcas in praesentiarum recipiunt, pro reliquis
vero 1 000 marcis suscipiunt pignoris nomine totum ius, quod Romana ecclesia
habet in civitate Castellana et in toto eius comitatu et Monte alto. Praeterea
d. papa praefectum eiusque consortes ad reaedificandas domos suas in Urbe
iuvabit, ita tamen ut nec expensas nec guerras huius rei causa facere teneatur.
~ Actum a. 1158, a. Hadriani IV pp. 4, m. iulio, ind. 6; Viterbi 16 kal. aug.
Digitized by
Google
Gens Petri praefecii Urbis — Gens Malabranca. t95
Cencius Lib. cens. S. R K c, 167, — Edd. Zazzera. Muratori Antiq. IV 31. llieincr
Cod. dipl. dom, tanp. 1 18 n. 25. Fabre - Duchesne I 425. — Eegg. Calisse l. c. p. 427 n. 2.
JL. 10423a.
ct'. etiam instrumenia refutationis a. 1195 ap. Cencium c. 178—183 (ed. Fabrc-
Duchesnc I 430—39), in quibus Hadriani IV privilegium de re landatur.
2 Nami (1158) aug. 29
Hadrianus IV Petro Urbis praefecto, lohanni et Octaviano fratribus eius
aliisque: notum facit, se ab ipsis 30 marcas arg. ad pondus Romanum pro
necessitatibus Ecclesiae mutuo recepisse; pro quibus ei obligat quicquid
habet in castro de Casamala. — Praesentibus scriptis. Dat. Narniae 4 kal. sept.
Cencius Lib. cens. S. R. E. c. 168. — Edd. Muratori Antiq. IV 33. Thciner Cod.
dipl. dom. temp. 1 19 n. 25. Fabre-Duchesne 1 426. — Bcgg. Calisse l c. p. 427 n. 1. JL. 10334 a
ad 1156—58.
Nobiles de s. Enstachio.
Huius familiae valde antiquae et nobilissimae , quae nomen duxit ab
ecclesia s. Eustachii iuxta templum Agrippae, viri saepius occurrunt in
documentis Romanis saec. XII (cf. Franc. Zazzera De la famiglia S. Eustachio
in Della nobilt^ deir Italia p. II). Quorum et nobilitatem et fidelitatem
erga Ecclesiam ipse Alexander III vehementer laudat (n. 1).
Unum Alexandri III rescriptum in pontificis huius regestis quae super-
sunt refertur.
1 (1178)
Alexander III (Christiano) Maguntino archiep.: mandat, quatenus cuidam
de familia nobilium do s. Eustachio, ab eius hominibus inhoneste tractato et
spoliato, ablata faciat restitui et illum, qui talia perpetravit, castiget. —
— Fraternitatem tuam.
Reg. Alexandri III ep. 48 (in cod. coU. Trinit. Cantabrig. (R 9. 17) 8. XII f. 123'), —
Ed. Loewcnfeld Epp. p. 161 n, 282. — Reg, JL. 13104.
Gens Malabranca.
Primum huius nominis virum invenimus inter testes instrumentorum
a. 1158 iul. 17 et a. 1159 april. 7 apud Cencium (Muratori Antiq. IV 31.
III 797; Fabre-Duchesne I 425. 396) et sub Alexandro III, qui ad ipsius
Malabrancae filios Corradum, Qregorium et Pctrum cives Romanos duo
rescripta misit (n. 3. 4). Temporibus Honorii III occumint Corradi filii
Malabranca et Stephanus, pater lacobi, qui ab eodem pontifice 1000 libras
se recepisse confessi sunt (a. 1221 aug. 29, ed. Studi e doc. VII 209 n. 21).
A. 1223 mai. 20 iidem Malabranca et lacobus vendiderunt Honorio III
castrum Aricia (Cencius Lib. cens. 8. R. E. c. 203 ed. Fabre-Duchesne I 455).
Conf. Latium, Aricia.
Documenta, quae exstant, adservantur in archivo castri s. Angeli.
Digitized by
Google
1 96 Roma,
^1« = Orig. Roma Arch. Vat. Arm. 111 c. I n. 48. 49.
A* = Orig. ib. Arm. 111 c. 111 n. 25.
B = Mouterenzi Cameralia vol. F, s. XVll, ib. Arm. XXXVl t. 6; cf. G6tt. Nachr.
1900 p. 122.
1 Tusculano? (1171—72) aug. 18
Alexander III Malebranche Romano civi: obligat Ariciam pro 100 libris
Provenien. — Praesentibus litteris. Dat. Tu8cul.(?) 15 kal. sept.
B f. 421, — Ed, GotL Nachr, 1000 p. 176 n. 23 ex B (Dat. Lat.) ad 1166. — Beg.
JL. -.
Non Lateraui, sed potius Tuscalani legendum esse puto (cf. F. Schneider
iu Quellen und Forschungen IX 8 not. 1).
2 1175 fUW. 26
Malabranca Romanus renuntiat Alexandro III de 630 libris Provenien.,
quas illi credidit, 150 libras. — Scr. ab Ildicio iudice et scrin. (Anagnino).
A\ — Ed. Studi e doc. VII 118 n. 8 ex AK — Beg, JL. — .
3 Laterano (1178—79) mau 18
Alexander III Corrado, Gregorio et Petro, filiis quondam Malabranche
Romanis civibus: obligat castrum Aritiae pro 100 lib. Provenien. — Prae-
sentibus litteris. Dat. Lat. 15 kal. iun.
AK [B f, 421], — Ed. Gott. Nachr, 1900 p. 184 n. 31 ex A\ — Beg. JL. — .
4 Laterano (1178—79) iun. 8
Alexander III Corrado, Gregorio et Petro, filiis quondam Malabrancae:
consilio Hubaldi Ostien. ep. et Alberti tit. s. Laurentii in Lucina, lohannis
tit. s. Marci, Hugonis tit. s. Clementis ac Laborantis s. Mariae in Porticu
card., concedit in feudum castrum Ariciae cum omnibus iustitiis et consue-
tudinibus secundum consuetudinem Romanae ecclesiae. — Constantiam devo-
tionis. Dat. Lat. 6 id. iun.
AK [B f 42t], — Ed, Iheiner Cod. dipl. dom. tenip. 124 n, 31 ex A^ (5 id. iun.). —
Regg. Fertz in ArcIUv VII 21 et J, 3489 a ut bullam Alexandri II, JL, 13268 ad tun. 9.
Bomani cives singnli.
Documentorum quae sequuntur n. 1 et 2 ex Gregorii I registro sumpsimus,
n. 3 ex registro Honorii I, ex quo Albinus, Deusdedit et Cencius transcripse-
runt. In eorum collectionibus inveniuntur multa ex antiquorum pontificum
registris cxcerpta circa administrationem et locationem patrimonii 8. R. E.,
quorum certe nonnulla ad cives quosdam Romanos missa fuerunt. Sed quum
accuratior designatio personarum omnino desidcretur, ita ut valdo difficile
sit intcr eas Romanos cives distinguere, documenta, quae ad patrimonii
8. R. E. in Latio administrationcm spectant, sub hoc titulo proprio referre
maluimus (v. Latium, Patrimonia 8. R. E.).
Privilegium Alexandri II (n. 4) pro Albcrico Cece, ex Lateranensium
canonicorum tabulario, adservatur hodie Florentiae. Reliqua, ex archivo
castri s. Angeli deprompta, negotia inter Cameram apostolicam et varios
Digitized by
Google
Romani cives singuli. 197
Romanos cives respiciunt. Maxima eorum pars edita iam pridem est in
Studi e documenti di storia e diritto dell* Accademia di conferenze etorico-
giuridiche a. VII (1886); quae nondum in lucem prodierunt, humanissimo
viro L. Schiaparelli debemus.
A = Orig. Roma Arch. Vaticano.
A^ = Orig. Firenze Arch. di siato (Koccheitini di Fiesole).
1 Roma (595 sept.)
Gregorius I Montanae et Thomae: eos, famulos S. R. E., liberos civesque
Romanos efficit.
V. Primicerius et notarii S. K. E. n. 3. — cf. „Praeceptum libertatis' in Libro
diumo form. XX XIX (ed. Bickel p. 29).
2 (597 iul)
Gregorius I Dominicae uxori lohannis: monet, ut ad coniugem venire
festinet — Laetos nos vestrae.
Eeg, Greg, I lib, VII ep. 34. — Edd. S. Gregorii M. Opp. ed. Maur. II lib. VII
n. 37. Mansi X 77 n. 34. Migne LXXVII 8V6 n.37. Mon. Genn. Epp. I 482. — Regg.
J. 1115. JE. 1480.
Dominicam fuisse uzorem lohannis praefecii Urbis, qui eiiam in Grcgorii 1
registri lib. IX ep. 116 (Mon. Germ. Epp. II 121) memoratur , recie suspicatur
Hartmann 1. c.
*3 (625—38)
Honorius I Dominico: locat terras et vineas et prata foris portam Flami-
neam usque ad pontem Molvium sub annua pensione 30 sol. auri.
Deusdedit lib. III c. 209 (149) cx registro Honorii (edd. Martinucci p. 321; Wolf
V. Glanvell p. 364). AWinm lib. X. Cencius Lib. cens. S. R. E. c. 71 (ed. Fabre- Duchesne
I 3dO n. 29). — Begg. J. 1576. JE. 2032.
4 1072 mai. 18
Alexander II Alberico filio quondam Petri cogn. Cece etc: concedit
locum quendam et aquaeductum q. v. Fossatum situm foris muros Urbis ante
portam Latinam. — In nomine Domini. Ego Alexander etc. Scr. a Rainerio
s. pal. scrin. ac not., a. pont. 11, ind. 10, m. madii die 18.
A\ — Ed. PflugkH. Acta II 117 n. 152 ex AK — Begg. KaUenbrunner in Wiener
SB. XCIV 633, qtU hanc buUam spuriam esse imprudenter suspioatur. JL. 4706.
Hoc privilegium una cum proprieiaie, de qua agitur, ad iabularium canoni-
corum basilicae Consiantinianae pervcnisse haud dubium esi. Quod cuni aliis
chariis ad archivum canonicorum Laieranensium Faesulis, nescimos quo iempore,
iransivii aique inde in reipublicae archivnm Floreniinum. Pro cerio denique
habemus, isium Albericum eundem fuisse aique Albericus ille de Peiro Leonis Cice,
qui inter iesies in Maihildae comiiissae celeberrimo iesiamenio (cf. Fedcle in Arch.
della Soc. Rom. XXVII 417 sq.) ei in Gregorii filii Gregorii de Alberico Roma-
norum senaioris chariula a. 1068 feb. 18 pro mon. Casinensi (ed. Gaiiula Uisi.
Cassin. p. 234) occurrii. Hunc Albericum filium habuisse Peimm nomine, ex docu-
menio quodam a. 1140 ian. 4 comperimus, quo Pnrpura, relicia vidua a Peiro de
Alberico Leonis Cecc, duas periicas de ierra seroeniaricia pos. foris poriam
8. lohanuis Nicolao archipresb. s. Mariac Novac vendidii (laud. a Fcdclc iu Arch. della
Soc. Rom. XXIV 186 n. 50; iexius inieger inveniiur in cod. Vai. lai. 8043 p. I f. 70),
Digitized by
Google
198 Roma-
5 1151 sept. 5
Sofia uxor quondam Miccini de Maria Pictoina vendit Petro canonico bas.
b. Petri et subdiacono 8. palatii ad opus Eugenii III totum suum ius loca-
tionis in duobus casalinis pos. in civitate Leoniana ante ecclesiam s. Yincentii
et ante palatium novum supradicti pontificis. — Scr. a lohanne scrin. S. R. E.
A (Arm. I c. XI n. 3). — Bfg. JL. — .
cf. Vitam Eugenii lll auct Bosone (Lib. pontif. ed. Duchesne II 387): Hic fecit
unnm palaiium apud s. Petrum.
6 1157 mai. 30
Petrus de Beneincasa renuntiat Hadriano IV, interyeniente procuratorio
nomine Stefano de [. . .], omnem litem, quam adversus eum exercet de
18 libris affortiatorum. — Scr. ab Andrea scrin. S. R. E. et s. Lat. pal.
A (Arm. III c. III n. 4). — Beg. PerU in Archiv VII 23. JL. —.
7 1158 dec. 7
Boso diac. card. ss. Cosmae et Damiani, d. pp. camerarius, ex voluntate
Hadriani IV locat Controttao et Romano de Petro Albanensi eorumque
heredibus ac successoribus duas pctias vineae pos. extra portam Lateranensem
in loco q. d. Clusa domini papae. — Scr. ab Andrea scrin. S. R. E. et
8. Lat. pal.
A (Arm. III c. VII n. 21). — Edd. Sludi e doc. VII 114 n. 6 ex A. Amdi-Tangl
SchrifUafeln III 45 ex A; Facs. tab. 86. — Beg. JL. — .
De loco cf. Tomassetii in Studi e doc. VI II 226.
8 1158 dec. 7
Boso diac. card. ss. Cosmae et Damiani, d. pp. camerarius, ex voluntate
Hadriani IV locat Nicolao lohannis Gualterii eiusque heredibus ac suc-
cessoribus unam petiam ad vineam in loco q. d. Clusa domini papae. —
Scr. ab Andrea scrin. S. R. E. et s. Lat. pal.
A {Arm. XV c. X n. 8). — Reg. JL, — .
9 1158 dec. 7
Boso diac. card. ss. Cosmae et Damiani, d. pp. camerarius, ex voluntate
Hadriani FV locat Grisocto Leonis eiusque heredibus ac successoribus qua-
tratam petiam vineae in loco q. d. Clusa domini papae. — Scr. ab Andrea
scrin. S. R. E. et s. Lat. pal.
A (Arm. XV c. X n. 7). — Reg. JL. — .
10 1158 dec. 7
Boso diac. card. ss. Cosmae et Damiani, d. pp. camerarius, ex voluntate
Hadriani IV locat Vaginae eiusque heredibus ac successoribus unam petiam
vinearum in loco q. d. Clusa domini papae. — Scr. ab Andrea scrin. S. R. E.
et 8. Lat. pal.
A (Arm. III c. VII n. 22). — Ed. Studi e doc. VII 117 n. 7 ex A. - Beg. JL. -.
11 1158 dec. 7
Bo8o diac. card. ss. Cosmae et Damiani, d. pp. camerarius, ex voluntate
Hadriani IV locat Fosco de Banio eiusque heredibus ac successoribus unam
Digitized by
Google
Romani cives sioguli. 199
petiam vineae in loeo q. d. Clusa domini papae. — Scr. ab Andrea scrin.
S. R. E. et 8. Lat. pal.
A (Arm. III c. VII n. 23). — Ed. Studi e doc. VII 116 n.6 ex A. — Beg. JL. — .
12 1176 mai. 29
lohannes Quidonis de Leculo renuntiat Petro de Bono presb. card. tit.
8. Susannae et Rainerio diac. card. 8. Georgii adVelum aureum, Alexandri III
procuratoribus ad hanc refutationem et securitatem recipiendam ab eo con-
stitutis, omnem litem adversus d. papam de pecunia praedae, quam in
securitate d. papae amisit, quia ipse ei de hao amissione sua pecunia plenarie
persolvendo satisfecit. — Scr. ab Achille S. R. E. scrin.
A (Arm. III c. III n. 6). — Ed. Studi e doc. VII 119 n. 9 ex A. — Beg. JL. — .
13 1179 ifd. 26
Petrus de Cencio Petri de Nicolao renuntiat Alexandro III, interveniente
pro eo Petro Gallocia subdiac. et procuratore, omnem litem, quam adversus
eum exercuit de 41 libris et 7 sol. minus 4 Provenien. et usuris, sicut in
chartula eius plumbo bullata continetur. — Scr. ab Andrea scrin. S. R. E.
et 8. Lat. pal.
A (Arm. III c. III n. 5). — Ed. Studi e doc. VII 120 n. 10 ex A. — Beg. JL. -.
Alexandri III chartala plumbo ballata desideratur.
14 1179 itd. 26
Romanus lohannis de Anastasio, laquintus de Rustico negotiator et Petrus
Obicionis renuntiant Alexandro III, interveniente pro eo Petro Gallocia
subdiac. et procuratore, omnem litem, quam adversus eum exercuerunt de
HOlibris Provenien. cum usuris, sicut continetur in chartula eius plumbo
bullata. — Scr. ab Andrea scrin. S. R. E. et s. Lat. pal.
A (Arm. III c. III n. 7). — Ed. Studi e doc. VII 121 n. 11 ex A. — Reg. JL. — .
Haec quoque Alexandri III chartula plumbo bullata desideratur.
If} Laterano 1188 iun. 6
Clemens III abbati et capitulo Maricolen. (MaroiUes dioec. Camhrai): man-
dat, quatenus A. civi Romano, a quo A. monachus, cum pro negotiis mona-
sterii ad sedem apost. accessisset, 9 libras Provenien. et 6 byzantios mutuos
et pallium viride nomine comodare suscepit, de qua summa 2 tantimi marcas
apud praedictum A. deposuit, illud quod reliquum est solvant.
V. Clementis III rescriptum (ed. PflugkH. Acta I 344 n. 395; Beg. JL. 16271).
16 1188 aug. 7
lohannes de Zambona renuntiat Cencio procuratori Clementis III omnem
litem, quam ei fecit de omnibus rebus suis amissis tempore guerrae Lucii III.
— Scr. a Petro S. R. E. scrin. *
A (Arm. III c. III n. 15). — Ed. Studi e doc. VII 195 n. 12 ex A. — Beg. Pertz in
Archiv VII 25. JL. — .
17 1188 [aug. 7]
[ ] renuntiat Cencio procuratori Clementis III ui supra n. 16. —
Scr. a Petro S. R. E. scrin.
A (Arm. III c. UI n. 17). — Ed. Studi e doc. VII 196 n. 13 ex A. — Beg. Pertz in
Archiv VII 25. JL. —.
Digitized by
Google
200 Roma.
18 1188 od. 5
Gemina de Seniorecto aliique deperdentes [Montium] et Beberaticae et Colysei
renuntiant Cencio procuratori Clementis III omnem litem, quam ei fece-
runt coram Octaviano ss. Sergii et Bachi, Petro Gallocia, Gregorio s. Mariae
in Porticu, lohanne Malabranca, Gregorio s. Mariae in Aquiro card., de
omnibus rebus suis amissis temporo guerrae Lucii III. — Scr. a Petro
S. R. E. scrin.
A (Arm, 111 c. 111 n. 11), — FA, Studi e doc. Vll 197 n. 14 ex A. — Reg, PerU in
Archiv Vll 26, JL, ~.
19 1188 od. 13
Bartholomaeus de Digna aliique deperdentes Areulae et Caccab(ariorum)
renuntiant Cencio procuratori Clementis III ut supra n. 18. — Scr. a Petro
S. R. E. scrin.
A (Arm, 111 c, 111 n, 14), — Ed. Studi e doc. Vll 199 n. 15 ex A. — Beg. Pertz ni
Archiv Vll 26. JL. — .
20 1188 oct. 14
[Egidius Mancinus] aliique deperdentes Transtiberim refutant Cencio procura-
tori Clementis III ui supra n. 18. — Scr. a Petro S. R. E. scrin.
A (Arm. 111 c. 111 n. 18). — Ed. Studi e doc. Vll 201 n. 16 exA. — Beg. Pertz in
Archiv VII 26. JL. —.
21 ' 1188 oct. 15
[Petrus Quatracie] aliique deperdentes [Pontis et Scorticlariorum] renuntiant
Cencio procuratori Clementis III ut s^ipra n. 18. — Scr. a Petro 8. R. E.
scrin.
A (Arm. 111 c. 111 n. 12). — Ed. Studi e doc. V11202 n. 17 ex A. — Beg. PerU m
Archiv Vll 25. JL. — .
22 1188 oct. [16]
Petrus [. . .]cius, lennarius, Landulfus de Aricia aliique deperdentes Ripae
et Marmoratae et Insulae renuntiant Cencio procuratori Clementis III ut
supra n. 16. — Scr. a Petro S. R. E. scrin.
A (Arm. 111 c. 111 n. 13). — Reg. Pertz in Archiv Vll 25. JL. — .
23 1188 oct. 18
Oddo de Ruffreda aliique deperdentes s. Mariae in Aquiro et Columpnae
renuntiant Cencio procuratori Clementis III ut supra n. 18. — Scr. a Petro
S. R. E. scrin.
A (Arm. 111 c. 111 n. 19). — Ed. Studi e doc. Vll 204 n. 18 ex A. — Rtg. Pertz in
Ardiiv Vll 25. JL. — .
U 1188 oct. 27
Petrus de Berardo, Elperinus, Vitalis medicus, Angelus Romanus de lohanne,
Paulus Franconis, lohannes Guidonis de [Papa] senatores deperdentes renun-
tiant Cencio procuratori Clementis III ut supra n. 16. — Scr. a Petro
S. R. E. scrin.
A (Arm. 111 c. 111 n. 21). - Reg. Pertz in Archiv Vll 25. JL. — .
Digitized by
Google
Romani cives siuguli. 201
25 1188 nov. 7
Petrus de Nicolao aliique deperdentes Montium et Beberaticae et Colysei
renuntiant Cencio procuratori Clementisni ui supra n. 18. — Scr. a Petro
S. R. E. scrin.
A (Arm. III c. III n. 20). — Ed. Studi e doc. VII 205 n. 19 ex A. — Beg. Pertz in
Archiv VU 25. JL. — .
26 1188 nov. 9
Theodora aliique deperdentes Pineae [et . . .] renuntiant Cencio procuratori
Clementis III tU supra n. 16. — Scr. a Petro S. R. E. scrin.
A (Arm. UI c. UI n. 16). — Beg. Pertz m Archiv VII 25 ad 1189 oct. 16. JL. — .
27 1189 feb. 18
Gregorius de Adelascia aliique deperdentes Ripae, Marmoratae et Insulae
renuntiant Cencio procuratori Clementis HI lU supra n. 18, — Scr. a Petro
S. R. E. scrin.
A (4rm. ni c. in n. 10). — Ed. Studi e doc. VII 207 n.20 ex A. — Reg. Pertz in
Archiv VII 24. JL. -.
Kehr, ItalU pontiilcui L 14
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11